فلسفه و مبناي شرعي خواندن نماز قضاء چيستخصوصاً براي فردي که عليرغم مسلمان بودن مدت هاي مديدي تارک الصلاة و نسبت به نماز بي اهميت بوده است؟
فلسفه و مبناي شرعي خواندن نماز قضاء چيستخصوصاً براي فردي که عليرغم مسلمان بودن مدت هاي مديدي تارک الصلاة و نسبت به نماز بي اهميت بوده است؟
پرسش
پاسخ
طبق فتواي فقها، قضاي نمازهاي فوت شده انسان با چند شرط واجب است از جمله اين که فرد:
1. صغير نباشد، 2. مجنون نباشد، 3. در حالت اغماء نباشد، 4. اگر زن باشد در حالت حيض و نفاس نباشد، 5. کافر اصلي نباشد (از ابتدا کافر بوده سپس به اسلام ايمان بياورد و مسلمان گردد). بنابراین، قضاء نماز برای غیر مسلمانی که کافر اصلی بوده واجب نیست.
امّا دليل اینکه فقها چرا چنین فتوایی داده اند، باید یاد آور شد که فقیه هنگام استنباط حکم تنها به دلیل حکم نظر می کند، به علّت و فلسفه حکم. بنابراین، اگر دلیل حکم تمام باشد به آن فتوا می دهد، حتّی اگر فلسفه آن را نداند. بر این نکته باید افزود که نماز از احکام تعبّدی است که تمام جزئیات آن را باید از بیان شرع استفاده کنیم. زیرا عقل ما در تعبّدیات نا توان از درک مصالح و مفاسد است ( بر خلاف معاملات که تا حدودی حکمت و فلسفه احکام را می فهمیم). خداوند حکیم چنین خواسته است که نماز را در هیچ حالی نباید ترک کرد و گر روی عللی در وقت نتوانستیم انجام دهیم در خارج وقت باید قضاء آن را انجام دهیم. امّا اینکه چرا باید نماز فوت شده را قضا کنیم، از حیطه دانش و عقل ما بیرون است. هر چند ممکن است برخی توجیهاتی به ذهن برسد امّا از حد احتمال فرا تر نمی رود.
با توجه به آنچه گفته شد، مستند فتوانی فقهاء برای لزوم قضاء نمازهای فوت شده عمدتاً روایات است.
و ما در اين جا به طور مختصر به چند مورد آن اشاره مي کنيم:
1. از امام باقر ـ عليه السلام ـ درباره مردي که بدون طهارت نماز خوانده و يا نمازش را فراموش کرده و يا خوابيده است و نمازش فوت شده سوال شد، حضرت پاسخ دادند: «بايد آن نمازها را قضا کند در اولين فرصتي که يادش آمد، حال در شب باشد يا در روز».[1]
2. امام صادق ـ عليه السلام ـ در جواب کسي که از فوت شدن نمازها پرسيد جواب دادند: «يقضي ما فاته: بايد آنچه را از او فوت شده است قضا کند ».[2]
3. پيامبر اکرم ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ فرمودند: هر کس از او فريضه اي فوت شود، بايد به همان شکل که از او فوت شده است، آن را قضاء کند».[3]
4. امام صادق ـ عليه السلام ـ فرمودند: «هر کس نمازي از او فوت شود به همان شکلي که از او فوت شده است، مي بايست آن را قضاء کند».[4]
در روايات فلسفه حکم بيان نشده است و ما نيز در اين رابطه در روايات چيزي پيدا نکرديم
شاید بتوان گفت نماز مصلحتی دارد که اگر در وقت آن به جای آورده نشود از دست انسان می رود. این مصلحت در قیامت، آنگاه که نتیجه اعمال نیک انسان را محاسبه می کنند، برای انسانها از اهمیت حیاتی بر خوردار است. چه بسی یک نماز مقبول سر نوشت انسان را در قیامت عوض کند یا موجب گردد چندین مرتبه در مراتب بهشت بالا رود یا کفه میزان انسان را سنگین تر نماید، یا عذابی را که در نتیجه کارهای زشت متوجه انسان می گردد از انسان دفع نماید. خداوند حکیم که به آشکار و نهان امور آگاه است راه هایی را پیش روی انسان قرار داده است تا این مصالح از دستش نرود و در صحرای قیامت با دستان تهی وارد محشر نشود. یکی از این راه ها عبارت است از قضاء نمازهایی فوت شده. درست است که نماز آنگاه که در وقت خوانده شود از مصلحت بیشتری برخور دار است امّا قضای آن نیز مصلحتی دارد که خداوند تفضل کرده برای جبران آن راه قرار داده است.
حال اگر خداوند قضاي عملي را واجب کرده باشد، قطعا کسب آن مصالح براي انسان خيلي حياتي بوده که بندگان خود را مؤظف به جبران آن مصالح نموده است. لذا قضاي نماز به معناي کسب همان مصالح فوت شده است و چون مصلحت وقت از دست رفته و جبران آن نيز امکان ندارد، مصلحت آن از بين رفته است ولي مصالح اصل عمل يعني زمان قابل تدارک است با قضاي نمازهاي فوت شده. اين قاعده در تمام واجباتي که خداوند براي آنها قضا قرار داده است مثل روزه، حج و... جاري است.
معرفی منابع جهت مطالعه بیشتر:
1ـ وسائل الشيعه، ج8، کتاب القضاء الصلواة.
2ـ جواهر الکلام، ج3.
[1]. شيخ حرّ عاملي، وسائل الشيعه، قم، موسسه آل البيت لاحياء التراث العربي، چاپ اول، 1409ق، ج8، ص253.
[2]. وسائل الشيعه، همان، ج8، ص157.
[3]. ابن ابي جمهور، عوالي اللائي، قم، انتشارات سيد الشهداء، چاپ اول، 1405ق، ج2، ص54.
[4]. شيخ طوسي، تهذيب الاحکام، تهران، دارالکتب الاسلاميه، چاپ چهارم، 1365ش، ج3، ص164.
اطلاعات مطلب
- تاریخ انتشار
- 26 امرداد 01
- بازدید
- ۶۴
فلسفه و مبناي شرعي خواندن نماز قضاء چيستخصوصاً براي فردي که عليرغم مسلمان بودن مدت هاي مديدي تارک الصلاة و نسبت به نماز بي اهميت بوده است؟
- نشان کردن
پرسش
فلسفه و مبناي شرعي خواندن نماز قضاء چيستخصوصاً براي فردي که عليرغم مسلمان بودن مدت هاي مديدي تارک الصلاة و نسبت به نماز بي اهميت بوده است؟
پاسخ
طبق فتواي فقها، قضاي نمازهاي فوت شده انسان با چند شرط واجب است از جمله اين که فرد:
1. صغير نباشد، 2. مجنون نباشد، 3. در حالت اغماء نباشد، 4. اگر زن باشد در حالت حيض و نفاس نباشد، 5. کافر اصلي نباشد (از ابتدا کافر بوده سپس به اسلام ايمان بياورد و مسلمان گردد). بنابراین، قضاء نماز برای غیر مسلمانی که کافر اصلی بوده واجب نیست.
امّا دليل اینکه فقها چرا چنین فتوایی داده اند، باید یاد آور شد که فقیه هنگام استنباط حکم تنها به دلیل حکم نظر می کند، به علّت و فلسفه حکم. بنابراین، اگر دلیل حکم تمام باشد به آن فتوا می دهد، حتّی اگر فلسفه آن را نداند. بر این نکته باید افزود که نماز از احکام تعبّدی است که تمام جزئیات آن را باید از بیان شرع استفاده کنیم. زیرا عقل ما در تعبّدیات نا توان از درک مصالح و مفاسد است ( بر خلاف معاملات که تا حدودی حکمت و فلسفه احکام را می فهمیم). خداوند حکیم چنین خواسته است که نماز را در هیچ حالی نباید ترک کرد و گر روی عللی در وقت نتوانستیم انجام دهیم در خارج وقت باید قضاء آن را انجام دهیم. امّا اینکه چرا باید نماز فوت شده را قضا کنیم، از حیطه دانش و عقل ما بیرون است. هر چند ممکن است برخی توجیهاتی به ذهن برسد امّا از حد احتمال فرا تر نمی رود.
با توجه به آنچه گفته شد، مستند فتوانی فقهاء برای لزوم قضاء نمازهای فوت شده عمدتاً روایات است.
و ما در اين جا به طور مختصر به چند مورد آن اشاره مي کنيم:
1. از امام باقر ـ عليه السلام ـ درباره مردي که بدون طهارت نماز خوانده و يا نمازش را فراموش کرده و يا خوابيده است و نمازش فوت شده سوال شد، حضرت پاسخ دادند: «بايد آن نمازها را قضا کند در اولين فرصتي که يادش آمد، حال در شب باشد يا در روز».[1]
2. امام صادق ـ عليه السلام ـ در جواب کسي که از فوت شدن نمازها پرسيد جواب دادند: «يقضي ما فاته: بايد آنچه را از او فوت شده است قضا کند ».[2]
3. پيامبر اکرم ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ فرمودند: هر کس از او فريضه اي فوت شود، بايد به همان شکل که از او فوت شده است، آن را قضاء کند».[3]
4. امام صادق ـ عليه السلام ـ فرمودند: «هر کس نمازي از او فوت شود به همان شکلي که از او فوت شده است، مي بايست آن را قضاء کند».[4]
در روايات فلسفه حکم بيان نشده است و ما نيز در اين رابطه در روايات چيزي پيدا نکرديم
شاید بتوان گفت نماز مصلحتی دارد که اگر در وقت آن به جای آورده نشود از دست انسان می رود. این مصلحت در قیامت، آنگاه که نتیجه اعمال نیک انسان را محاسبه می کنند، برای انسانها از اهمیت حیاتی بر خوردار است. چه بسی یک نماز مقبول سر نوشت انسان را در قیامت عوض کند یا موجب گردد چندین مرتبه در مراتب بهشت بالا رود یا کفه میزان انسان را سنگین تر نماید، یا عذابی را که در نتیجه کارهای زشت متوجه انسان می گردد از انسان دفع نماید. خداوند حکیم که به آشکار و نهان امور آگاه است راه هایی را پیش روی انسان قرار داده است تا این مصالح از دستش نرود و در صحرای قیامت با دستان تهی وارد محشر نشود. یکی از این راه ها عبارت است از قضاء نمازهایی فوت شده. درست است که نماز آنگاه که در وقت خوانده شود از مصلحت بیشتری برخور دار است امّا قضای آن نیز مصلحتی دارد که خداوند تفضل کرده برای جبران آن راه قرار داده است.
حال اگر خداوند قضاي عملي را واجب کرده باشد، قطعا کسب آن مصالح براي انسان خيلي حياتي بوده که بندگان خود را مؤظف به جبران آن مصالح نموده است. لذا قضاي نماز به معناي کسب همان مصالح فوت شده است و چون مصلحت وقت از دست رفته و جبران آن نيز امکان ندارد، مصلحت آن از بين رفته است ولي مصالح اصل عمل يعني زمان قابل تدارک است با قضاي نمازهاي فوت شده. اين قاعده در تمام واجباتي که خداوند براي آنها قضا قرار داده است مثل روزه، حج و... جاري است.
معرفی منابع جهت مطالعه بیشتر:
1ـ وسائل الشيعه، ج8، کتاب القضاء الصلواة.
2ـ جواهر الکلام، ج3.
[1]. شيخ حرّ عاملي، وسائل الشيعه، قم، موسسه آل البيت لاحياء التراث العربي، چاپ اول، 1409ق، ج8، ص253.
[2]. وسائل الشيعه، همان، ج8، ص157.
[3]. ابن ابي جمهور، عوالي اللائي، قم، انتشارات سيد الشهداء، چاپ اول، 1405ق، ج2، ص54.
[4]. شيخ طوسي، تهذيب الاحکام، تهران، دارالکتب الاسلاميه، چاپ چهارم، 1365ش، ج3، ص164.
اطلاعات مطلب
- تاریخ انتشار
- 26 امرداد 01
- بازدید
- ۶۴
دیدگاه کاربران
هنوز دیدگاهی برای این مطلب ثبت نشده است.