چرا با وجود تأکيد زیادی که روی زکات در قرآن صورت گرفته است، ما به مسائل خمس که یک بار در قرآن آمده بيشتر تأکيد داريم؟
چرا با وجود تأکيد زیادی که روی زکات در قرآن صورت گرفته است، ما به مسائل خمس که یک بار در قرآن آمده بيشتر تأکيد داريم؟
پرسش
پاسخ
احکام الزامی الهی از آن جهت که حکم و فرمان خداوند متعال هستند، همگی مهم اند و باید انجام شوند، هرچند به لحاظ متعلق حکم ممکن است مراتب اهمیت شان تفاوت هایی داشته باشد. به عنوان مثال حرمت قتل نفس مهم تر از حرمت غصب مال مردم است، اما به هرحال، هردو حرام اند و در تخلف از آنها مجازات وجود دارد.
تأکیدات قرآن همواره به این معنا نیست که متعلق آن حکم اهمیت بیشتر دارد، بلکه عوامل مختلفی وجود دارد که باعث می گردد تعداد آیات بیشتری در یک مورد نازل گردد. یکی از این عوامل می تواند مورد پرسش قرار گرفتن بیشتر باشد، یا مطلب از مطالبی است که در جامعه ریشه استوار دارد و از بین بردن آن به سادگی امکان ندارد، لذا باید آن قدر تکرار شود تا از بین برود. به همین دلیل قرآن روی مسائلی که ترک آن یا انجام آن برای جامعه عرب آن روز دشوار بوده است، بیشتر تأکید کرده است. امّا بدین معنا نیست که اهمیت آن نیز بیشتر است. پاره ای از احکام با این که بسیار هم مهم بوده است، از آن جا که مردم خودشان به آن عمل می کردند نیازی به تکرار بیش از حدّش وجود نداشته است. پاره ای از مواقع عدم تأکید روی یک حکم ناشی از تدریجی بودن بیان حکم است. به این معنا که حکم اگر از همان ابتدا اصرار به پیاده شدن آن حکم صورت می پذیرفت چه بسا مردم از اسلام رو گردان می شد و کلّ دین با مانع رو برو می گردید.
در خصوص خمس نیز به نظر می رسد عواملی وجود دارد که باعث گردیده است در قرآن زیاد مانور داده نشده است. اولاً: چنان که از بر رسی تاریخ وضع حکم خمس به خوبی پیداست، جامعه عرب با آن آشنایی چندانی نداشته است، هرچند در مورد غنایم جنگی سهمی برای سران اقوام وجود داشته است و در روایتی داریم که عبد المطلب خمس گنجش را نیز جدا نمود. امّا در خصوص خمس ارباح مکاسب که عمده محل تأمین خمس است، سنّتی در جامعه عرب آن روز وجود نداشته است. ممکن است دلیل کمتر پرداختن قرآن روی این مسئله همین باشد. شاهد مطلب آن است که در زمان پیامبر(ص) با این که حکم خمس وجود داشت ایشان آن را دریافت نمی کرد. در زمان أئمه (ع) نیز تا زمان امام صادق(ع) بنای أئمه بر این بود که خمس نگیرند، با این که امیر المئونین روایاتی در باب وجوب خمس دارد، امّا عملاً آن را نمی گرفتند. از زمان امام صادق به بعد یک مقداری فضا برای طرح این حکم و اجرای علنی و عملی آن ایجاد گردید.
ثانیاً: عمده در آمد های مسلمانان در آن روزگار از طریق کشاوزی و محصولات وابسته به کشاورزی تأمین می شد، و این اموال خود متعلق زکات هم بودند. به همین دلیل وضع یک مالیات مازاد بر زکات برای آن ها که تازه به دین اسلام گرویده بودند دشوار می نمود.
ثالثا: این که در زمان حاضر روی خمس بیشتر تأکید می شود تا زکات می تواند به این دلیل باشد که زکات متولی خاص ندارد، خود مردم وظیفه دارند زکات را به مصارفی که برای آن پیش بینی گردیده است مصرف نمایند. حکومت اسلامی نیز از آن جا که متکی بر مالیات عرفی است، زکات را عملاً از گردونه در آمد های دولت خارج دانسته به گرفتن آن اقدام نمی کنند. امّا خمس به دلیل این که مال امام زمان (عج) است و فقهاء در زمان غیبت نیابت ایشان را بر عهده دارد، متولی خاص دارد. طبیعی است که متولی به منظور انجام وظیفه اش اقدام به گرفتن آن و صرف آن در جهات مورد نظر امام (ع) می کند. امّا مراجعه به رساله های عملیه مراجع روشن می کند که فقهاء در بیان احکام زکات و نشر آن در بین مردم کاری کمتر از خمس نکرده اند. بنابراین، وظیفه تبلیغ احکام و تأکید بر ادای آن در هردو مورد به صورت یکسان صورت گرفته است، تفاوت در عمل کردن است که آن هم ناشی از عمل کردن فقهاء به وظیفه شرعی شان می باشد.
رابعاً: نحوه زندگی در دنیای جدید با قدیم متفاوت است. در سابق اکثریت اقتصاد مردم بر متعلقات زکات استوار بود، به همین دلیل گرفتن زکات نیز شیوع بیشتری داشت. در حالی که در عصر حاضر معمولاً کشاورزان جزء طبقات کم در آمد و چه بسا فقیر جامعه محسوب می شوند و اکثریت اقتصاد در شهرها بر محور تجارت و صنعت شکل می گیرد که جزء متعلقات خمس هستند. به صورت طبیعی اکثریت مردم برای تذکیه و تطهیر اموال شان به پرداخت خمس اقدام می کنند. هر چند این نکته نیز قابل قبول است که ادای زکات، آن گونه که باید مورد توجه قرار نمی گیرد. دلیلش همان عواملی می تواند باشد که پیش از این بیان گردید.
اطلاعات مطلب
- تاریخ انتشار
- 26 امرداد 01
- بازدید
- ۵۸
چرا با وجود تأکيد زیادی که روی زکات در قرآن صورت گرفته است، ما به مسائل خمس که یک بار در قرآن آمده بيشتر تأکيد داريم؟
- نشان کردن
پرسش
چرا با وجود تأکيد زیادی که روی زکات در قرآن صورت گرفته است، ما به مسائل خمس که یک بار در قرآن آمده بيشتر تأکيد داريم؟
پاسخ
احکام الزامی الهی از آن جهت که حکم و فرمان خداوند متعال هستند، همگی مهم اند و باید انجام شوند، هرچند به لحاظ متعلق حکم ممکن است مراتب اهمیت شان تفاوت هایی داشته باشد. به عنوان مثال حرمت قتل نفس مهم تر از حرمت غصب مال مردم است، اما به هرحال، هردو حرام اند و در تخلف از آنها مجازات وجود دارد.
تأکیدات قرآن همواره به این معنا نیست که متعلق آن حکم اهمیت بیشتر دارد، بلکه عوامل مختلفی وجود دارد که باعث می گردد تعداد آیات بیشتری در یک مورد نازل گردد. یکی از این عوامل می تواند مورد پرسش قرار گرفتن بیشتر باشد، یا مطلب از مطالبی است که در جامعه ریشه استوار دارد و از بین بردن آن به سادگی امکان ندارد، لذا باید آن قدر تکرار شود تا از بین برود. به همین دلیل قرآن روی مسائلی که ترک آن یا انجام آن برای جامعه عرب آن روز دشوار بوده است، بیشتر تأکید کرده است. امّا بدین معنا نیست که اهمیت آن نیز بیشتر است. پاره ای از احکام با این که بسیار هم مهم بوده است، از آن جا که مردم خودشان به آن عمل می کردند نیازی به تکرار بیش از حدّش وجود نداشته است. پاره ای از مواقع عدم تأکید روی یک حکم ناشی از تدریجی بودن بیان حکم است. به این معنا که حکم اگر از همان ابتدا اصرار به پیاده شدن آن حکم صورت می پذیرفت چه بسا مردم از اسلام رو گردان می شد و کلّ دین با مانع رو برو می گردید.
در خصوص خمس نیز به نظر می رسد عواملی وجود دارد که باعث گردیده است در قرآن زیاد مانور داده نشده است. اولاً: چنان که از بر رسی تاریخ وضع حکم خمس به خوبی پیداست، جامعه عرب با آن آشنایی چندانی نداشته است، هرچند در مورد غنایم جنگی سهمی برای سران اقوام وجود داشته است و در روایتی داریم که عبد المطلب خمس گنجش را نیز جدا نمود. امّا در خصوص خمس ارباح مکاسب که عمده محل تأمین خمس است، سنّتی در جامعه عرب آن روز وجود نداشته است. ممکن است دلیل کمتر پرداختن قرآن روی این مسئله همین باشد. شاهد مطلب آن است که در زمان پیامبر(ص) با این که حکم خمس وجود داشت ایشان آن را دریافت نمی کرد. در زمان أئمه (ع) نیز تا زمان امام صادق(ع) بنای أئمه بر این بود که خمس نگیرند، با این که امیر المئونین روایاتی در باب وجوب خمس دارد، امّا عملاً آن را نمی گرفتند. از زمان امام صادق به بعد یک مقداری فضا برای طرح این حکم و اجرای علنی و عملی آن ایجاد گردید.
ثانیاً: عمده در آمد های مسلمانان در آن روزگار از طریق کشاوزی و محصولات وابسته به کشاورزی تأمین می شد، و این اموال خود متعلق زکات هم بودند. به همین دلیل وضع یک مالیات مازاد بر زکات برای آن ها که تازه به دین اسلام گرویده بودند دشوار می نمود.
ثالثا: این که در زمان حاضر روی خمس بیشتر تأکید می شود تا زکات می تواند به این دلیل باشد که زکات متولی خاص ندارد، خود مردم وظیفه دارند زکات را به مصارفی که برای آن پیش بینی گردیده است مصرف نمایند. حکومت اسلامی نیز از آن جا که متکی بر مالیات عرفی است، زکات را عملاً از گردونه در آمد های دولت خارج دانسته به گرفتن آن اقدام نمی کنند. امّا خمس به دلیل این که مال امام زمان (عج) است و فقهاء در زمان غیبت نیابت ایشان را بر عهده دارد، متولی خاص دارد. طبیعی است که متولی به منظور انجام وظیفه اش اقدام به گرفتن آن و صرف آن در جهات مورد نظر امام (ع) می کند. امّا مراجعه به رساله های عملیه مراجع روشن می کند که فقهاء در بیان احکام زکات و نشر آن در بین مردم کاری کمتر از خمس نکرده اند. بنابراین، وظیفه تبلیغ احکام و تأکید بر ادای آن در هردو مورد به صورت یکسان صورت گرفته است، تفاوت در عمل کردن است که آن هم ناشی از عمل کردن فقهاء به وظیفه شرعی شان می باشد.
رابعاً: نحوه زندگی در دنیای جدید با قدیم متفاوت است. در سابق اکثریت اقتصاد مردم بر متعلقات زکات استوار بود، به همین دلیل گرفتن زکات نیز شیوع بیشتری داشت. در حالی که در عصر حاضر معمولاً کشاورزان جزء طبقات کم در آمد و چه بسا فقیر جامعه محسوب می شوند و اکثریت اقتصاد در شهرها بر محور تجارت و صنعت شکل می گیرد که جزء متعلقات خمس هستند. به صورت طبیعی اکثریت مردم برای تذکیه و تطهیر اموال شان به پرداخت خمس اقدام می کنند. هر چند این نکته نیز قابل قبول است که ادای زکات، آن گونه که باید مورد توجه قرار نمی گیرد. دلیلش همان عواملی می تواند باشد که پیش از این بیان گردید.
اطلاعات مطلب
- تاریخ انتشار
- 26 امرداد 01
- بازدید
- ۵۸
دیدگاه کاربران
هنوز دیدگاهی برای این مطلب ثبت نشده است.