آيا پول دادن جهت تأليف قلوب با «لا اكراه في الدين» منافات ندارد و آيا ايمان چنين شخصي قوي خواهد بود؟ لطفاً كمي به صورت خارج فقه در اين مورد بحث كنيد؟
آيا پول دادن جهت تأليف قلوب با «لا اكراه في الدين» منافات ند...

پرسش
پاسخ
دربارة فراز اول پرسش لازم به ذكر است كه آية «لا اكراه في الدين» را بايد به طور كامل در نظر گرفت كه خداوند ميفرمايد: «در قبول دين اكراهي نيست (زيرا) راه درست از راه منحرف آشكار شده است؛ بنابراين كسي كه به طاغوت (بت و شيطان و هر موجود طغيانگر) كافر شود و به خدا ايمان آورد به دستگيرة محكمي دست زده است كه هرگز گسسته نميشود و خداوند شنوا و دانا است»[1] از شأن نزول و سير آيه اين مطلب به خوبي استفاده ميشود كه تغيير عقيدة ديگران با اجبار ميسّر نيست، امّا زماني كه حجت بر شخص تمام شده باشد واو به اسلام مشرف نشود در زمرة كافراني است كه در آتش، جاويدان خواهند ماند.
و اما مقصود از «مؤلّفة قلوبهم» كه يكي از موارد مصرف زكات است، «كساني هستند كه با دادن سهمي از زكات به ايشان دلهايشان به طرف اسلام متمايل ميشود و به تدريج به اسلام در ميآيند و يا اگر مسلمان نميشوند، ولي مسلمانان را در دفع دشمن كمك ميكنند و يا در برآوردن پارهاي از حوايج ديني كاري صورت ميدهند.»[2] مسلماً اين دسته از كساني كه زكات دريافت ميكنند، اگر به اسلام گرايش پيدا كنند با اكراه مسلمان نشدهاند تا ارتباطي به آية «لا اكراه في الدين» پيدا كند، بلكه زكات، قلب آنها را براي پذيرش اسلام نرم و آماده ميكند و با نرم شدن قلوبشان زمينة آشنايي آنان با معارف اسلامي ايجاد ميشود و در سايهي اين آشنايي بدون اجبار و اكراه، دين اسلام را از صميم قلب پذيرا ميشوند. افزون بر آنكه اين امر يك دستور سياسي براي پيشبرد اسلام به شمار ميآيد كه از علم و حكمت الهي سرچشمه گرفته است از اين رو در پايان آيه ميفرمايد: «فريضة من الله و الله عليم حكيم».
علامه طباطبايي در تفسير آيه فرموده است. «بعيد نيست كه فريضه بودنش، مربوط به اصل تشريعش (زكات) نباشد، بلكه مربوط باشد به تقسيم آن به اقسام هشتگانه و اين احتمال را سياق آيه تأييد ميكند، زيرا غرض در آيه تقسيم مصارف زکات است، نه اصل تشريع آن.
و اما فراز ديگري از پرسش که به تفاوت بين «اسلام» و «ايمان» برميگردد كه بهترين بيان را خداوند در سوره حجرات آورده است و ميفرمايد: «بر تو منت گذارده و گفتند: ما بدون جنگ و نزاع ايمان آورديم، به آنها بگو: شما كه ايمانتان به قلب وارد نشده به حقيقت هنوز ايمان نياوردهايد، ليكن بگوييد ما اسلام آورديم و اگر خدا و رسول وي را اطاعت كنيد او از اجر شما هيچ نخواهد كاست و از گناه گذشتة شما در ميگذرد كه خدا بسيار آمرزنده و مهربان است.[3]
چنانكه در تفسير مجمعالبيان آمده است اين دسته از اعراب به منظور گرفتن زكات از حضرت اظهار ايمان ميكردند، سعيد ابن جبير و ابن زيد گويند: ما از ترس اينكه اسير نگرديم و كشته نشويم، تسليم شديم» زجاج ميگويد: اسلام عبارت است از اظهار تسليم و پذيرش آنچه پيامبر از طرف خدا آورده است و با همين است كه خون حفظ ميشود؛ اگر همراه اين اظهار، يك اعتقاد و تصديق قلبي باشد آن را ايمان ميخوانند... انس از پيامبر روايت كرده كه: «اسلام آشكار و ظاهر است و ايمان امر قلبي است (و با دست اشاره به سينة خود فرمود)»[4]
در تفسير نمونه هم آمده است «طبق اين آيه، تفاوت اسلام و ايمان در اين است كه اسلام شكل ظاهري قانوني دارد و هركس شهادتين را بر زبان جاري كند در سلك مسلمانان وارد ميشود و احكام اسلام بر او جاري ميگردد، ولي ايمان يك امر واقعي و باطني است و جايگاه آن قلب آدمي است، نه زبان و ظاهر او. (اظهار) اسلام ممكن است انگيزههاي مختلفي داشته باشد حتي انگيزههاي مادي و منافع شخصي، ولي ايمان حتماً از انگيزههاي معنوي، از علم و آگاهي سرچشمه ميگيرد و همان است كه ميوه حياتبخش تقوي بر شاخسارش ظاهر ميشود، اين همان چيزي است كه از امام صادق ـ عليهالسّلام ـ روايت شده كه فرمود: با اسلام خون انسان محفوظ و اداي امانت او لازم و ازدواج با او حلال ميشود، ولي ثواب بر ايمان است.»[5]
از بيانات فوق تفاوت اسلام و ايمان و نيز رابطه آنها با تقوي روشن ميگردد و خداوند در آيهاي ديگر ميفرمايد: «اِنّما يتقبل الله من المتقين؛ همانا خداوند اعمال كساني را ميپذيرد كه صاحب تقوي باشند.» نتيجه آنكه اسلامي كه گاه در سايه تأليف قلوب بدست آمده خود را از بستر اسلام صرف، خارج كرده و با توجه و دقت در معارف ديني، ايمان قوي شخص را به دنبال خواهد داشت و گاه نيز از همان مرحلهي نخستين و درجات پايين ايمان فراتر نميرود، ولي در هر حال چنين نيست كه پرداخت زكات با رشد ايمان منافات داشته باشد.
و امّا فراز آخر پرسش كه درخواست شده است در ارتباط با مسئله فوق كمي به صورت درس خارج بحث شود، بايد عرض كنيم پرداختن به اين مسئله به صورت درس خارج فقه جزوهاي ويژه ميطلبد تا تمام روايات در اين باب جمعآوري شوند و تكتك از جهت سند و دلالت بر موضوع بررسي شوند، نظر علما كه برگرفته از دقت آنها در روايات و آيات مربوطه و براساس اصولي كه نزدشان محرز شده است، اتخاذ شده مورد توجه قرار گيرند تا نظر فقهي در رابطه با موضوع بيان شود.
در مسألة فوق آنچه را قرآن به عنوان مصرف زكات فرموده و يكي از آنان را «مؤلفة قلوبهم» معرفي فرموده هيچ اختلافي بين فقها نيست و ليكن در برخي از فروعات مانند شرايط خصوصي اين افراد اختلاف ضعيفي به چشم ميخورد كه در اين زمينه ميتوان به جلد 15 جواهرالكلام[6] مراجعه كرد.
در نتيجه آنچه مربوط به مراتب اسلام و ايمان ميشود بحثي کلامي است و آن چه مربوط به فقه است، مسائلي از قبيل چگونگي تقسيم زكات و شرايط كساني است كه زكات ميگيرند، ميباشد.
منابع جهت مطالعه بيشتر:
1. سيد عبدالحسين طيب «كلم الطيب در تقرير عقايد» ج 4، كتابفروشي اسلامي، تهران، چاپ سوم، افست، ص 6ـ20.
2. محمدرضا عطايي، «مجله مشكات،» شمارة 20، آستان قدس رضوي، ايمان و آثار آن و رابطهاش با اسلام، پاييز 1367، ص 63 تا 71.
3. سلطان الواعظين شيرازي، «شبهاي پيشاور» دارالكتب الاسلامية، تهران، ص 558ـ560.
[1] . بقره/ 256، ر.ک: مکارم شيرازي، ناصر، تفسير نمونه، ج 2، ص 204 ـ 208.
[2] . طباطبايي، سيد محمد حسين، تفسير الميزان في تفسير القرآن، مترجم سيد محمد باقر موسوي همداني، جامعه مدرسين، ج 9، ص 216.
[3] . حجرات/ 14.
[4] . طبرسي، تفسير مجمعالبيان، ترجمه احمد بهشتي و ديگران، تهران، انتشارات فراهاني، چاپ اول، 1360، ج 23، ص 209.
[5] . مكارم شيرازي، ناصر، تفسير نمونه، قم، دارالكتب الاسلاميه، 1360، ج 22، ص 210.
[6] . نجفي، محمد حسن، جواهر الكلام، بيروت، دارالاحياء التراث العربي، چاپ هفتم، 1981 م، ج 15.
اطلاعات مطلب
- تاریخ انتشار
- 1 تیر 93
- بازدید
- ۹۷۳
آيا پول دادن جهت تأليف قلوب با «لا اكراه في الدين» منافات ند...
- نشان کردن
؟
متن کاربر
پرسش
آيا پول دادن جهت تأليف قلوب با «لا اكراه في الدين» منافات ندارد و آيا ايمان چنين شخصي قوي خواهد بود؟ لطفاً كمي به صورت خارج فقه در اين مورد بحث كنيد؟
پاسخ کارشناسی
پاسخ
دربارة فراز اول پرسش لازم به ذكر است كه آية «لا اكراه في الدين» را بايد به طور كامل در نظر گرفت كه خداوند ميفرمايد: «در قبول دين اكراهي نيست (زيرا) راه درست از راه منحرف آشكار شده است؛ بنابراين كسي كه به طاغوت (بت و شيطان و هر موجود طغيانگر) كافر شود و به خدا ايمان آورد به دستگيرة محكمي دست زده است كه هرگز گسسته نميشود و خداوند شنوا و دانا است»[1] از شأن نزول و سير آيه اين مطلب به خوبي استفاده ميشود كه تغيير عقيدة ديگران با اجبار ميسّر نيست، امّا زماني كه حجت بر شخص تمام شده باشد واو به اسلام مشرف نشود در زمرة كافراني است كه در آتش، جاويدان خواهند ماند.
و اما مقصود از «مؤلّفة قلوبهم» كه يكي از موارد مصرف زكات است، «كساني هستند كه با دادن سهمي از زكات به ايشان دلهايشان به طرف اسلام متمايل ميشود و به تدريج به اسلام در ميآيند و يا اگر مسلمان نميشوند، ولي مسلمانان را در دفع دشمن كمك ميكنند و يا در برآوردن پارهاي از حوايج ديني كاري صورت ميدهند.»[2] مسلماً اين دسته از كساني كه زكات دريافت ميكنند، اگر به اسلام گرايش پيدا كنند با اكراه مسلمان نشدهاند تا ارتباطي به آية «لا اكراه في الدين» پيدا كند، بلكه زكات، قلب آنها را براي پذيرش اسلام نرم و آماده ميكند و با نرم شدن قلوبشان زمينة آشنايي آنان با معارف اسلامي ايجاد ميشود و در سايهي اين آشنايي بدون اجبار و اكراه، دين اسلام را از صميم قلب پذيرا ميشوند. افزون بر آنكه اين امر يك دستور سياسي براي پيشبرد اسلام به شمار ميآيد كه از علم و حكمت الهي سرچشمه گرفته است از اين رو در پايان آيه ميفرمايد: «فريضة من الله و الله عليم حكيم».
علامه طباطبايي در تفسير آيه فرموده است. «بعيد نيست كه فريضه بودنش، مربوط به اصل تشريعش (زكات) نباشد، بلكه مربوط باشد به تقسيم آن به اقسام هشتگانه و اين احتمال را سياق آيه تأييد ميكند، زيرا غرض در آيه تقسيم مصارف زکات است، نه اصل تشريع آن.
و اما فراز ديگري از پرسش که به تفاوت بين «اسلام» و «ايمان» برميگردد كه بهترين بيان را خداوند در سوره حجرات آورده است و ميفرمايد: «بر تو منت گذارده و گفتند: ما بدون جنگ و نزاع ايمان آورديم، به آنها بگو: شما كه ايمانتان به قلب وارد نشده به حقيقت هنوز ايمان نياوردهايد، ليكن بگوييد ما اسلام آورديم و اگر خدا و رسول وي را اطاعت كنيد او از اجر شما هيچ نخواهد كاست و از گناه گذشتة شما در ميگذرد كه خدا بسيار آمرزنده و مهربان است.[3]
چنانكه در تفسير مجمعالبيان آمده است اين دسته از اعراب به منظور گرفتن زكات از حضرت اظهار ايمان ميكردند، سعيد ابن جبير و ابن زيد گويند: ما از ترس اينكه اسير نگرديم و كشته نشويم، تسليم شديم» زجاج ميگويد: اسلام عبارت است از اظهار تسليم و پذيرش آنچه پيامبر از طرف خدا آورده است و با همين است كه خون حفظ ميشود؛ اگر همراه اين اظهار، يك اعتقاد و تصديق قلبي باشد آن را ايمان ميخوانند... انس از پيامبر روايت كرده كه: «اسلام آشكار و ظاهر است و ايمان امر قلبي است (و با دست اشاره به سينة خود فرمود)»[4]
در تفسير نمونه هم آمده است «طبق اين آيه، تفاوت اسلام و ايمان در اين است كه اسلام شكل ظاهري قانوني دارد و هركس شهادتين را بر زبان جاري كند در سلك مسلمانان وارد ميشود و احكام اسلام بر او جاري ميگردد، ولي ايمان يك امر واقعي و باطني است و جايگاه آن قلب آدمي است، نه زبان و ظاهر او. (اظهار) اسلام ممكن است انگيزههاي مختلفي داشته باشد حتي انگيزههاي مادي و منافع شخصي، ولي ايمان حتماً از انگيزههاي معنوي، از علم و آگاهي سرچشمه ميگيرد و همان است كه ميوه حياتبخش تقوي بر شاخسارش ظاهر ميشود، اين همان چيزي است كه از امام صادق ـ عليهالسّلام ـ روايت شده كه فرمود: با اسلام خون انسان محفوظ و اداي امانت او لازم و ازدواج با او حلال ميشود، ولي ثواب بر ايمان است.»[5]
از بيانات فوق تفاوت اسلام و ايمان و نيز رابطه آنها با تقوي روشن ميگردد و خداوند در آيهاي ديگر ميفرمايد: «اِنّما يتقبل الله من المتقين؛ همانا خداوند اعمال كساني را ميپذيرد كه صاحب تقوي باشند.» نتيجه آنكه اسلامي كه گاه در سايه تأليف قلوب بدست آمده خود را از بستر اسلام صرف، خارج كرده و با توجه و دقت در معارف ديني، ايمان قوي شخص را به دنبال خواهد داشت و گاه نيز از همان مرحلهي نخستين و درجات پايين ايمان فراتر نميرود، ولي در هر حال چنين نيست كه پرداخت زكات با رشد ايمان منافات داشته باشد.
و امّا فراز آخر پرسش كه درخواست شده است در ارتباط با مسئله فوق كمي به صورت درس خارج بحث شود، بايد عرض كنيم پرداختن به اين مسئله به صورت درس خارج فقه جزوهاي ويژه ميطلبد تا تمام روايات در اين باب جمعآوري شوند و تكتك از جهت سند و دلالت بر موضوع بررسي شوند، نظر علما كه برگرفته از دقت آنها در روايات و آيات مربوطه و براساس اصولي كه نزدشان محرز شده است، اتخاذ شده مورد توجه قرار گيرند تا نظر فقهي در رابطه با موضوع بيان شود.
در مسألة فوق آنچه را قرآن به عنوان مصرف زكات فرموده و يكي از آنان را «مؤلفة قلوبهم» معرفي فرموده هيچ اختلافي بين فقها نيست و ليكن در برخي از فروعات مانند شرايط خصوصي اين افراد اختلاف ضعيفي به چشم ميخورد كه در اين زمينه ميتوان به جلد 15 جواهرالكلام[6] مراجعه كرد.
در نتيجه آنچه مربوط به مراتب اسلام و ايمان ميشود بحثي کلامي است و آن چه مربوط به فقه است، مسائلي از قبيل چگونگي تقسيم زكات و شرايط كساني است كه زكات ميگيرند، ميباشد.
منابع جهت مطالعه بيشتر:
1. سيد عبدالحسين طيب «كلم الطيب در تقرير عقايد» ج 4، كتابفروشي اسلامي، تهران، چاپ سوم، افست، ص 6ـ20.
2. محمدرضا عطايي، «مجله مشكات،» شمارة 20، آستان قدس رضوي، ايمان و آثار آن و رابطهاش با اسلام، پاييز 1367، ص 63 تا 71.
3. سلطان الواعظين شيرازي، «شبهاي پيشاور» دارالكتب الاسلامية، تهران، ص 558ـ560.
[1] . بقره/ 256، ر.ک: مکارم شيرازي، ناصر، تفسير نمونه، ج 2، ص 204 ـ 208.
[2] . طباطبايي، سيد محمد حسين، تفسير الميزان في تفسير القرآن، مترجم سيد محمد باقر موسوي همداني، جامعه مدرسين، ج 9، ص 216.
[3] . حجرات/ 14.
[4] . طبرسي، تفسير مجمعالبيان، ترجمه احمد بهشتي و ديگران، تهران، انتشارات فراهاني، چاپ اول، 1360، ج 23، ص 209.
[5] . مكارم شيرازي، ناصر، تفسير نمونه، قم، دارالكتب الاسلاميه، 1360، ج 22، ص 210.
[6] . نجفي، محمد حسن، جواهر الكلام، بيروت، دارالاحياء التراث العربي، چاپ هفتم، 1981 م، ج 15.
اطلاعات مطلب
- تاریخ انتشار
- 1 تیر 93
- بازدید
- ۹۷۳
دیدگاه کاربران
هنوز دیدگاهی برای این مطلب ثبت نشده است.