ميخواستم علّت عدم حرمت خريد و فروش برده و كنيز در اوايل اسلام را جويا شوم؟ و در ضمن چرا امامان ما هم برده و کنيز مي خريدند؟ آيا در زمان حاضر نيز برده داري جايز است؟
ميخواستم علّت عدم حرمت خريد و فروش برده و كنيز در اوايل اسل...

پرسش
پاسخ
به عنوان نخستين نكته لازم است توجه شود كه اسلام در حالي ظهور كرد كه مسألة بردگي و خريد و فروش برده بصورت يك نظام فرهنگي و اقتصادي سراسر جهان را گرفته بود و با تار و پود جوامع بشري آميخته بود و از طرفي اگر نظام غلطي در بافت جامعه اي وارد شود، ريشه كن كردن آن احتياج به زمان دارد و هر حركت حساب نشده نتيجة معكوس خواهد داشت. لذا اسلام مبارزة خويش براي تعديل نظام بردگي و خريد و فروش آن را با برنامه اي دقيق و زمان بندي شده انجام داد.
اگر اسلام طبق يك فرمان معمولي دستور مي داد همه بردگان را آزاد كنند که ديگر هيچ برده اي در جامعه باقي نماند و در نتيجه خريد و فروش برده نيز منتفي شود، چه بسا بيشتر آنها تلف مي شدند، زيرا گاهي نيمي از جامعه را بردگان تشكيل مي دادند، آنها نه كسب و كار مستقلّي داشتند و نه خانه و کاشانه و وسيله اي براي ادامة زندگي.
اگر در يك روز و يك ساعت معيّن همه آزاد ميشدند يك جمعيّت عظيم بيكار ظاهر مي گشت كه هم زندگي خودش با خطر مواجه بود هم ممكن بود نظم جامعه را مختلّ كند و به هنگامي كه محروميّت به او فشار مي آورد به همه جا حمله ور شود و درگيري و خونريزي به راه افتد.
اينجاست كه بايد تدريجاً آزاد شوند و جذب جامعه گردند نه جان خودشان به خطر بيفتد ونه امنيّت جامعه را به خطر اندازند و اسلام درست اين برنامة حساب شده را تعقيب كرد.[1]
عمدة اين برنامه به قرار ذيل است:
الف- يك سري قراردادهاي دو طرفه است كه بين برده و صاحب آن انجام مي شود مانند «مكاتبه» و يا كارهايي مانند «تدبير» كه با آزادي برده ها پايان مي يابد و اسلام به آنها رسميّت داده است.
ب- قسمتي از گناهان است كه رهايي از آنها امكان پذير نيست مگر آن كه برده اي را آزاد نمايند (كفّارات).
ج- در بودجة عمومي كشور (زكوة) براي خريدن برده توسط حكومت و آزاد كردن آنها سهمي مقرّر گرديد كه قرآن دربارة آن فرمان داده است.
امّا فلسفه اينكه خود امامان و معصومين ـ عليهم السلام ـ اقدام به خريد غلام و كنيز مي كردند و در خانه نگهداري ميكردند:
اوّل:آنكه با رفتار عادلانه و انساني خود با آنان نه تنها اصل مساوات درباره آنان رعايت مي گرديد بلكه گاهي عملاً غلامان را بر خويشتن مقدّم مي دانستند و مي خواستند يك الگوي عملي براي همة مسلمانان باشند تا آنان طرز رفتار با غلامان را (تا زماني كه مشمول مقرّرات آزادي نشدند و در خانة آنها هستند) به طور عيني از امامان ـ عليهم السلام ـ بياموزند.
دوّم: آنكه به ديگران بياموزند كه چگونه برده ها را بخرند (تا آنها را از «كالا بودن» و گردش دائمي در مدار بردگي نجات بخشند) ولي بلافاصله يا پس از مدّتي كوتاه در فعاليّت هاي گوناگون مانند عيد فطر، قربان و مانند آنها به طور دسته جمعي و تك تك آنها را آزاد سازند و براي هميشه از مدار بردگي رهايي بخشند. و خود امامان معصوم ـ عليهم السلام ـ برده ها را مي خريدند و پس از مدّتي كوتاه به صورت دسته جمعي و يا تك تك آن ها را آزاد مي ساختند.[2]
در پايان توجّه به اين نكته لازم است كه بردگي در طول تاريخ اسباب فراواني داشته، نه تنها اسيران جنگي و بدهكاراني كه قدرت به پرداخت بدهي خود نداشتند به صورت برده در مي آمدند كه زور و غلبه نيز مجوّز برده گرفتن و برده داري بود.
اسلام جلوي تمام اين مسائل را گرفت، و فقط در يك مورد اجازة برده گيري داد و آن در مورد اسيران جنگي[3] بود كه اين حكم اسلام در زمان ما نيز به قوّت خود باقي است.
امّا اينكه چرا اسلام اجازه مي دهد تا از اسيران جنگي در قسمتي از موارد به عنوان برده استفاده گردد، بايد توجّه داشت كه در مورد اسيران جنگي چند راه در برابر اسلام قرار داشت:
يك- اولين راه اين بود كه اسلام دستور دهد اسيران جنگي را آزاد كنند. در اين صورت دو مشكل براي امّت اسلامي پيش مي آمد اوّل اين كه اسيران آزاد شده كه دشمنان سوگند ياد كردة اسلام بودند بلافاصله به صفوف كفّار پيوسته و بار ديگر در برابر مسلمين قرار مي گرفتند. شكل دوّم اين بود كه چون آزاد كردن اسيران جنگي از طرف مسلمين انجام مي شد ولي كفّار اسيراني را كه از مسلمين گرفته بودند آزاد نمي ساختند از اين نظر اگر بعداً مي خواستند اسراي جنگي را مبادله كرده از اين راه مسلمانان را آزاد كنند اسيري از كفّار در اختيار مسلمانان قرار نداشت.
دو- آنها را به قتل رسانده و همة اسيران جنگي كفّار را بكشند اين كار اوّلاً در شرايط عادّي نه صحيح است و نه انساني و ثانياً موجب مي شد تا كفّار مقابله به مثل كرده و آنها نيز اسيران مسلمانان را به قتل برسانند.
سه- اسيران جنگي را در زندان نگاه دارند اين فرض هم اولاً مستلزم آن بود كه نيروي انساني بسياري را تباه كرده و در زندانها، آنها را به هدر بدهند و ثانياً براي نگهداري اسيران جنگي در زندان از نظر اقتصادي و انساني زيان هاي فراواني بر حكومت اسلامي تحميل مي گرديد.
چهار- آنها را برده بگيرند و در كار از آنها استفاده كنند. اين تنها راه صحيح منطقي بود كه در برابر اسلام قرار داشت. زيرا با اين كار اوّلاً از نيروي انساني اسيران جنگي به خوبي استفاده شده و در كارهاي توليدي و خدماتي و يا احياناً فرهنگي از آنها بهره برداري مي گرديد. و ثانياً محيط اسلامي به آنها يك مركز تربيتي و زمينه اي مساعد براي آشنايي با نظام عادلانه و مقررّات انساني اسلام بوده است. و ثالثاً گروگانهاي خوبي بودند تا از اين راه براي آزادي اسيران مسلمانان كه در دست كفّار بودند بكوشند و از طريق مبادلة اسيران مسلمانان را آزاد سازند.[4]
معرفي منابع جهت مطالعه بيشتر:
1. برهان قرآن، صدرالدين بلاغي، صص 69-39، انتشارات امير كبير.
2. بردگي در اسلام، محمد صادق ايرجي.
3. نگاهي به بردگي، محمد علي گرامي.
[1] . مکارم شيرازي، ناصر، تفسير نمونه، دارالكتب الاسلاميّه، ج21، ص 416.
[2] . هاشمي نژاد، مناظرة دكتر و پير، مشهد، انتشارات شهيد هاشمي نژاد، 1372، صص 143-141.
[3] . تفسير نمونه، ج21، ص417.
[4] . مناظره دكتر و پير، صص 144 و 143.
اطلاعات مطلب
- تاریخ انتشار
- 1 تیر 93
- بازدید
- ۱٬۱۶۰
ميخواستم علّت عدم حرمت خريد و فروش برده و كنيز در اوايل اسل...
- نشان کردن
؟
متن کاربر
پرسش
ميخواستم علّت عدم حرمت خريد و فروش برده و كنيز در اوايل اسلام را جويا شوم؟ و در ضمن چرا امامان ما هم برده و کنيز مي خريدند؟ آيا در زمان حاضر نيز برده داري جايز است؟
پاسخ کارشناسی
پاسخ
به عنوان نخستين نكته لازم است توجه شود كه اسلام در حالي ظهور كرد كه مسألة بردگي و خريد و فروش برده بصورت يك نظام فرهنگي و اقتصادي سراسر جهان را گرفته بود و با تار و پود جوامع بشري آميخته بود و از طرفي اگر نظام غلطي در بافت جامعه اي وارد شود، ريشه كن كردن آن احتياج به زمان دارد و هر حركت حساب نشده نتيجة معكوس خواهد داشت. لذا اسلام مبارزة خويش براي تعديل نظام بردگي و خريد و فروش آن را با برنامه اي دقيق و زمان بندي شده انجام داد.
اگر اسلام طبق يك فرمان معمولي دستور مي داد همه بردگان را آزاد كنند که ديگر هيچ برده اي در جامعه باقي نماند و در نتيجه خريد و فروش برده نيز منتفي شود، چه بسا بيشتر آنها تلف مي شدند، زيرا گاهي نيمي از جامعه را بردگان تشكيل مي دادند، آنها نه كسب و كار مستقلّي داشتند و نه خانه و کاشانه و وسيله اي براي ادامة زندگي.
اگر در يك روز و يك ساعت معيّن همه آزاد ميشدند يك جمعيّت عظيم بيكار ظاهر مي گشت كه هم زندگي خودش با خطر مواجه بود هم ممكن بود نظم جامعه را مختلّ كند و به هنگامي كه محروميّت به او فشار مي آورد به همه جا حمله ور شود و درگيري و خونريزي به راه افتد.
اينجاست كه بايد تدريجاً آزاد شوند و جذب جامعه گردند نه جان خودشان به خطر بيفتد ونه امنيّت جامعه را به خطر اندازند و اسلام درست اين برنامة حساب شده را تعقيب كرد.[1]
عمدة اين برنامه به قرار ذيل است:
الف- يك سري قراردادهاي دو طرفه است كه بين برده و صاحب آن انجام مي شود مانند «مكاتبه» و يا كارهايي مانند «تدبير» كه با آزادي برده ها پايان مي يابد و اسلام به آنها رسميّت داده است.
ب- قسمتي از گناهان است كه رهايي از آنها امكان پذير نيست مگر آن كه برده اي را آزاد نمايند (كفّارات).
ج- در بودجة عمومي كشور (زكوة) براي خريدن برده توسط حكومت و آزاد كردن آنها سهمي مقرّر گرديد كه قرآن دربارة آن فرمان داده است.
امّا فلسفه اينكه خود امامان و معصومين ـ عليهم السلام ـ اقدام به خريد غلام و كنيز مي كردند و در خانه نگهداري ميكردند:
اوّل:آنكه با رفتار عادلانه و انساني خود با آنان نه تنها اصل مساوات درباره آنان رعايت مي گرديد بلكه گاهي عملاً غلامان را بر خويشتن مقدّم مي دانستند و مي خواستند يك الگوي عملي براي همة مسلمانان باشند تا آنان طرز رفتار با غلامان را (تا زماني كه مشمول مقرّرات آزادي نشدند و در خانة آنها هستند) به طور عيني از امامان ـ عليهم السلام ـ بياموزند.
دوّم: آنكه به ديگران بياموزند كه چگونه برده ها را بخرند (تا آنها را از «كالا بودن» و گردش دائمي در مدار بردگي نجات بخشند) ولي بلافاصله يا پس از مدّتي كوتاه در فعاليّت هاي گوناگون مانند عيد فطر، قربان و مانند آنها به طور دسته جمعي و تك تك آنها را آزاد سازند و براي هميشه از مدار بردگي رهايي بخشند. و خود امامان معصوم ـ عليهم السلام ـ برده ها را مي خريدند و پس از مدّتي كوتاه به صورت دسته جمعي و يا تك تك آن ها را آزاد مي ساختند.[2]
در پايان توجّه به اين نكته لازم است كه بردگي در طول تاريخ اسباب فراواني داشته، نه تنها اسيران جنگي و بدهكاراني كه قدرت به پرداخت بدهي خود نداشتند به صورت برده در مي آمدند كه زور و غلبه نيز مجوّز برده گرفتن و برده داري بود.
اسلام جلوي تمام اين مسائل را گرفت، و فقط در يك مورد اجازة برده گيري داد و آن در مورد اسيران جنگي[3] بود كه اين حكم اسلام در زمان ما نيز به قوّت خود باقي است.
امّا اينكه چرا اسلام اجازه مي دهد تا از اسيران جنگي در قسمتي از موارد به عنوان برده استفاده گردد، بايد توجّه داشت كه در مورد اسيران جنگي چند راه در برابر اسلام قرار داشت:
يك- اولين راه اين بود كه اسلام دستور دهد اسيران جنگي را آزاد كنند. در اين صورت دو مشكل براي امّت اسلامي پيش مي آمد اوّل اين كه اسيران آزاد شده كه دشمنان سوگند ياد كردة اسلام بودند بلافاصله به صفوف كفّار پيوسته و بار ديگر در برابر مسلمين قرار مي گرفتند. شكل دوّم اين بود كه چون آزاد كردن اسيران جنگي از طرف مسلمين انجام مي شد ولي كفّار اسيراني را كه از مسلمين گرفته بودند آزاد نمي ساختند از اين نظر اگر بعداً مي خواستند اسراي جنگي را مبادله كرده از اين راه مسلمانان را آزاد كنند اسيري از كفّار در اختيار مسلمانان قرار نداشت.
دو- آنها را به قتل رسانده و همة اسيران جنگي كفّار را بكشند اين كار اوّلاً در شرايط عادّي نه صحيح است و نه انساني و ثانياً موجب مي شد تا كفّار مقابله به مثل كرده و آنها نيز اسيران مسلمانان را به قتل برسانند.
سه- اسيران جنگي را در زندان نگاه دارند اين فرض هم اولاً مستلزم آن بود كه نيروي انساني بسياري را تباه كرده و در زندانها، آنها را به هدر بدهند و ثانياً براي نگهداري اسيران جنگي در زندان از نظر اقتصادي و انساني زيان هاي فراواني بر حكومت اسلامي تحميل مي گرديد.
چهار- آنها را برده بگيرند و در كار از آنها استفاده كنند. اين تنها راه صحيح منطقي بود كه در برابر اسلام قرار داشت. زيرا با اين كار اوّلاً از نيروي انساني اسيران جنگي به خوبي استفاده شده و در كارهاي توليدي و خدماتي و يا احياناً فرهنگي از آنها بهره برداري مي گرديد. و ثانياً محيط اسلامي به آنها يك مركز تربيتي و زمينه اي مساعد براي آشنايي با نظام عادلانه و مقررّات انساني اسلام بوده است. و ثالثاً گروگانهاي خوبي بودند تا از اين راه براي آزادي اسيران مسلمانان كه در دست كفّار بودند بكوشند و از طريق مبادلة اسيران مسلمانان را آزاد سازند.[4]
معرفي منابع جهت مطالعه بيشتر:
1. برهان قرآن، صدرالدين بلاغي، صص 69-39، انتشارات امير كبير.
2. بردگي در اسلام، محمد صادق ايرجي.
3. نگاهي به بردگي، محمد علي گرامي.
[1] . مکارم شيرازي، ناصر، تفسير نمونه، دارالكتب الاسلاميّه، ج21، ص 416.
[2] . هاشمي نژاد، مناظرة دكتر و پير، مشهد، انتشارات شهيد هاشمي نژاد، 1372، صص 143-141.
[3] . تفسير نمونه، ج21، ص417.
[4] . مناظره دكتر و پير، صص 144 و 143.
اطلاعات مطلب
- تاریخ انتشار
- 1 تیر 93
- بازدید
- ۱٬۱۶۰
دیدگاه کاربران
هنوز دیدگاهی برای این مطلب ثبت نشده است.