آيا رباخوار حرفهاي كه به عمل خود ادامه ميدهد، محارب با خدا و رسول خدا هست يا نه و اگر هست چرا در هيچ كدام از محاربين اسمشان نيامده است؟
آيا رباخوار حرفهاي كه به عمل خود ادامه ميدهد، محارب با خدا...

پرسش
پاسخ
1. محارب از نظر فقه به كسي گويند كه اسلحة خود را به منظور تهديد و ترساندن مردم از غلاف در آورده و يا آن را مجهز سازد و قصد افساد در زمين را داشته باشد، فرق ندارد كه در خشكي، شهر، روستا، در شب و يا در روز باشد و با تحقق اين شرايط حكم محارب جاري ميشود.[1]
البته با تعريف عام تري که برخي از اساتيد بيان کرده اند، نيز رباخوار در دايره محارب فقهي قرار نمي گيرد و آن تعريف اين است که، کل حرکتهاي سازماندهي شده که با هدف شکستن کيان نظام اسلامي صورت مي گيرد؛ چه با حمل سلاح باشد و چه با غير سلاح و چه در حوزه اقتصادي يا نظامي يا فرهنگي و سياسي باشد حکم محارب را خواهد داشت. [2] حكم محارب آن است كه حاكم مخيّر بين كشتن، به دار آويختن، قطع دست و تبعيد كردن است.[3]
2. ربا از گناهان كبيره و حرام است. در لسان روايات بدترين عمل و گناه حساب شده است. امام صادق ـ عليه السلام ـ فرمود: گناه يك درهم ربا در پيشگاه خداي تعالي از گناه سي بار زنا با محارم بزرگتر است.[4] رباخواري چنان مذمت شده كه به ادامه دهندهگان عمل محارب با خدا و رسول تعبير شده است.
بنابراين، بر اساس آيات قرآن كريم، رباخوار كه به عمل خود ادامه ميدهد، نوعي جنگيدن با خدا و پيامبر ـ صلّي الله عليه و آله ـ است. زيرا خداي متعال حرمت ربا را تشريع فرموده، و توسط پيامبر ـ صلّي الله عليه و آله ـ به مردم ابلاغ نموده است و رباخوار با اصرار به عمل رباخواري، عملاً با حكم خدا مخالفت كرده است.[5] لذا قرآن كريم در آياتي نخست افراد با ايمان را مورد خطاب قرار داده و توصيه ميكند كه به رباخواري ادامه ندهيد و باقي ماندههاي مطالبات ربوي خود را به دست فراموشي بسپاريد، در غير اين صورت به جنگ خدا و رسول روبرو خواهيد بود؛ «يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ وَ ذَرُوا ما بَقِيَ مِنَ الرِّبا إِنْ كُنْتُمْ مُؤْمِنِينَ»؛[6] اي كساني كه ايمان آوردهايد از خدا بپرهيزيد و آن چه از (مطالبات) ربا باقي مانده رها كنيد اگر ايمان داريد؛ «فَإِنْ لَمْ تَفْعَلُوا فَأْذَنُوا بِحَرْبٍ مِنَ اللَّهِ وَ رَسُولِهِ»؛[7] اگر (چنين) نميكنيد بدانيد با جنگ با خدا و رسول او روبرو خواهيد بود.
البته اين كه در قرآن از ادامه دهندة به عمل رباخواري تعبير به محارب با خدا و رسول شده است. اين تعابير شديد نسبت به ربا خوار نشان دهنده قبح عمل او، و ارتکاب آن خلاف شرع مي باشد، اما با اين حال از مصاديق محارب فقهي بشمار نمي آيد چون با تعريفي که اکثر فقها از محارب بيان کرده اند مشمول آن تعريف قرار نمي گيرد.
ولي اطلاق محارب به اين اشخاص ميتواند به خاطر چند نكته باشد:
اول اينكه، چون خدا و پيامبر از رباخواري صراحتاً نهي فرمودهاند[8] و براي مرتكبين آن عقاب سختي را وضع نمودهاند و اگر كسي اين نهي صريح خدا و رسول را زير پا نهاده باشد عملاً خود را رو در روي خدا و رسول خدا قرار داده و با آنها آغاز به جنگ نموده است كه چنين افرادي در عمل و رفتار همچون محارب خواهد بود نه در حكم.
دوم اينكه: رباخواري يك نوع تبادل اقتصادي ناسالم است. اولاً براي اين كه تعادل اقتصادي را در جامعه به هم ميزند و ثروتها را در يك قطب اجتماع جمع ميكند. زيرا جمعي بر اثر آن فقط سود ميبرند و زيانهاي اقتصادي همه متوجه جمعي ديگر ميگردد. ثانياً رباخواري عواطف و پيوندها را سست ميكند و بذر كينه و دشمني را در دلها ميپاشد و در واقع رباخواري بر اين اصل استوار است كه رباخوار فقط سود پول خود را ميبيند و هيچ توجهي به ضرر و زيان بدهكار ندارد. بدهكار نيز چنين ميپندارد كه رباخوار پول را وسيله بيچاره ساختن او و ديگران قرار داده است.
درست است كه ربادهنده در اثر نياز شديد، تن به ربا ميدهد، اما هيچ گاه اين بيعدالتي را از ياد نميبرد، زيرا هر آن و لحظه فشار پنجة رباخوار را بر گلوي خويش احساس ميكند و سراسر وجودش به رباخوار لعنت و نفرين ميفرستد كه در نتيجه، تشنه خون رباخوار ميشود. زيرا با چشم خود ميبيند كه هستي و درآمدي كه به قيمت جانش تمام شده به جيب رباخوار سرازير ميشود. در چنين شرايط بحراني است كه دهها جنايت وحشتناك در جامعه رخ خواهد داد.
با توجه به اين نکات است که به رباخوار محارب اطلاق شد تا دست از عمل خود بردارد. در تفسير منهج ميفرمايد: «فَأْذَنُوا بِحَرْبٍ مِنَ اللَّهِ وَ رَسُولِهِ»؛ جنگ با خدا همان جنگ با پيغمبر است كه منظور دشمني با خدا و پيغمبر ميباشد و خبر دادن به بزرگي گناهِ ربا است.[9]
مرحوم طبرسي هم ميفرمايد: هر كه از ربا گرفتن دست بردار نيست او را به دشمني با خدا و رسول اعلام داريد و اين آيه، بيان كننده و حاكي از بزرگي گناه ربا است.[10]
نتيجه: رباخوار حرفهاي كه به عمل خود ادامه ميدهد از محاربين فقهي به شمار نميآيد زيرا تعريف و حكم محارب شامل آن نيست. هر چند در آيه 289 سوره بقره از چنين رباخواري تعبير به محارب با خدا و رسول خدا شده است ولي از نظر مفسران، اين تعبير حاكي از بزرگي و سنگيني گناه رباخواران است.
معرفي منابع جهت مطالعه بيشتر:
1. تفسير نمونه، تأليف آيت الله مكارم شيرازي،ناشر دار الكتب الاسلاميه، تهران، چاپ 19، ص 269 ـ 282.
2. گناهان كبيره، تأليف آيت الله دستغيب، ناشر حاج محمد صوابي، چاپ پنجم، 1352، ج 1، ص 184 ـ 198.
[1] . موسوي خميني، سيد روح الله، تحرير الوسيله، نشر مؤسسه تنظيم و نشر آثار امام خميني، چاپ اول، ج1ـ2، ص 889 و 890.
[2] .استاد هادوي تهراني،درس خارج فقه بحث محارب،تعريف به اختصار و نقل به مضمون نقل شده است.
[3] . همان.
[4] . احسان بخش، صادق، آثار الصادقين، نشر روابط عمومي ستاد برگزاري نماز جمعه گيلان، 1369، ج 7، ص 24.
[5] . طباطبايي، سيد محمد حسين، تفسير الميزان، ترجمه محمد تقي مصباح يزدي، نشر بنياد علمي و فكري علامه طباطبايي، ج 2، ص 588.
[6] . بقره / 278.
[7] . بقره / 279.
[8] . بقره / 275؛ و احل الله البيع و حرم الربا.
[9] . كاشاني، ملا فتح الله، منهج الصادقين، چاپ افست اسلاميه، ج1ـ2، ص 144، آيه 279.
[10] . طبرسي، مجمع البيان، بيروت، موسسه الاعلمي للمطبوعات، ج 2، ص 211.
اطلاعات مطلب
- تاریخ انتشار
- 1 تیر 93
- بازدید
- ۱٬۳۵۰
آيا رباخوار حرفهاي كه به عمل خود ادامه ميدهد، محارب با خدا...
- نشان کردن
؟
متن کاربر
پرسش
آيا رباخوار حرفهاي كه به عمل خود ادامه ميدهد، محارب با خدا و رسول خدا هست يا نه و اگر هست چرا در هيچ كدام از محاربين اسمشان نيامده است؟
پاسخ کارشناسی
پاسخ
1. محارب از نظر فقه به كسي گويند كه اسلحة خود را به منظور تهديد و ترساندن مردم از غلاف در آورده و يا آن را مجهز سازد و قصد افساد در زمين را داشته باشد، فرق ندارد كه در خشكي، شهر، روستا، در شب و يا در روز باشد و با تحقق اين شرايط حكم محارب جاري ميشود.[1]
البته با تعريف عام تري که برخي از اساتيد بيان کرده اند، نيز رباخوار در دايره محارب فقهي قرار نمي گيرد و آن تعريف اين است که، کل حرکتهاي سازماندهي شده که با هدف شکستن کيان نظام اسلامي صورت مي گيرد؛ چه با حمل سلاح باشد و چه با غير سلاح و چه در حوزه اقتصادي يا نظامي يا فرهنگي و سياسي باشد حکم محارب را خواهد داشت. [2] حكم محارب آن است كه حاكم مخيّر بين كشتن، به دار آويختن، قطع دست و تبعيد كردن است.[3]
2. ربا از گناهان كبيره و حرام است. در لسان روايات بدترين عمل و گناه حساب شده است. امام صادق ـ عليه السلام ـ فرمود: گناه يك درهم ربا در پيشگاه خداي تعالي از گناه سي بار زنا با محارم بزرگتر است.[4] رباخواري چنان مذمت شده كه به ادامه دهندهگان عمل محارب با خدا و رسول تعبير شده است.
بنابراين، بر اساس آيات قرآن كريم، رباخوار كه به عمل خود ادامه ميدهد، نوعي جنگيدن با خدا و پيامبر ـ صلّي الله عليه و آله ـ است. زيرا خداي متعال حرمت ربا را تشريع فرموده، و توسط پيامبر ـ صلّي الله عليه و آله ـ به مردم ابلاغ نموده است و رباخوار با اصرار به عمل رباخواري، عملاً با حكم خدا مخالفت كرده است.[5] لذا قرآن كريم در آياتي نخست افراد با ايمان را مورد خطاب قرار داده و توصيه ميكند كه به رباخواري ادامه ندهيد و باقي ماندههاي مطالبات ربوي خود را به دست فراموشي بسپاريد، در غير اين صورت به جنگ خدا و رسول روبرو خواهيد بود؛ «يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ وَ ذَرُوا ما بَقِيَ مِنَ الرِّبا إِنْ كُنْتُمْ مُؤْمِنِينَ»؛[6] اي كساني كه ايمان آوردهايد از خدا بپرهيزيد و آن چه از (مطالبات) ربا باقي مانده رها كنيد اگر ايمان داريد؛ «فَإِنْ لَمْ تَفْعَلُوا فَأْذَنُوا بِحَرْبٍ مِنَ اللَّهِ وَ رَسُولِهِ»؛[7] اگر (چنين) نميكنيد بدانيد با جنگ با خدا و رسول او روبرو خواهيد بود.
البته اين كه در قرآن از ادامه دهندة به عمل رباخواري تعبير به محارب با خدا و رسول شده است. اين تعابير شديد نسبت به ربا خوار نشان دهنده قبح عمل او، و ارتکاب آن خلاف شرع مي باشد، اما با اين حال از مصاديق محارب فقهي بشمار نمي آيد چون با تعريفي که اکثر فقها از محارب بيان کرده اند مشمول آن تعريف قرار نمي گيرد.
ولي اطلاق محارب به اين اشخاص ميتواند به خاطر چند نكته باشد:
اول اينكه، چون خدا و پيامبر از رباخواري صراحتاً نهي فرمودهاند[8] و براي مرتكبين آن عقاب سختي را وضع نمودهاند و اگر كسي اين نهي صريح خدا و رسول را زير پا نهاده باشد عملاً خود را رو در روي خدا و رسول خدا قرار داده و با آنها آغاز به جنگ نموده است كه چنين افرادي در عمل و رفتار همچون محارب خواهد بود نه در حكم.
دوم اينكه: رباخواري يك نوع تبادل اقتصادي ناسالم است. اولاً براي اين كه تعادل اقتصادي را در جامعه به هم ميزند و ثروتها را در يك قطب اجتماع جمع ميكند. زيرا جمعي بر اثر آن فقط سود ميبرند و زيانهاي اقتصادي همه متوجه جمعي ديگر ميگردد. ثانياً رباخواري عواطف و پيوندها را سست ميكند و بذر كينه و دشمني را در دلها ميپاشد و در واقع رباخواري بر اين اصل استوار است كه رباخوار فقط سود پول خود را ميبيند و هيچ توجهي به ضرر و زيان بدهكار ندارد. بدهكار نيز چنين ميپندارد كه رباخوار پول را وسيله بيچاره ساختن او و ديگران قرار داده است.
درست است كه ربادهنده در اثر نياز شديد، تن به ربا ميدهد، اما هيچ گاه اين بيعدالتي را از ياد نميبرد، زيرا هر آن و لحظه فشار پنجة رباخوار را بر گلوي خويش احساس ميكند و سراسر وجودش به رباخوار لعنت و نفرين ميفرستد كه در نتيجه، تشنه خون رباخوار ميشود. زيرا با چشم خود ميبيند كه هستي و درآمدي كه به قيمت جانش تمام شده به جيب رباخوار سرازير ميشود. در چنين شرايط بحراني است كه دهها جنايت وحشتناك در جامعه رخ خواهد داد.
با توجه به اين نکات است که به رباخوار محارب اطلاق شد تا دست از عمل خود بردارد. در تفسير منهج ميفرمايد: «فَأْذَنُوا بِحَرْبٍ مِنَ اللَّهِ وَ رَسُولِهِ»؛ جنگ با خدا همان جنگ با پيغمبر است كه منظور دشمني با خدا و پيغمبر ميباشد و خبر دادن به بزرگي گناهِ ربا است.[9]
مرحوم طبرسي هم ميفرمايد: هر كه از ربا گرفتن دست بردار نيست او را به دشمني با خدا و رسول اعلام داريد و اين آيه، بيان كننده و حاكي از بزرگي گناه ربا است.[10]
نتيجه: رباخوار حرفهاي كه به عمل خود ادامه ميدهد از محاربين فقهي به شمار نميآيد زيرا تعريف و حكم محارب شامل آن نيست. هر چند در آيه 289 سوره بقره از چنين رباخواري تعبير به محارب با خدا و رسول خدا شده است ولي از نظر مفسران، اين تعبير حاكي از بزرگي و سنگيني گناه رباخواران است.
معرفي منابع جهت مطالعه بيشتر:
1. تفسير نمونه، تأليف آيت الله مكارم شيرازي،ناشر دار الكتب الاسلاميه، تهران، چاپ 19، ص 269 ـ 282.
2. گناهان كبيره، تأليف آيت الله دستغيب، ناشر حاج محمد صوابي، چاپ پنجم، 1352، ج 1، ص 184 ـ 198.
[1] . موسوي خميني، سيد روح الله، تحرير الوسيله، نشر مؤسسه تنظيم و نشر آثار امام خميني، چاپ اول، ج1ـ2، ص 889 و 890.
[2] .استاد هادوي تهراني،درس خارج فقه بحث محارب،تعريف به اختصار و نقل به مضمون نقل شده است.
[3] . همان.
[4] . احسان بخش، صادق، آثار الصادقين، نشر روابط عمومي ستاد برگزاري نماز جمعه گيلان، 1369، ج 7، ص 24.
[5] . طباطبايي، سيد محمد حسين، تفسير الميزان، ترجمه محمد تقي مصباح يزدي، نشر بنياد علمي و فكري علامه طباطبايي، ج 2، ص 588.
[6] . بقره / 278.
[7] . بقره / 279.
[8] . بقره / 275؛ و احل الله البيع و حرم الربا.
[9] . كاشاني، ملا فتح الله، منهج الصادقين، چاپ افست اسلاميه، ج1ـ2، ص 144، آيه 279.
[10] . طبرسي، مجمع البيان، بيروت، موسسه الاعلمي للمطبوعات، ج 2، ص 211.
اطلاعات مطلب
- تاریخ انتشار
- 1 تیر 93
- بازدید
- ۱٬۳۵۰
دیدگاه کاربران
هنوز دیدگاهی برای این مطلب ثبت نشده است.