چرا با وجود اينكه هر زني به طور طبيعي از آمدن رقيب براي زندگياش متنفر است و اين موجب كينه و حسد و برخي كدورات واختلافات در زندگي مشترك است باز شرع مقدس اسلام تعدد زوجات را جايز دانسته است؟
چرا با وجود اينكه هر زني به طور طبيعي از آمدن رقيب براي زندگ...

پرسش
پاسخ
با مقدمهاي كوتاه از سخنان شهيد مطهري درباره تفكر فقهي اسلام به پاسخ ميپردازيم. ايشان ميفرمايند : در دين اسلام خاصيتي وجود دارد كه آن خاصيت با تفقه روشن ميشود يعني در دستورات اين دين ظاهرهايي هست و باطنهايي و يكي از مسائلي که از صدر اسلام در ميان مسلمين مطرح بوده اين است كه در اين دين حکمي که تعبّدي محض باشد يعني خالي از هر مصلحت و حكمتي و صرفا يك دستور اختراعي محض باشد وجود ندارد، البته ما بايد به هر دستوري كه ثابت شد از ناحيه دين است عمل كنيم خواه، اين كه حكمتش را فهميده باشيم يا نفهميده باشيم ولي از ناحيه خود دين تعبّد محض وجود ندارد. يعني هيچ دستوري كه خالي از حكمت و مصلحت باشد وجود ندارد. و لذا علما ميگويند: بين حكم عقل و حكم شرع هميشه تلازم هست يعني هر چه در دين حكم به لزوم آن بكند عقل هم حكم ميكند و اگر عقل يك مصلحتي را به صورت يقيني و قطعي كشف كرد،بايد حكم كند كه حتما اسلام دستورش همين است و اسلام ديني است كه مصالح مردم را بلاتكليف نميگذارد و نيز حساب اهمّ و مهم را ميكند و ميگويد در موقع لزوم، آن چيزي را كه اهميت كمتري دارد فداي چيزي كه اهميت بيشتري دارد بكند[1]، از خصوصيتهاي دين مقدس اسلام اين است كه هميشه روي حاجتهاي ثابت انسان، مهر ثابت زده است اما حاجتهاي متغير انسان را تابع حاجتهاي ثابت قرار داده است[2]: و به تعبير علامه طباطبايي اسلام مبناي جامعه انساني را بر اساس حيات عقلي بنا نهاده است نه حيات احساسي و لذا آنچه در اسلام و قوانين اجتماعي آن مورد عمل است، صلاح عقلي انسان است نه آن چه كه احساسات و عواطف اقتضاء ميكند. و البته اين به معني كشتن عواطف و احساسات و باطل كردن حكم مواهب الهي و غرايز طبيعي انسان نيست[3]. بلكه منظور اين است كه احكام عقلي و صلاح اجتماع مهمتر از احساسات افراد ميباشد.
با اين مقدمه، به مسئله تعدد زوجات ميپردازيم، بيشتر مطالب از تفسير الميزان برگرفته شده است و ما به صورت خلاصه و تفكيك شده،عناصر مهم اين بحث را ذكر ميكنيم.
1. ازدواج با زنان متعدد، در طول تاريخ و در ميان اقوام مختلف مثل مصر و هند و ايران و روم و يونان،... امري شايع بوده است و اسلام آن را پايه گذاري نكرده است بلكه آن را محدود به چهار زن و نيز ضابطهمند نموده است.
2. با بررسي آمارهاي كشورهاي مختلف هميشه جمعيت زنان بيش از مردان بوده است و حتي اگر جمعيت زنان با مردان مساوي باشد، باز هم به دليل بلوغ زودرس دختران نسبت به پسران مرگ و مير زودتر بيشتر مردان به دليل جنگ و ساير حوادث اجتماعي، هميشه تعداد زنان آماده ازدواج بيشتر از مردان ميباشد. چنان چه با مراجعه به آمارهاي منتخب جهان مشاهده ميشود كه در اكثر كشورها هم آمار زنان بالاي 60 سال بيشتر از مردان است و نيز اميد به زندگي در بدو تولد براي زنان بيش از مردان ميباشد.[4]
3. وقتي تعداد زنان بيشتر باشد بسياري از آنان از حق همسرداري و فرزندداري محروم ميشوند و بسياري نيز از لحاظ اقتصادي و اجتماعي بدون سرپرست خواهند ماند، چنان كه در آلمان غربي در سالها پس از جنگ جهاني دوم رخ داد. و باعث فساد و فحشاي فراوان شد. و لذا ميتوان گفت تعدد زوجات جزو حقوق زنان ميباشد و به زنان بيشتري امكان زندگي زناشويي و ازدواج ميدهد و محروم كردن آنها از اين حق باعث ايجاد ناهنجاريهاي فراوان اجتماعي ميشود.
4. طبيعت زن از پذيرش تعدد زوجات ابا نميكند و آنچه كه باعث آزرده خاطر شدن آنها و مشكلات زندگي خانوادگي ميشود، نگراني از رويگرداني شوهر و بيمهري و بيعدالتي است كه اگر اين امور از طرف شوهر رعايت شود اين مشكل كمتر پيش خواهد آمد. و مهمترين شاهد اين مدعا نيز اين است كه با وجود رواج رسومي چون چند شوهري و نيز ازدواج اشتراكي در طول تاريخ، تنها سنتي كه باقي مانده است همين تعدد زوجات است و ساير رسوم از بين رفتهاند.
5. قدرت فرزندزايي و باروري زنان محدود است و غالب زنان پس از سن پنجاه سالگي به نازايي ميرسند در حالي كه توانايي مردان بيش از اين است و تا سالهاي طولاني ادامه دارد و لذا براي توليد نسل، تعدد زوجات ميتواند عامل مؤثر باشد (به خصوص كه در زمانهاي گذشته تعداد زياد فرزندان باعث افتخار و نيز درآمد بيشتر خانواده بوده است).
6. زنان در برخي از ايام مثل قاعدگي و بارداري و وضع حمل از انجام وظايف زناشويي باز ميمانند و اين مساله براي برخي از مردان كه نيازهاي جنسي بيشتري دارند، باعث ايجاد مشكل ميشود كه تعدد زوجات ميتواند عامل مهمي در حلّ اين مشكل و پيشگيري از گناه باشد.
7.آنچه بيش از همه باعث مخالفت با اين كلمه است، مشكلاتي است كه در خانوادههايي با بيش از يك همسر بروز ميكند كه علت اصلي آن نيز رفتار غلط مسلمين است نه احكام اسلام، چرا كه اسلام براي تعدد زوجات شرايطي قايل است كه مهمترين آنها رعايت عدالت ميباشد و از آنجايي كه رعايت اين عدالت بين همسران كاري مشكل است به بسياري از مردان توصيه ميكند كه به يك همسر قناعت كرده و در پي اميال خود نروند (سوره نساء، آية 129).
8. اسلام تعدد زوجات را جايز ميداند نه واجب و اين جواز نيز براي حفظ مصلحت جامعه اسلامي است و آن هم فقط براي كساني جايز است كه بتوانند به شرايط و احكام آن عمل كنند و اگر كسي به شرايط عمل نكند و زن را فقط براي شهوتراني بخواهد و حقوق او را پايمال كند، ازدواج با چندين زن براي اوجايز نيست.[5]
با توجه به نكات فوق به نظر ميرسد جواز تعدد زوجات در اسلام كاملا به جا بوده است. هر چند بر اساس دو آية3 و 129 سورة نساء به نظر ميرسد كه اسلام چند همسري را ترويج نميكند بلكه فقط آن را جايز ميشمارد و لذا تك همسري بهترين شيوه زندگي مشترك است و ما آن را انكار نميكنيم اما اگر تعدد زوجات جايز نباشد مشكلاتي پيش ميآيد بس بيشتر از مشكلاتي است كه در برخي خانوادهها بر اثر ناآگاهي و عمل نكردن به احكام اسلام درباره عدالت در ميان زنان ايجاد شده است. چنان كه همين مساله در مورد برخي مسايل اجتماعي ديگر اسلام نيز مصداق دارد. مثل طلاق كه همه نسبت به مشكلات پس از آن آگاه هستند و براي حفظ برخي مصالح در اجتماع تشريع طلاق لازم ميباشد نكته ديگري كه ميتوان در پايان به اين بحث افزود اين است كه افزايش آگاهي زنان نسبت به مسائل و مصالح خود و ديگران به خصوص توجه داشتن به نيازهاي ساير زنان در جامعه و نيز تكامل يافتگي زنان در خانوادهها و مخالفت آنان با خواهشهاي بيپايان درونيشان و بويژه آفات اخلاقي همانند حسد و... مشكلات در خانوادهها كمتر خواهد شد.
معرفي منابع جهت مطالعه بيشتر:
1. نظام حقوق زنان در اسلام، مرتضي مطهري،صدرا، تهران 1374، چاپ 21، بخش يازدهم ص 361 ـ 455.
2. تفسير نمونه، ناصر مكارم شيرازي و ديگران، دار الكتب الاسلاميه، تهران، 1354، جلد سوم، ص 252 ـ 262.
[1] . ر.ك مطهري، مرتضي، اسلام و مقتضيات زمان، تهران، صدرا، 1373، چاپ نهم، ج 1، ص 245 ـ 254.
[2] . همان، ص 218.
[3] . طباطبايي، سيد محمد حسين، تفسير الميزان، قم، اسماعيليان، چاپ پنجم، 1371، ص 184.
[4] . ر.ك آمارهاي منتخب جهان، ش 5، تهران، مركز آمار ايران، 1371، ص 81 ـ 92 و ساير صفحات.
[5] . ر.ك طباطبايي، همان، ص 182 ـ 194.
اطلاعات مطلب
- تاریخ انتشار
- 1 تیر 93
- بازدید
- ۹۲۱
چرا با وجود اينكه هر زني به طور طبيعي از آمدن رقيب براي زندگ...
- نشان کردن
؟
متن کاربر
پرسش
چرا با وجود اينكه هر زني به طور طبيعي از آمدن رقيب براي زندگياش متنفر است و اين موجب كينه و حسد و برخي كدورات واختلافات در زندگي مشترك است باز شرع مقدس اسلام تعدد زوجات را جايز دانسته است؟
پاسخ کارشناسی
پاسخ
با مقدمهاي كوتاه از سخنان شهيد مطهري درباره تفكر فقهي اسلام به پاسخ ميپردازيم. ايشان ميفرمايند : در دين اسلام خاصيتي وجود دارد كه آن خاصيت با تفقه روشن ميشود يعني در دستورات اين دين ظاهرهايي هست و باطنهايي و يكي از مسائلي که از صدر اسلام در ميان مسلمين مطرح بوده اين است كه در اين دين حکمي که تعبّدي محض باشد يعني خالي از هر مصلحت و حكمتي و صرفا يك دستور اختراعي محض باشد وجود ندارد، البته ما بايد به هر دستوري كه ثابت شد از ناحيه دين است عمل كنيم خواه، اين كه حكمتش را فهميده باشيم يا نفهميده باشيم ولي از ناحيه خود دين تعبّد محض وجود ندارد. يعني هيچ دستوري كه خالي از حكمت و مصلحت باشد وجود ندارد. و لذا علما ميگويند: بين حكم عقل و حكم شرع هميشه تلازم هست يعني هر چه در دين حكم به لزوم آن بكند عقل هم حكم ميكند و اگر عقل يك مصلحتي را به صورت يقيني و قطعي كشف كرد،بايد حكم كند كه حتما اسلام دستورش همين است و اسلام ديني است كه مصالح مردم را بلاتكليف نميگذارد و نيز حساب اهمّ و مهم را ميكند و ميگويد در موقع لزوم، آن چيزي را كه اهميت كمتري دارد فداي چيزي كه اهميت بيشتري دارد بكند[1]، از خصوصيتهاي دين مقدس اسلام اين است كه هميشه روي حاجتهاي ثابت انسان، مهر ثابت زده است اما حاجتهاي متغير انسان را تابع حاجتهاي ثابت قرار داده است[2]: و به تعبير علامه طباطبايي اسلام مبناي جامعه انساني را بر اساس حيات عقلي بنا نهاده است نه حيات احساسي و لذا آنچه در اسلام و قوانين اجتماعي آن مورد عمل است، صلاح عقلي انسان است نه آن چه كه احساسات و عواطف اقتضاء ميكند. و البته اين به معني كشتن عواطف و احساسات و باطل كردن حكم مواهب الهي و غرايز طبيعي انسان نيست[3]. بلكه منظور اين است كه احكام عقلي و صلاح اجتماع مهمتر از احساسات افراد ميباشد.
با اين مقدمه، به مسئله تعدد زوجات ميپردازيم، بيشتر مطالب از تفسير الميزان برگرفته شده است و ما به صورت خلاصه و تفكيك شده،عناصر مهم اين بحث را ذكر ميكنيم.
1. ازدواج با زنان متعدد، در طول تاريخ و در ميان اقوام مختلف مثل مصر و هند و ايران و روم و يونان،... امري شايع بوده است و اسلام آن را پايه گذاري نكرده است بلكه آن را محدود به چهار زن و نيز ضابطهمند نموده است.
2. با بررسي آمارهاي كشورهاي مختلف هميشه جمعيت زنان بيش از مردان بوده است و حتي اگر جمعيت زنان با مردان مساوي باشد، باز هم به دليل بلوغ زودرس دختران نسبت به پسران مرگ و مير زودتر بيشتر مردان به دليل جنگ و ساير حوادث اجتماعي، هميشه تعداد زنان آماده ازدواج بيشتر از مردان ميباشد. چنان چه با مراجعه به آمارهاي منتخب جهان مشاهده ميشود كه در اكثر كشورها هم آمار زنان بالاي 60 سال بيشتر از مردان است و نيز اميد به زندگي در بدو تولد براي زنان بيش از مردان ميباشد.[4]
3. وقتي تعداد زنان بيشتر باشد بسياري از آنان از حق همسرداري و فرزندداري محروم ميشوند و بسياري نيز از لحاظ اقتصادي و اجتماعي بدون سرپرست خواهند ماند، چنان كه در آلمان غربي در سالها پس از جنگ جهاني دوم رخ داد. و باعث فساد و فحشاي فراوان شد. و لذا ميتوان گفت تعدد زوجات جزو حقوق زنان ميباشد و به زنان بيشتري امكان زندگي زناشويي و ازدواج ميدهد و محروم كردن آنها از اين حق باعث ايجاد ناهنجاريهاي فراوان اجتماعي ميشود.
4. طبيعت زن از پذيرش تعدد زوجات ابا نميكند و آنچه كه باعث آزرده خاطر شدن آنها و مشكلات زندگي خانوادگي ميشود، نگراني از رويگرداني شوهر و بيمهري و بيعدالتي است كه اگر اين امور از طرف شوهر رعايت شود اين مشكل كمتر پيش خواهد آمد. و مهمترين شاهد اين مدعا نيز اين است كه با وجود رواج رسومي چون چند شوهري و نيز ازدواج اشتراكي در طول تاريخ، تنها سنتي كه باقي مانده است همين تعدد زوجات است و ساير رسوم از بين رفتهاند.
5. قدرت فرزندزايي و باروري زنان محدود است و غالب زنان پس از سن پنجاه سالگي به نازايي ميرسند در حالي كه توانايي مردان بيش از اين است و تا سالهاي طولاني ادامه دارد و لذا براي توليد نسل، تعدد زوجات ميتواند عامل مؤثر باشد (به خصوص كه در زمانهاي گذشته تعداد زياد فرزندان باعث افتخار و نيز درآمد بيشتر خانواده بوده است).
6. زنان در برخي از ايام مثل قاعدگي و بارداري و وضع حمل از انجام وظايف زناشويي باز ميمانند و اين مساله براي برخي از مردان كه نيازهاي جنسي بيشتري دارند، باعث ايجاد مشكل ميشود كه تعدد زوجات ميتواند عامل مهمي در حلّ اين مشكل و پيشگيري از گناه باشد.
7.آنچه بيش از همه باعث مخالفت با اين كلمه است، مشكلاتي است كه در خانوادههايي با بيش از يك همسر بروز ميكند كه علت اصلي آن نيز رفتار غلط مسلمين است نه احكام اسلام، چرا كه اسلام براي تعدد زوجات شرايطي قايل است كه مهمترين آنها رعايت عدالت ميباشد و از آنجايي كه رعايت اين عدالت بين همسران كاري مشكل است به بسياري از مردان توصيه ميكند كه به يك همسر قناعت كرده و در پي اميال خود نروند (سوره نساء، آية 129).
8. اسلام تعدد زوجات را جايز ميداند نه واجب و اين جواز نيز براي حفظ مصلحت جامعه اسلامي است و آن هم فقط براي كساني جايز است كه بتوانند به شرايط و احكام آن عمل كنند و اگر كسي به شرايط عمل نكند و زن را فقط براي شهوتراني بخواهد و حقوق او را پايمال كند، ازدواج با چندين زن براي اوجايز نيست.[5]
با توجه به نكات فوق به نظر ميرسد جواز تعدد زوجات در اسلام كاملا به جا بوده است. هر چند بر اساس دو آية3 و 129 سورة نساء به نظر ميرسد كه اسلام چند همسري را ترويج نميكند بلكه فقط آن را جايز ميشمارد و لذا تك همسري بهترين شيوه زندگي مشترك است و ما آن را انكار نميكنيم اما اگر تعدد زوجات جايز نباشد مشكلاتي پيش ميآيد بس بيشتر از مشكلاتي است كه در برخي خانوادهها بر اثر ناآگاهي و عمل نكردن به احكام اسلام درباره عدالت در ميان زنان ايجاد شده است. چنان كه همين مساله در مورد برخي مسايل اجتماعي ديگر اسلام نيز مصداق دارد. مثل طلاق كه همه نسبت به مشكلات پس از آن آگاه هستند و براي حفظ برخي مصالح در اجتماع تشريع طلاق لازم ميباشد نكته ديگري كه ميتوان در پايان به اين بحث افزود اين است كه افزايش آگاهي زنان نسبت به مسائل و مصالح خود و ديگران به خصوص توجه داشتن به نيازهاي ساير زنان در جامعه و نيز تكامل يافتگي زنان در خانوادهها و مخالفت آنان با خواهشهاي بيپايان درونيشان و بويژه آفات اخلاقي همانند حسد و... مشكلات در خانوادهها كمتر خواهد شد.
معرفي منابع جهت مطالعه بيشتر:
1. نظام حقوق زنان در اسلام، مرتضي مطهري،صدرا، تهران 1374، چاپ 21، بخش يازدهم ص 361 ـ 455.
2. تفسير نمونه، ناصر مكارم شيرازي و ديگران، دار الكتب الاسلاميه، تهران، 1354، جلد سوم، ص 252 ـ 262.
[1] . ر.ك مطهري، مرتضي، اسلام و مقتضيات زمان، تهران، صدرا، 1373، چاپ نهم، ج 1، ص 245 ـ 254.
[2] . همان، ص 218.
[3] . طباطبايي، سيد محمد حسين، تفسير الميزان، قم، اسماعيليان، چاپ پنجم، 1371، ص 184.
[4] . ر.ك آمارهاي منتخب جهان، ش 5، تهران، مركز آمار ايران، 1371، ص 81 ـ 92 و ساير صفحات.
[5] . ر.ك طباطبايي، همان، ص 182 ـ 194.
اطلاعات مطلب
- تاریخ انتشار
- 1 تیر 93
- بازدید
- ۹۲۱
دیدگاه کاربران
هنوز دیدگاهی برای این مطلب ثبت نشده است.