چرا با وجود اينكه هر زني به طور طبيعي از آمدن رقيب براي زندگ...

  • نشان کردن
؟
متن کاربر

پرسش

چرا با وجود اينكه هر زني به طور طبيعي از آمدن رقيب براي زندگي‎اش متنفر است و اين موجب كينه و حسد و برخي كدورات واختلافات در زندگي مشترك است باز شرع مقدس اسلام تعدد زوجات را جايز دانسته است؟
پاسخ کارشناسی

پاسخ

با مقدمه‎اي كوتاه از سخنان شهيد مطهري درباره تفكر فقهي اسلام به پاسخ مي‎پردازيم. ايشان مي‎فرمايند : در دين اسلام خاصيتي وجود دارد كه آن خاصيت با تفقه روشن مي‎شود يعني در دستورات اين دين ظاهرهايي هست و باطنهايي و يكي از مسائلي که از صدر اسلام در ميان مسلمين مطرح بوده اين است كه در اين دين حکمي که تعبّدي محض باشد يعني خالي از هر مصلحت و حكمتي و صرفا يك دستور اختراعي محض باشد وجود ندارد، البته ما بايد به هر دستوري كه ثابت شد از ناحيه دين است عمل كنيم خواه، اين كه حكمتش را فهميده باشيم يا نفهميده باشيم ولي از ناحيه خود دين تعبّد محض وجود ندارد. يعني هيچ دستوري كه خالي از حكمت و مصلحت باشد وجود ندارد. و لذا علما مي‎گويند: بين حكم عقل و حكم شرع هميشه تلازم هست يعني هر چه در دين حكم به لزوم آن بكند عقل هم حكم مي‎كند و اگر عقل يك مصلحتي را به صورت يقيني و قطعي كشف كرد،‌بايد حكم كند كه حتما اسلام دستورش همين است و اسلام ديني است كه مصالح مردم را بلاتكليف نمي‎گذارد و نيز حساب اهمّ و مهم را مي‎كند و مي‎گويد در موقع لزوم، آن چيزي را كه اهميت كمتري دارد فداي چيزي كه اهميت بيشتري دارد بكند[1]،‌ از خصوصيتهاي دين مقدس اسلام اين است كه هميشه روي حاجتهاي ثابت انسان، مهر ثابت زده است اما حاجتهاي متغير انسان را تابع حاجتهاي ثابت قرار داده است[2]: و به تعبير علامه طباطبايي اسلام مبناي جامعه انساني را بر اساس حيات عقلي بنا نهاده است نه حيات احساسي و لذا آنچه در اسلام و قوانين اجتماعي آن مورد عمل است، صلاح عقلي انسان است نه آن چه كه احساسات و عواطف اقتضاء مي‎كند. و البته اين به معني كشتن عواطف و احساسات و باطل كردن حكم مواهب الهي و غرايز طبيعي انسان نيست[3]. بلكه منظور اين است كه احكام عقلي و صلاح اجتماع مهمتر از احساسات افراد مي‎باشد. با اين مقدمه، به مسئله تعدد زوجات مي‎پردازيم، بيشتر مطالب از تفسير الميزان برگرفته شده است و ما به صورت خلاصه و تفكيك شده،عناصر مهم اين بحث را ذكر مي‎كنيم. 1. ازدواج با زنان متعدد، در طول تاريخ و در ميان اقوام مختلف مثل مصر و هند و ايران و روم و يونان،... امري شايع بوده است و اسلام آن را پايه گذاري نكرده است بلكه آن را محدود به چهار زن و نيز ضابطه‎مند نموده است. 2. با بررسي آمارهاي كشورهاي مختلف هميشه جمعيت زنان بيش از مردان بوده است و حتي اگر جمعيت زنان با مردان مساوي باشد، باز هم به دليل بلوغ زودرس دختران نسبت به پسران مرگ و مير زودتر بيشتر مردان به دليل جنگ و ساير حوادث اجتماعي، هميشه تعداد زنان آماده ازدواج بيشتر از مردان مي‎باشد. چنان چه با مراجعه به آمارهاي منتخب جهان مشاهده مي‎شود كه در اكثر كشورها هم آمار زنان بالاي 60 سال بيشتر از مردان است و نيز اميد به زندگي در بدو تولد براي زنان بيش از مردان مي‎باشد.[4] 3. وقتي تعداد زنان بيشتر باشد بسياري از آنان از حق همسرداري و فرزندداري محروم مي‎شوند و بسياري نيز از لحاظ اقتصادي و اجتماعي بدون سرپرست خواهند ماند، چنان كه در آلمان غربي در سالها پس از جنگ جهاني دوم رخ داد. و باعث فساد و فحشاي فراوان شد. و لذا مي‎توان گفت تعدد زوجات جزو حقوق زنان مي‎باشد و به زنان بيشتري امكان زندگي زناشويي و ازدواج مي‎دهد و محروم كردن آنها از اين حق باعث ايجاد ناهنجاريهاي فراوان اجتماعي مي‎شود. 4. طبيعت زن از پذيرش تعدد زوجات ابا نمي‎كند و آنچه كه باعث آزرده خاطر شدن آنها و مشكلات زندگي خانوادگي مي‎شود، نگراني از روي‎گرداني شوهر و بي‎مهري و بي‎عدالتي است كه اگر اين امور از طرف شوهر رعايت شود اين مشكل كمتر پيش خواهد آمد. و مهمترين شاهد اين مدعا نيز اين است كه با وجود رواج رسومي چون چند شوهري و نيز ازدواج اشتراكي در طول تاريخ، تنها سنتي كه باقي مانده است همين تعدد زوجات است و ساير رسوم از بين رفته‎اند. 5. قدرت فرزندزايي و باروري زنان محدود است و غالب زنان پس از سن پنجاه سالگي به نازايي مي‎رسند در حالي كه توانايي مردان بيش از اين است و تا سالهاي طولاني ادامه دارد و لذا براي توليد نسل، تعدد زوجات مي‎تواند عامل مؤثر باشد (به خصوص كه در زمانهاي گذشته تعداد زياد فرزندان باعث افتخار و نيز درآمد بيشتر خانواده بوده است). 6. زنان در برخي از ايام مثل قاعدگي و بارداري و وضع حمل از انجام وظايف زناشويي باز مي‎مانند و اين مساله براي برخي از مردان كه نيازهاي جنسي بيشتري دارند، باعث ايجاد مشكل مي‎شود كه تعدد زوجات مي‎تواند عامل مهمي در حلّ اين مشكل و پيش‎گيري از گناه باشد. 7.آنچه بيش از همه باعث مخالفت با اين كلمه است، مشكلاتي است كه در خانواده‎هايي با بيش از يك همسر بروز مي‎كند كه علت اصلي آن نيز رفتار غلط مسلمين است نه احكام اسلام، چرا كه اسلام براي تعدد زوجات شرايطي قايل است كه مهمترين آنها رعايت عدالت مي‎باشد و از آنجايي كه رعايت اين عدالت بين همسران كاري مشكل است به بسياري از مردان توصيه مي‎كند كه به يك همسر قناعت كرده و در پي اميال خود نروند (سوره نساء، آية 129). 8. اسلام تعدد زوجات را جايز مي‎داند نه واجب و اين جواز نيز براي حفظ مصلحت جامعه اسلامي است و آن هم فقط براي كساني جايز است كه بتوانند به شرايط و احكام آن عمل كنند و اگر كسي به شرايط عمل نكند و زن را فقط براي شهوتراني بخواهد و حقوق او را پايمال كند، ازدواج با چندين زن براي اوجايز نيست.[5] با توجه به نكات فوق به نظر مي‎رسد جواز تعدد زوجات در اسلام كاملا به جا بوده است. هر چند بر اساس دو آية‌3 و 129 سورة‌ نساء به نظر مي‎رسد كه اسلام چند همسري را ترويج نمي‎كند بلكه فقط آن را جايز مي‎شمارد و لذا تك همسري بهترين شيوه زندگي مشترك است و ما آن را انكار نمي‎كنيم اما اگر تعدد زوجات جايز نباشد مشكلاتي پيش مي‎آيد بس بيشتر از مشكلاتي است كه در برخي خانواده‎ها بر اثر ناآگاهي و عمل نكردن به احكام اسلام درباره عدالت در ميان زنان ايجاد شده است. چنان كه همين مساله در مورد برخي مسايل اجتماعي ديگر اسلام نيز مصداق دارد. مثل طلاق كه همه نسبت به مشكلات پس از آن آگاه هستند و براي حفظ برخي مصالح در اجتماع تشريع طلاق لازم مي‎باشد نكته ديگري كه مي‎توان در پايان به اين بحث افزود اين است كه افزايش آگاهي زنان نسبت به مسائل و مصالح خود و ديگران به خصوص توجه داشتن به نيازهاي ساير زنان در جامعه و نيز تكامل يافتگي زنان در خانواده‎ها و مخالفت آنان با خواهشهاي بي‎پايان دروني‎شان و بويژه آفات اخلاقي همانند حسد و... مشكلات در خانواده‎ها كمتر خواهد شد. معرفي منابع جهت مطالعه بيشتر: 1. نظام حقوق زنان در اسلام، مرتضي مطهري،‌صدرا، تهران 1374، چاپ 21، بخش يازدهم ص 361 ـ 455. 2. تفسير نمونه، ناصر مكارم شيرازي و ديگران، دار الكتب الاسلاميه، تهران، 1354، جلد سوم، ص 252 ـ 262. [1] . ر.ك مطهري، مرتضي، اسلام و مقتضيات زمان، تهران، صدرا، 1373، چاپ نهم، ج 1، ص 245 ـ 254. [2] . همان، ص 218. [3] . طباطبايي، سيد محمد حسين، تفسير الميزان، قم، اسماعيليان، چاپ پنجم، 1371، ص 184. [4] . ر.ك آمارهاي منتخب جهان، ‌ش 5، تهران، مركز آمار ايران، 1371، ص 81 ـ 92 و ساير صفحات. [5] . ر.ك طباطبايي، همان، ص 182 ـ 194.

اطلاعات مطلب

تاریخ انتشار
1 تیر 93
بازدید
۹۲۱
گفت‌وگو

دیدگاه کاربران

حداقل ۵ کاراکتر؛ دیدگاه پس از بررسی نمایش داده می‌شود.

هنوز دیدگاهی برای این مطلب ثبت نشده است.