چرا اسلام به مرد اجازة ازدواج مجدد داده؟ آیا اسلام به مرد متأهل یاد میدهد تا به همسرش خیانت کند؟ آیا در اسلام اگر مرد متأهلی تنوع طلب باشد اجازه دارد زنهای دیگری اختیار کند؟ آیا اسلام مردان متأهل را به هوسبازی و خیانت به همسر تشویق نمیکند؟
چرا اسلام به مرد اجازة ازدواج مجدد داده؟ آیا اسلام به مرد متأهل یاد میدهد تا به همسرش خیانت کند؟ آیا ...

پرسش
پاسخ
متن فوق سه پرسش را مطرح میسازد که بایسته است به هریک به طور جداگانه پاسخ گفت.
- پرسش نخست: آیا دین اسلام ازدواج مجدد و به دیگر تعبیر، تعدد زوجات را به رسمیت میشناسد؟
بیتردید پاسخ این پرسش مثبت است.
آیه سوّم سوره نساء می فرماید: «و ان خفتم ان لا تقسطوا فی الیتامی فانکحوا ما طاب لکم من النّساء مثنی و ثلاث و رباع فان خفتم الا تعدلوا فواحدة...» و اگر می ترسید که (به هنگام ازدواج با دختران یتیم) عدالت را رعایت نکنید (از ازدواج با آنان چشم پوشی کنید و) با زنان پاک دیگر ازدواج نمایید، دو یا سه یا چهار همسر؛ و اگر می ترسید عدالت را (درباره همسران متعدد) رعایت نکنید، تنها یک همسر بگیرید.». از سوی دیگر آیة 129 همین سوره میفرماید: «و لن تستطیعوا ان تعدلوا بین النّساء و لو حرصتم، فلا تمیلوا کل المیل فتذروها کالمعلّقة» شما هرگز نمی توانید درمیان زنان عدالت برقرار کنید هر چند کوشش نمایید ولی تمایل خود را به طور کلی متوجه یک طرف نسازید به گونه ای که همسر دیگر را به صورت زنی که شوهرش را از دست داده در آورید...».
در نگاهی سطحی و به دور از تامّل و دقت، دو آیة فوق با یکدیگر ناسازگارند. زیرا، آیة نخست جواز تعدد زوجات را مشروط به رعایت عدالت نموده و نشانگر آن است که برخی توانایی این امر را دارند حال آنکه آیة دوم بر ناتوانی مردان در اجرای عدالت میان همسران متعدد خویش صراحت دارد. لیکن مراجعه به روایات قطعی و مسلَمی که در این باره وارد شده است به هر گونه تردید و شبههای پایان میبخشد.
در روایتی وارد شده است: «روزی ابن ابی العوجاء (از مادیون معاصر امام صادق ـ علیه السلام ـ ) از هشام بن حکم شاگرد برجسته امام جعفر صادق (علیه السلام) پرسید: آیا خداوند حکیم نیست (و از روی حکمت سخن نمی گوید)؟ هشام در جواب گفت: خداوند احکم الحاکمین و سر آمد حکیمان است ابن ابی العوجاء گفت: پس چگونه است که خداوند در جایی می گوید:« فانکحوا ما طاب لکم مثنی و ثلاث و رباع فان خفتم ان لا تعدلوا فواحدة» و در جای دیگر می گوید: «و لن تستطیعوا ان تعدلوا بین النّساء و لو حرصتم» کدام حکیمی است که این گونه سخن بگوید (دو سخن به ظاهر متعارض و ناسازگار) هشام میگوید: من از جواب واماندم از این رو به سوی مدینه حرکت نموده و به محضر حضرت امام جعفر صادق ـ علیه السلام ـ مشرف شده و پرسش مزبور را مطرح ساختم حضرت فرمود: مقصود از عدالت در آیه نخست، عدالت در پرداخت نفقه و هزینه زندگی است و منظور از عدالت در دومین آیه «لن تستطیعوا ان تعدلوا» عدالت در مودت و محبت است. پس از دریافت جواب به سوی ابن ابی العوجاء رفته و پاسخ پرسشش را گفتم؛ ابن ابی العوجاء گفت: «و الله ما هذا من عندک: به خدا سوگند این پاسخ از تو نیست».[1]
توجه به این نکته نیز در خور توجه است که فقیهان شیعه و سنی در مورد جایز بودن تعدد زوجات اختلاف اندیشهای ندارد. علامه حلّی در این باره مینویسد: تمامی علمای اسلام اعم از شیعه و سنی تعدد زوجات را تا چهار همسر جایز می دانند.[2]
- آیا ازدواج مجدد به معنای خیانت به همسر پیشین است؟
تمامی زنان و مردان از شرائطی یکسان برخوردار نیستند گاه غلیان جنسی در مرد آن چنان است که تک همسری برآورده نیاز جنسی او نیست و نمونه های فراوانی از آن در دادگاهها به چشم میخورد، برخی از زنان دچار بیماریهای صعب العلاج و مسری هستند و امکان مقاربت همسر با آنان وجود ندارد. گاه همسر، ناشزه شده و حاضر به تمکین نمی باشند. گاه به علت محکومیتهایی قضایی مجبور است مدتی را در زندان سپری کند. در پارهای موارد نیز زن عقیم بوده و قادر به تولید نسل نمیباشد، از سوی دیگر در برخی مواقع، به دلایل مختلف، جمعیت زنان بیش از جمعیت مردان است. به عنوان مثال، در جریان جنگ اوّل و دوّم جهاني چند ميليون مرد جوان کشته شدند. به گونهای كه در کشور آلمان پس از پایان جنگ جهانی دوّم، تنها در گروه سني 20 ـ 45 عدة زنان سه برابر عدة مردان بود. زنان آلماني كه مردان خود را از دست داده بودند، تقاضاي تعدد زوجات نمودند، امّا صاحبان كليسا با خواستة آنان مخالفت كردند، اين امر موجب گشت سبب فساد و فحشا در جامعة آلمان توسعه یابد و در نتيجه، نسل غيرقانوني فزونی یابد، تا جايي كه 13 تا 18 درصد فرزندان جامعه در آن دوران نامشروع بودند.
همچنین زنان بیوهای وجود دارند که یا نیاز جنسی دارند و یا نیاز مالی و نیازمند کسی هستند که به عنوان حامی و پشتیبان درکنار آنان باشد، در چنین مواردی چند گزینه فراروی قرار میگیرد:
- تعدد زوجات به نحو ازدواج دایم.
ب. چند همسری به نحو ازدواج موقت.
ج. روسپیگری و روی آوردن به فساد و فحشاء.
گزینه سوم را نه فطرت بیپیرایه میپسندد و نه شریعت الهی آن را روا میدارد. بنابراین، بهترین گزینه، در چنین مواردی، تن دادن به ازدواج مجدد است. به این نکتة مهم نیز لازم است توجه نمود که در این زمینه نباید خود را با کشورهای غربی قیاس کنیم. زیرا، آنان هر چند ازدواج مجدد را ممنوع ساختهاند، امّا باب داشتن معشوقه های متعدد و دیگر روابط جنسی نامشروع را هم چنان باز گذاشتهاند و از این طریق نیازهای جنسی خود را اشباع میکنند.
از سوی دیگر اسلام مرد دارای چند همسری را مکلف به رعایت عدالت در روابط جنسی نموده است و بر وی لازم است حق همسری را عادلانه در میان همسران متعدد خود برقرار سازد. با این توصیف، خیانتی تحقق نمییابد و نباید تجدید فراش را مترادف با خیانت دانست.
- آیا میتوان ازدواج مجدد را وسیلة هوسرانی و تنوعطلبی قرار داد؟
همانگونه که ملاحظه گردید به جهات متعدد اصل ازدواج مجدد را نباید امری ناپسند به شمار آورد در عین حال نباید آن را وسیلهای برای هوسرانی قرار داد. زیرا، قرآن کریم هواپرستی را نوعی بت پرستی بلکه خطرناک ترین شکل بت پرستی معرفی می کند و تصریح می کند ، گمراه ترین مردم کسانی هستند که از هوی و هوس خود تبعیت می کنند.[3] پیامبر گرامی اسلام صلوات الله علیه و آله، بت " هوى" را بزرگترين و بدترين[4] و مبغوض ترین[5] بت ها معرفی کرده اند.[6] در اسلام آدم «ذواق» و «ذواقه» یعنی زن یا مردی که هدفش این است که اشخاص گوناگون را مورد کامجویی قرار دهد ملعون و مبغوض خداوند معرفی شده است.[7] چرا که در این صورت نوعی دامن زدن به امیال غریزی و تبعیت از هوای نفس مطرح می شود که با توجه به روایات قبلی ، حکمت مبغوضیت آن مشخص می شود. بنابراین، هرچند ازدواج مجدد به انگیزه هوسرانی امری مذموم است با این وجود نباید ازدواجی که با این انگیزه صورت گرفته را باطل دانست.
[1] . محمد بن یعقوب کلینی، الکافی، ج5، ص362 و 363 (با تلخیص و اختصار)، شیخ طوسی، تهذیب الأحکام، ج7، ص420 و 421.
[2] . تذکره الفقها (چاپ قدیم)، ص38.
[3] . قصص 50: {Qوَ مَنْ أَضَلُّ مِمَّنِ اتَّبَعَ هَواهُ بِغَيْرِ هُدىً مِنَ اللَّهQ}؛ آيا گمراهتر از آن كس كه پيروى هواى نفس خويش كرده و هيچ هدايت الهى را نپذيرفته، كسى پيدا مىشود؟
[4] . «ما تحت ظل السماء من اله يعبد من دون اللَّه اعظم عند اللَّه من هوى متبع؛ در زير آسمان هيچ بتى بزرگتر در نزد خدا از هوى و هوسى كه از آن پيروى كنند وجود ندارد!» نقل از : تفسیر نمونه ، جلد 15 ص 103
[5] . ابغض اله عبد على وجه الارض الهوى:" مبغوضترين و منفورترين بتى كه در زمين پرستش شده است بت هوى است" به نقل از : تفسیر نمونه ، جلد 15 ص 103
[6] . تفسیر نمونه ، جلد 15 ص 103
[7] . َکافی .ج6.ص 55 : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ يُبْغِضُ أَوْ يَلْعَنُ كُلَّ ذَوَّاقٍ مِنَ الرِّجَالِ وَ كُلَّ ذَوَّاقَةٍ مِنَ النِّسَاء
اطلاعات مطلب
- تاریخ انتشار
- 25 امرداد 01
- بازدید
- ۸۲
چرا اسلام به مرد اجازة ازدواج مجدد داده؟ آیا اسلام به مرد متأهل یاد میدهد تا به همسرش خیانت کند؟ آیا ...
- نشان کردن
پرسش
چرا اسلام به مرد اجازة ازدواج مجدد داده؟ آیا اسلام به مرد متأهل یاد میدهد تا به همسرش خیانت کند؟ آیا در اسلام اگر مرد متأهلی تنوع طلب باشد اجازه دارد زنهای دیگری اختیار کند؟ آیا اسلام مردان متأهل را به هوسبازی و خیانت به همسر تشویق نمیکند؟
پاسخ
متن فوق سه پرسش را مطرح میسازد که بایسته است به هریک به طور جداگانه پاسخ گفت.
- پرسش نخست: آیا دین اسلام ازدواج مجدد و به دیگر تعبیر، تعدد زوجات را به رسمیت میشناسد؟
بیتردید پاسخ این پرسش مثبت است.
آیه سوّم سوره نساء می فرماید: «و ان خفتم ان لا تقسطوا فی الیتامی فانکحوا ما طاب لکم من النّساء مثنی و ثلاث و رباع فان خفتم الا تعدلوا فواحدة...» و اگر می ترسید که (به هنگام ازدواج با دختران یتیم) عدالت را رعایت نکنید (از ازدواج با آنان چشم پوشی کنید و) با زنان پاک دیگر ازدواج نمایید، دو یا سه یا چهار همسر؛ و اگر می ترسید عدالت را (درباره همسران متعدد) رعایت نکنید، تنها یک همسر بگیرید.». از سوی دیگر آیة 129 همین سوره میفرماید: «و لن تستطیعوا ان تعدلوا بین النّساء و لو حرصتم، فلا تمیلوا کل المیل فتذروها کالمعلّقة» شما هرگز نمی توانید درمیان زنان عدالت برقرار کنید هر چند کوشش نمایید ولی تمایل خود را به طور کلی متوجه یک طرف نسازید به گونه ای که همسر دیگر را به صورت زنی که شوهرش را از دست داده در آورید...».
در نگاهی سطحی و به دور از تامّل و دقت، دو آیة فوق با یکدیگر ناسازگارند. زیرا، آیة نخست جواز تعدد زوجات را مشروط به رعایت عدالت نموده و نشانگر آن است که برخی توانایی این امر را دارند حال آنکه آیة دوم بر ناتوانی مردان در اجرای عدالت میان همسران متعدد خویش صراحت دارد. لیکن مراجعه به روایات قطعی و مسلَمی که در این باره وارد شده است به هر گونه تردید و شبههای پایان میبخشد.
در روایتی وارد شده است: «روزی ابن ابی العوجاء (از مادیون معاصر امام صادق ـ علیه السلام ـ ) از هشام بن حکم شاگرد برجسته امام جعفر صادق (علیه السلام) پرسید: آیا خداوند حکیم نیست (و از روی حکمت سخن نمی گوید)؟ هشام در جواب گفت: خداوند احکم الحاکمین و سر آمد حکیمان است ابن ابی العوجاء گفت: پس چگونه است که خداوند در جایی می گوید:« فانکحوا ما طاب لکم مثنی و ثلاث و رباع فان خفتم ان لا تعدلوا فواحدة» و در جای دیگر می گوید: «و لن تستطیعوا ان تعدلوا بین النّساء و لو حرصتم» کدام حکیمی است که این گونه سخن بگوید (دو سخن به ظاهر متعارض و ناسازگار) هشام میگوید: من از جواب واماندم از این رو به سوی مدینه حرکت نموده و به محضر حضرت امام جعفر صادق ـ علیه السلام ـ مشرف شده و پرسش مزبور را مطرح ساختم حضرت فرمود: مقصود از عدالت در آیه نخست، عدالت در پرداخت نفقه و هزینه زندگی است و منظور از عدالت در دومین آیه «لن تستطیعوا ان تعدلوا» عدالت در مودت و محبت است. پس از دریافت جواب به سوی ابن ابی العوجاء رفته و پاسخ پرسشش را گفتم؛ ابن ابی العوجاء گفت: «و الله ما هذا من عندک: به خدا سوگند این پاسخ از تو نیست».[1]
توجه به این نکته نیز در خور توجه است که فقیهان شیعه و سنی در مورد جایز بودن تعدد زوجات اختلاف اندیشهای ندارد. علامه حلّی در این باره مینویسد: تمامی علمای اسلام اعم از شیعه و سنی تعدد زوجات را تا چهار همسر جایز می دانند.[2]
- آیا ازدواج مجدد به معنای خیانت به همسر پیشین است؟
تمامی زنان و مردان از شرائطی یکسان برخوردار نیستند گاه غلیان جنسی در مرد آن چنان است که تک همسری برآورده نیاز جنسی او نیست و نمونه های فراوانی از آن در دادگاهها به چشم میخورد، برخی از زنان دچار بیماریهای صعب العلاج و مسری هستند و امکان مقاربت همسر با آنان وجود ندارد. گاه همسر، ناشزه شده و حاضر به تمکین نمی باشند. گاه به علت محکومیتهایی قضایی مجبور است مدتی را در زندان سپری کند. در پارهای موارد نیز زن عقیم بوده و قادر به تولید نسل نمیباشد، از سوی دیگر در برخی مواقع، به دلایل مختلف، جمعیت زنان بیش از جمعیت مردان است. به عنوان مثال، در جریان جنگ اوّل و دوّم جهاني چند ميليون مرد جوان کشته شدند. به گونهای كه در کشور آلمان پس از پایان جنگ جهانی دوّم، تنها در گروه سني 20 ـ 45 عدة زنان سه برابر عدة مردان بود. زنان آلماني كه مردان خود را از دست داده بودند، تقاضاي تعدد زوجات نمودند، امّا صاحبان كليسا با خواستة آنان مخالفت كردند، اين امر موجب گشت سبب فساد و فحشا در جامعة آلمان توسعه یابد و در نتيجه، نسل غيرقانوني فزونی یابد، تا جايي كه 13 تا 18 درصد فرزندان جامعه در آن دوران نامشروع بودند.
همچنین زنان بیوهای وجود دارند که یا نیاز جنسی دارند و یا نیاز مالی و نیازمند کسی هستند که به عنوان حامی و پشتیبان درکنار آنان باشد، در چنین مواردی چند گزینه فراروی قرار میگیرد:
- تعدد زوجات به نحو ازدواج دایم.
ب. چند همسری به نحو ازدواج موقت.
ج. روسپیگری و روی آوردن به فساد و فحشاء.
گزینه سوم را نه فطرت بیپیرایه میپسندد و نه شریعت الهی آن را روا میدارد. بنابراین، بهترین گزینه، در چنین مواردی، تن دادن به ازدواج مجدد است. به این نکتة مهم نیز لازم است توجه نمود که در این زمینه نباید خود را با کشورهای غربی قیاس کنیم. زیرا، آنان هر چند ازدواج مجدد را ممنوع ساختهاند، امّا باب داشتن معشوقه های متعدد و دیگر روابط جنسی نامشروع را هم چنان باز گذاشتهاند و از این طریق نیازهای جنسی خود را اشباع میکنند.
از سوی دیگر اسلام مرد دارای چند همسری را مکلف به رعایت عدالت در روابط جنسی نموده است و بر وی لازم است حق همسری را عادلانه در میان همسران متعدد خود برقرار سازد. با این توصیف، خیانتی تحقق نمییابد و نباید تجدید فراش را مترادف با خیانت دانست.
- آیا میتوان ازدواج مجدد را وسیلة هوسرانی و تنوعطلبی قرار داد؟
همانگونه که ملاحظه گردید به جهات متعدد اصل ازدواج مجدد را نباید امری ناپسند به شمار آورد در عین حال نباید آن را وسیلهای برای هوسرانی قرار داد. زیرا، قرآن کریم هواپرستی را نوعی بت پرستی بلکه خطرناک ترین شکل بت پرستی معرفی می کند و تصریح می کند ، گمراه ترین مردم کسانی هستند که از هوی و هوس خود تبعیت می کنند.[3] پیامبر گرامی اسلام صلوات الله علیه و آله، بت " هوى" را بزرگترين و بدترين[4] و مبغوض ترین[5] بت ها معرفی کرده اند.[6] در اسلام آدم «ذواق» و «ذواقه» یعنی زن یا مردی که هدفش این است که اشخاص گوناگون را مورد کامجویی قرار دهد ملعون و مبغوض خداوند معرفی شده است.[7] چرا که در این صورت نوعی دامن زدن به امیال غریزی و تبعیت از هوای نفس مطرح می شود که با توجه به روایات قبلی ، حکمت مبغوضیت آن مشخص می شود. بنابراین، هرچند ازدواج مجدد به انگیزه هوسرانی امری مذموم است با این وجود نباید ازدواجی که با این انگیزه صورت گرفته را باطل دانست.
[1] . محمد بن یعقوب کلینی، الکافی، ج5، ص362 و 363 (با تلخیص و اختصار)، شیخ طوسی، تهذیب الأحکام، ج7، ص420 و 421.
[2] . تذکره الفقها (چاپ قدیم)، ص38.
[3] . قصص 50: {Qوَ مَنْ أَضَلُّ مِمَّنِ اتَّبَعَ هَواهُ بِغَيْرِ هُدىً مِنَ اللَّهQ}؛ آيا گمراهتر از آن كس كه پيروى هواى نفس خويش كرده و هيچ هدايت الهى را نپذيرفته، كسى پيدا مىشود؟
[4] . «ما تحت ظل السماء من اله يعبد من دون اللَّه اعظم عند اللَّه من هوى متبع؛ در زير آسمان هيچ بتى بزرگتر در نزد خدا از هوى و هوسى كه از آن پيروى كنند وجود ندارد!» نقل از : تفسیر نمونه ، جلد 15 ص 103
[5] . ابغض اله عبد على وجه الارض الهوى:" مبغوضترين و منفورترين بتى كه در زمين پرستش شده است بت هوى است" به نقل از : تفسیر نمونه ، جلد 15 ص 103
[6] . تفسیر نمونه ، جلد 15 ص 103
[7] . َکافی .ج6.ص 55 : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ يُبْغِضُ أَوْ يَلْعَنُ كُلَّ ذَوَّاقٍ مِنَ الرِّجَالِ وَ كُلَّ ذَوَّاقَةٍ مِنَ النِّسَاء
اطلاعات مطلب
- تاریخ انتشار
- 25 امرداد 01
- بازدید
- ۸۲
دیدگاه کاربران
هنوز دیدگاهی برای این مطلب ثبت نشده است.