چرا اجرت المثل زنان آنقدر کم است و چرا به مهريه کم سفارش شده اند؟ در حالي که مهريه تنها پشتوانه زن است. جهيزيه دختر چرا مذموم شناخته نمي شود در حالي که هيچ سند ديني و مذهبي ندارد؟

  • نشان کردن
؟
متن کاربر

پرسش

چرا اجرت المثل زنان آنقدر کم است و چرا به مهريه کم سفارش شده اند؟ در حالي که مهريه تنها پشتوانه زن است. جهيزيه دختر چرا مذموم شناخته نمي شود در حالي که هيچ سند ديني و مذهبي ندارد؟

پاسخ کارشناسی

پاسخ

اندازه اجرت المثل زنان با توجه به کارهای که در خانه شوهر انجام داده است توسط کارشناس تعیین می­گردد. در لايحه پيشنهادي قوه قضائيه که توسط دولت بايد به مجلس جهت تصويب ارائه شود و هنوز ارائه نشده است در ماده 31 آن لايحه که به لايحه حمايت از خانواده مشهور است چنين آمده بود: هرگاه زن پس از طلاق حق الزحمه کارهايي که شرعا بر عهده اش نبوده است مطالبه نمايد، دادگاه سعي در تأمين خواسته وي از طريق تصالح مي نمايد. در صورت عدم تصالح چنانچه در اين خصوص شرطي ضمن عقد يا عقد خارج لازم شده باشد مطابق آن عمل مي شود وگرنه در صورتيکه زن کارهايي را که شرعا بر عهده وي نبوده است، به دستور شوهر و بدون قصد تبرّع انجام داده و عرفا براي آن اجرة المثل باشد، دادگاه اجرت المثل کارهاي مذکور را با جلب نظر کارشناس محاسبه و حکم به پرداخت آن مي نمايد».

اگر چه اين ماده از آن لايحه حذف شده ولي چون هنوز لايحه به مجلس نيامده ممکن است در بررسي آن در مجلس دوباره اين ماده اضافه گردد.

امّا بر اساس اطلاع شفاهي از قضات و وکلاي محترم دادگستري به محتواي اين ماده به عنوان يک رويه قضايي عمل مي شود. يعني اگر زني دادخواست اجرت المثل ايامي که در خانه شوهر بوده و يا مي باشد تقديم دادگاه کند، قضات محترم به عنوان يک رويّه قضايي و بر اساس قاعده فقهي که مي گويد اصل در انجام کار عدم تبرع و عدم مجاني بودن آن کار است دادخواست را قبول و با تصالح طرفين و در غير اين صورت با جلب کارشناس، تعيين اجرت المثل مي شود. و اين عملي ترين و معقول و مقبول ترين راه تعيين اجرت المثل است چون در تصالح رضايت طرفين است و در نظر کارشناس چون زمان و مکان دخيل است مقبول ترين و معقول ترين راه همين است و در اين صورت ديگر کم خواهد بود.

از آن جای که پرسشگر محترم ادعاي خود را مستند نکرده است ما احتمال مي دهيم شايد منظور مهر المثل باشد که در قانون مدني آمده است که اگر هنگام عقد در عقد دائم اگر مهريه ذکر نشده باشد يا عدم آن ذکر شده باشد طبق ماده 1087 قانون مدني، طرفين مي توانند بعد از عقد، مهريه را به تراضي معين کنند و اگر قبل از تراضي مهر معين، بين آن ها نزديکي واقع شود زوجه مستحق مهرالمثل خواهد بود.که براي تعيين مهر المثل مطابق ماده 1091 همين قانون عمل مي شود که گفته است: براي تعيين مهر المثل بايد حال زن از حيث شرافت خانوادگي و ساير صفات و وضعيت او نسبت اماثل و اقران و اقارب و همچنين معمول محل و غيره در نظر گرفته شود. که اين نوع تعيين مهر المثل معمول عرف و بهترين راه تعيين مهر مي باشد چرا که تمام عوامل مؤثر در تعيين مقدار مهريه از قبيل موقعيت خانوادگي و شخصي در زمان و مکان را در نظر گرفته است.

از منظر اسلام مهريه نتيجه تدبير ماهرانه اي است که در متن خلقت و آفرينش براي تعديل روابط زن و مرد و پيوند آنها به يکديگر به کار رفته است و با حيا و عفاف زن، ريشه دارد چرا که زن با الهام فطري دريافته است که عزت و احترام او به اين است که خود را رايگان در اختيار مرد قرار ندهد. از اين رو، قرآن کريم با لطايف و ظرافت بي نظيري مي فرمايد: «و اتو النساء صدقاتهنّ نحلة[1].» يعني مهر زنان که به آنها تعلق دارد و عطيه و پيشکشي از جانب شما به آنهاست به خودشان بدهيد.

در اين تعبير اولا، قرآن از مهريه بنام صدقه نام برده است که نشانه راستين بودن و صداقت علاقه مرد است و ثانيا، با کلمه «نحله» کاملا تصريح مي کند که مهر هيچ عنواني جز عنوان تقديمي و پيشکشي و عطيه و هديه ندارد. و اين گونه تلقي از مهريه از احساسات رقيق و عطوفت آميز مرد ناشي شده است نه از احساسات خشن و مالکانه او و براي زن ارزش معنوي آن که همان نشانه صداقت و راستي مرد است، بيش از ارزش مادي آن است. فلذا دل بستن به سنگيني مهريه به عنوان پشتوانه زندگي خيلي معقول نيست زيرا اگر مهريه به خاطر جلوگيري از متلاشي شدن خانواده است بايد فکر ديگري کرد نه آن که آن را غير معقول سنگين کرد. مهريه براي بنيان خانواده مانند نقش و نگار است و اگر خانه اي از پاي بست ويران باشد از نقش و نگار آن چه طرفي مي توان بست؟! چون مهريه گزاف درمان دردهاي خانواده غيرمبتني بر صداقت و محبت نيست بلکه پيوند هاي عاطفي و همبستگي و همدلي رکن اصلي و راز دوام و بقاي خانواده است.

و به جاي تلاش در اين امور بايد در امر اتحاد و يگانگي تلاش کرد و خلاصه يار جست نه رقيب و عاشق خود جست نه عاشق ظواهر مادي و زرق و برق هاي دنيوي. سنگيني مهريه نه تنها موجب الفت بيشتر و پيوند محکمتر نمي شود بلکه در غالب موارد سبب کدورت و کينه و آتش پنهان و دائمي مي گردد. از اينروي علي ـ عليه السلام ـ فرموده است: «مهريه ها را سنگين نگيريد که مايه دشمني خواهد شد».[2]

چون اگر داماد عزم و عهدي را داشته باشد و مهريه سنگين را بپذيرد به خاطر اين تعهد و بدهي، احساس تحميل و خستگي مي کند و در دل نسبت به آنان که موجب اين خستگي و فشار شده اند گله مند مي گردد.

و از صفا و صميمت خود به همسرش مي کاهد. و اگر داماد عزم و عهدي نداشته باشد با کمترين بهانه اي عهد شکني مي کند و پيمان خويش را مي گسلد و با آتش حقد و حسد رشته همه قول و قرارها را مي سوزاند و زندگي اش را به تباهي مي کشاند. که زندگي زنش نيز بالتبع تباه خواهد شد در اين صورت بسيار واضح است که مهريه گزاف هم چون يک ريسمان يا زنجير محکمي مي شود که به وسيله آن مي توان شکل ظاهري خانواده را حفظ کرد و يک انسان آماده به فرار را به اسارت گرفت و يک زندگي سرد و تلخ و بي روح و نشاط را که نامش زندگي خانوادگي است ولي از ويژگي هاي آن به کلي عاري و خالي است تداوم بخشيد. خانواده جاذبه مي خواهد. بنابراين دل بستن به مهريه، معقول نيست و «پيامبر مهريه همسران و دختران خود را پانصد درهم قرار داده است و در سنت محمدي ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ همين است».

که متأسفانه امروزه مراعات نمي شود و جوانان به جاي آن که زندگي خود را بر اساس عشق و علاقه و اخلاص و صداقت و وفاداري استوار کنند آن را بر مهريه هاي سنگين بنا مي نهند که از پاي بست ويران است و وقتي فرو مي ريزد هر دو زيرآوار آن مدفون مي شوند. گفته اند که معاويه از يکي از دختران حضرت زينب براي يزيد عليه اللعنه خواستگاري نمود. حضرت زينب به نظر امام حسين ـ عليه السلام ـ منوط کرد، و حضرت سيد الشهداء فرمود: اگر يزيد لايق همسري اين دختر بود مهريه اش همان مهر السنه (500 درهم ) بود و ما دختران خود را به پول نمي دهيم».[3]

پس مهريه زياد نمي تواند پشتوانه محکمي براي زنان باشد آن که پشتوانه محکم است همان صدق و وفاداري است.

جهزیه دادن

شهيد مطهري(ره) مي فرمايند: جامعه شناسان معتقدند که رسم جهاز دادن به دختر از طرف پدر، يکي از رسوم و سنن کهن است».[4]

اينکه گفته ايد هيچ سند ديني و مذهبي براي جهيزيه نداريم هم درست است هم نادرست. نادرست است از اين جهت که به صورت امروزي آن که تمام هزينه هاي تهيه آن به دوش خانواده دختر است و بيشتر چشم و هم چشمي است تا تهيه ما يحتاج اوليه زندگي دختر و پسر جوان. درست است از آن جهت که بايد مقداري ما يحتاج اوليه زندگي دو زوج جوان که شايد در اوايل زندگي به وسايل احتياج داشته باشند و توان تهيه آن ها را نداشته باشند، آماده شود. اين جهيزيه يک هديه از طرف خانواده او باشد و الا تأمين اثاث زندگي به عهده شوهر است.

به هنگام ازدواج حضرت علي ـ عليه السلام ـ و فاطمه زهرا ـ سلام الله عليها ـ پيامبر به علي ـ عليه السلام ـ فرمود: «يا علي برخيز و زرهت را بفروش و حضرت مي فرمايد آن را به پانصد درهم فروخته و خدمت پيامبر بازگشتم و همه درهم ها را در دامان پيامبر اکرم ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ ريختم. نه من گفتم سکه ها چقدر است و نه پيامبر اکرم ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ پرسيد که چه مقدار است؟

پيامبر دست در زير آن سکه هاي نقره برد و کفي برداشت و به بلال داد تا براي حضرت زهرا عطر بخرد و بار ديگر با دو دست مقدار بيشتري برداشت و به ابوبکر داد تا براي حضرت زهرا ـ سلام الله عليها ـ لباس و اثاثيه منزل خريداري کند و عمار ياسر و چند نفر ديگر از اصحاب، ابوبکر را براي تهيه و خريد همراهي کردند. بقيه سکه ها را براي فاطمه نگهداشت».[5]

چنانچه ملاحظه مي شود تهيه جهيزيه مطلقا بي سند يا مذموم نيست آن چه مذموم و ناپسند است تحميل تمام هزينه هاي آن بر دوش خانواده عروس است که البته ربطي به اسلام و دين ندارد بلکه امروز يک عرف اجتماعي شده که عمده آن همان چشم هم چشمي و تقليد از آداب و رسوم ساختگي جامعه است.

معرفی منابع جهت مطالعه بیشتر:

1ـ قرآن کريم.

2ـ بهشتي، احمد، زنان نامدار، قم، بوستان کتاب، ج3.

3ـ همان، خانواده در قرآن، قم، بوستان کتاب، 1387.

4ـ مجلسي، محمد تقي، روضه المتقين،بي تا، ج8.

5ـ مطهري، مرتضي، نظام حقوق زن در اسلام، قم، صدرا، 1376.

 


[1]. نساء / 4.

[2]. مجلسي، محمد تقي، روضه المتقين، بي تا، ج8، ص173.

[3]. بهشتي، احمد، زنان نامدار، قم، بوستان کتاب، ج3، ص87.

[4]. مطهري، مرتضي، نظام حقوق زن در اسلام، قم، انتشار صدرا، چاپ بيست و پنجم، 1376ش، ص191.

[5]. بهشتي، احمد، خانواده در قرآن، قم، بوستان کتاب، ص126، به نقل از بيت الاحزان، شيخ عباس قمي.

اطلاعات مطلب

تاریخ انتشار
25 امرداد 01
بازدید
۷۸
گفت‌وگو

دیدگاه کاربران

حداقل ۵ کاراکتر؛ دیدگاه پس از بررسی نمایش داده می‌شود.

هنوز دیدگاهی برای این مطلب ثبت نشده است.