درباره تعزیه و شبیه خوانی نظرات فقها و علماي عصر صفويه به بعد را ذکر نماید؟

  • نشان کردن
؟
متن کاربر

پرسش

درباره تعزیه و شبیه خوانی نظرات فقها و علماي عصر صفويه به بعد را ذکر نماید؟

پاسخ کارشناسی

پاسخ

تعزيه خواني و شبيه خواني، نمايشي است که در يک محوّطه، با حضور مردم توسط چند نفر انجام مي گيرد که در نقش قهرمانان کربلا و با لباس هاي مخصوص ايفاي نقش مي کنند. که ظاهرا در دوره ناصر الدين شاه قاجار در ايران معمول شد يا اگر قبلا چيزي از آن قبيل بود، در دوره سلطنت ناصر الدين شاه رونق به سزای يافت و شبيه خوانهاي زبر دستي پيدا شدند. ظاهراً مشاهدات ناصرالدین شاه در سفرهاي خود از تأترهاي اروپا در پيشرفت کار تعزيه و شبيه خواني بي تأثير نبوده است.[1]

در جاي ديگر آمده است که تعزيه به احتمال قوي به صورت هيئت فعلي خويش در پايان عصر صفوي پديد آمد و از همه سنت هاي کهن نقالي و روضه خواني و فضائل و مناقب خواني و موسيقي مدد گرفت و تشکيلاتي محکم براي خود ترتيب داد.[2]

هر چند که احياء مراسم سوگواري براي امام حسين ـ عليه السلام ـ و شهداي کربلا از دوره آل بويه بوده است. ولي به صورت شبيه خواني امروزي رونق آن از عصر قاجار شروع شد.

شبيه خواني و تعزيه خواني، از ديدگاه فقهي و اعتقادي مورد بحث و بررسي عالمان و فقهاي شيعه قرار گرفته است. برخي آن را تحريم و برخي تجويز کرده اند. از نظر علماي شيعه خدمتي براي حفظ اسلام بالاتر از اين نيست که بدعت ها از بين بروند و افکار موهوم، خرافي و مضامين سست از متون نوحه ها و شبيه نامه ها حذف شوند. در صورتي که جهات شرعي در تعزيه خواني رعايت گردد و تعزيه پيراسته از وهن و خرافات و کذب برگزار شود، بر آن اشکالي نيست و در غير اين صورت، حرام است و اشکال دارد.

نظريات علماي شيعه در اين باره

1. آيت الله ميرزا محمد حسين نائيني، از علماي عصر قاجار، در فتواي خود، ضمن تأييد شبيه خواني، اين قيد را بيان نموده که شعائر مزبور بايد از هر گونه امور ناپسند که شايسته چنين شعاري نيست پاک شود.[3]

2. آيت الله سيد محسن حکيم، ضمن تأييد فتواي ميرزاي نائيني مي افزايد: بعضي مناقشاتي که مي شود، ناشي از الحاق برخي چيزها و کارهايي است که چه بسا با عزاداري و سوگواري براي سيد الشهداء مغايرت دارد.[4]

3. در رساله ذخيرة العباد، آيت الله زين العابدين مازندراني، باحواشي آيت الله ميرزا محمد تقي شيرازي، آيت الله سيد محمد کاظم يزدي و سيد اسماعيل صدر، شبيه خواني به عنوان عمل ممدوح معرفي شده، تا وقتي که مشتمل بر حرامي چون غنا و مانند آن نباشد. در اين نوشتار آمده است:

بيان مصائب به زبان حال امام ـ عليه السلام ـ در صورتي جايز است که با آن بزرگوار تناسب داشته باشد.[5]

4. آيت الله شيخ عبد الکريم حائري، موسس حوزه علميه قم، در بخشي از نظر خود مي فرمايند: گمان ندارم کسي منکر خوبي آن باشد، مادامي که برخي از محرمات شرعي را در بر نداشته باشد؛ مانند استعمال آلات لهو و غير آنها.[6]

5. سيد محسن امين، تأکيد مي نمايد که در عزاداري ها بايد از سيره ائمه ـ عليهم السلام ـ پيروي کرد و اگر آن بزرگواران تصريحي در اين امور نکرده اند، بايد از شيوه اي منطقي و عاقلانه پيروي نمود.[7]

6. آيت الله سيد عبدالحسين شرف الدين عاملي، خاطر نشان مي نمايد: اگر رويدادهاي ملال انگيز اهل بيت ـ عليهم السلام ـ به صورت نمايش برگزار شود، اثر خوبي بر دل ها خواهد گذاشت، ولي اين برنامه بايد از روي اصول صحيح به اجرا در آيد.[8]

(منابع تعزيه بايد موثق و اجرا کنندگان، انسان هاي مومن باشند).

7. آيت الله کاشف الغطاء بر سوگواري تأکيد مي کنند و مي فرمايند: سعي کنيد عزاداري را از کارهايي که با حزن و عزا جور در نمي آيد جدا کنيد. زيرا عزاداري براي زنده ساختن فلسفه قيام امام حسين ـ عليه السلام ـ است. نه براي قصه گويي، نمايش و وقت گذراني، بکوشيد مراسم سوگواري را بدون نقطه ضعف برگزار کنيد و مردم را به ياد خدا بياندازيد و ايمان آنها را زياد کنيد.[9]

8. آيت الله شاه آبادي، استاد عرفان امام خميني (ره) وقتي که در شاه عبدالعظيم ديدند که مراسم تعزيه خواني با تحريفات و مضامين موهن برگزار مي شود، مانع اجراي آن گرديد و مجلس مذکور را به کانون وعظ و خطابه تبديل نمود.[10]

9. آيت الله بروجردي نيز وقتي ديد شبيه خواني هاي قم وضع نگران کننده اي دارند، و توأم با بدعت و تحريف اجرا مي شوند، دست اندرکاران تعزيه را فرا خواند و به آنان تأکيد کرد شبيه خواني، با اين شکل حرام است و بايد اصلاح گردد. و يا از برگزاري مانع شود. ايشان اجازه نمي دادند عزاداري هاي آفت زده اجرا شود.[11]

10 . شهيد مطهري، در خصوص پالايش و پيرايش تعزيه هشدار مي دهد: علما بايد با عوامل پيدايش تحريف مبارزه کنند، جلو تبليغات دشمنان را بگيرند، با اسطوره سازي ها مبارزه کنند و....[12]

11. امام خميني (ره) مي فرمايند: ما و هيچ کس از دينداران نمي گوييم که با اين اسم، هر کس هر کاري مي کند خوب است. چه بسا علماي بزرگ و دانشمندان، بسياري از اين کارها را ناروا دانسته و به نوبت خود از آن جلوگيري کرده اند، چنان چه همه مي دانيم که در چند سال گذشته عالم بزرگوار حائري در قم شبيه خواني را منع کرد و يکي از مجالس بسيار بزرگ را مبدل به روضه خواني کرد.[13]

12. رهبر انقلاب اسلامي، حضرت آيت الله سيد علي خامنه اي مي فرمايند: اگر مراسم شبيه خواني مشتمل بر امور دروغ و باطل نباشد و مستلزم مفسده هم نباشد و با توجه به مقتضيات زمان باعث وهن مذهب حق هم نشوند اشکال ندارد ولي درعين حال بهتر است که به جاي آنها، مجالس وعظ و ارشاد و ذکر مصائب حسيني و مرثيه خواني برپا شود.[14]

13. از ديدگاه آيت الله مکارم شيرازي، شبيه خواني، اگر امر خلاف شرعي در آن نباشد و موجب هتک مقدسات نشود اشکال ندارد.[15]

14. ميرزا جواد تبريزي: تعزيه و شبيه خواني چنان چه مشتمل برحرام نبوده و وهن به معصومين ـ عليهم السلام ـ نباشد مانعي ندارد.[16]

15. آيت الله گلپايگاني مي فرمايند: تعزيه خواني، اگر مشتمل بر استعمال آلات موسيقي از قبيل طبل و سنج و شيپور نباشد و غنا و دروغ نخوانند و مرد لباس مخصوص زنان را نپوشد اشکال ندارد.[17]

و آيت الله صافي گلپايگاني نيز همين نظر را مي فرمايند.[18]

بنابراين با توجه و دقت در فتاواي فقها و مراجع ديني از گذشته تا کنون در مي يابيم که همه آنان درباره تعزيه و شبيه خواني، برچند مسئله تاکيد داشتند.

1. مخالف شرع و احکام ديني نباشد.

2. موجب سستي و وهن مذهب نشود.

3. از متون ضعيف با عنوان مسخره آميز نباشد.

4. آلات حرام و دروغ در آن نباشد.

5. حدود شرعي مراعات شود زن و مرد در يک مجلس نباشند.

که اگر اين موارد در تعزيه رعايت شود تأثيرگذاري مناسبي خواهد داشت و حتي در اين صورت فقها هم با آن مخالفت نخواهند کرد.

 


[1]. محدثي، جواد، فرهنگ عاشورا، قم، نشر معروف، 1374ش، ص114 ـ 115.

[2]. فصلنامه هنر، شماره 2، سال 1362، ص162، «پژوهشي در تعزيه و تعزيه خواني».

[3]. طباطبائي، سيد حسين، بکاء الحسيني، ص482 ـ 502.

[4]. فصلنامه هنر، شماره2، 1362ش، ص297، فتاواي علماي سلف درباره عزاداري و شبيه خواني.

[5]. نخجواني، محمد علي، الدعاة الحسينيه، ص126ـ 131.

[6]. همان.

[7]. التنزيه لاعمال الشبيه، ترجمه جلال آل احمد، 1322ش.

[8]. شرف الدين، عبد الحسين، المجالس، الفاخره في ماتم، العترة الطاهره، مقدمه.

[9]. کاشف الغطاء، سوره خشم. ترجمه، محمد رضا سماک اماني، ص72.

[10]. روايت فضيلت، گلي زواره، غلامرضا، پاسدار اسلام، ش، 160، ص41.

[11]. مطهري، مرتضي. حماسه حسيني، تهران، صدرا، 1371ش، ج1، ص185.

[12]. همان، ج3، ص293.

[13]. قيام عاشورا در کلام و پيام امام خميني (ره)، ص92.

[14]. اجوبة الاستفتاآت، تهران، المهدي، 1381ش، ص322.

[15]. مکارم شيرازي، ناصر، استفتاآت جديد، 1381ش، ج1، ص158، ش573.

[16]. تبريزي، ميرزا جواد، استفتاآت جديد، قم، سرور، 1378ش، ص458، ش2019.

[17]. گلپايگاني، محمد رضا، مجمع المسائل، قم، امير، ص559، ش77.

[18]. صافي گلپايگاني، لطف الله، توضيح المسائل، ص570، ش 2833.

اطلاعات مطلب

تاریخ انتشار
4 امرداد 01
بازدید
۳۶۲
گفت‌وگو

دیدگاه کاربران

حداقل ۵ کاراکتر؛ دیدگاه پس از بررسی نمایش داده می‌شود.

هنوز دیدگاهی برای این مطلب ثبت نشده است.