آيا کسي که نسبت به ولي فقيه انتقاد کند، ضد ولايت فقيه و يا فتنه گر محسوب مي شود؟
آيا کسي که نسبت به ولي فقيه انتقاد کند، ضد ولايت فقيه و يا فتنه گر محسوب مي شود؟
پرسش
پاسخ
صرف انتقاد از ولی فقیه موجب ضدیت و مخالفت با ولایت فقیه نبوده و فتنه گری محسوب نمی شود زیرا « بر اساس اعتقادات دینی ما فقط پیامبران ، حضرت زهرا و ائمه اطهار علیهم السلام معصومند . از این رو هیچ کس ادعا نمی کند ، احتمال اشتباهی در رفتار و نظرات ولی فقیه نیست از اين رو مي توان از ولي فقيه انتقاد کرد و در نگرش ديني نه تنها انتقاد از ولي فقيه با شرايط آن جايز است؛ بلکه يکي از حقوق رهبر بر مردم، لزوم دلسوزي و خيرخواهي براي او است. اين حق تحت عنوان «النصيحة لائمة المسلمين» و امر به معروف و نهي از منکر تبيين شده است. نصيحت به معناي خيرخواهي براي رهبران اسلامي است که يکي از ساز و کارهاي تحقق آن اندرزدهي است. بنابراين نه تنها انتقاد از ولي فقيه جايز است؛ بلکه در جاي خود واجب شرعي است و منافع و مصالح شخصي يا گروهي نبايد مانع انجام دادن آن شود. البته در انتقاد از ولی فقیه رعایت نکاتی لازم است تا این انتقاد از انتقاد سازنده و خیر خواهی به مخالفت وضدیت تبدیل نگردد . این نکات عبارتند از :
1. اخلاق اسلامي در هنگام انتقاد رعايت شود. در اين مسأله رهبر با ديگر مؤمنان مشترک است. شرايط انتقاد شامل موارد ذيل است:
الف) پيش از انتقاد بايد اصل موضوع محرز و عيب و اشکال قطعي باشد، نه آن که بر اساس شايعات و اخبار غير قابل اعتماد يا حدس و گمان و بدون تحقيق، مطلب نادرستي به کسي نسبت داده شود و موجب اعتراض و انتقاد گردد.
ب) به منظور اصلاح و سازندگي انتقاد شود نه براي عيب جويي و رسوايي اشخاص.
ج) انتقاد بر اثر دلسوزي، خير خواهي و صميمت باشد نه براي برتري طلبي.
د) بدون هيچ توهين و جسارت، مؤدبانه و با رعايت شؤون وي بيان شود و در حقيقت انتقاد بايد بسان هديه اي تقديم شود. امام صادق (ع) فرمود: «احب اخواني الي من اهدي الي عيوبي»[1].
2. افزون بر موارد فوق براي شخصيت محترم و قداست خاص رهبري در نظام اسلامي،مسائل ديگري نيز بايد در نظر گرفته شود. به يقين ميان انتقاد کردن فرد از دوست خود، زن از شوهر، فرزند از پدر يا شاگرد از استاد تفاوتي روشن وجود دارد. فرزند و شاگرد براي پدر و استاد خود احترام خاصي قائلند؛ اما فوق آنها قداستي است که براي امام و جانشين او وجود دارد.
قداست و محبتي که با احترام و تواضع همراه است. چون ولي فقيه در مقام نيابت معصوم قرار دارد، از قداست والايي برخوردار است و رعايت کمال احترام و ادب در برابرش ضرورت داشته، حفظ حرمت و شأن او بر همه لازم است. پس انتقاد بايد به گونه اي بيان شود که هيچگونه تأثير سويي بر قداست و جلالت جايگاه ولي فقيه نداشته باشد.
3. انتقاد از رهبر بايد هوشمندانه طراحي گردد تا موجب سوءاستفاده دشمنان نشود. از آن رو که رعايت اين موارد در انتقاد از ولي فقيه لازم است، مجلس خبرگان کميسيوني براي نظارت بر فعاليت هاي رهبري دارد که عملکرد ايشان را مورد بررسي قرار مي دهد و در موارد لازم نتيجه آن را به اطلاع وي مي رساند.
به نظر مي رسد براي رعايت همه اصول مزبور بهترين شيوه انتقاد ، نوشتن نامه به دبيرخانه مجلس خبرگان و بيان موارد لازم است. انتقاد از ديگر مسؤولان نظام (مجلس، قوه مجريه و قوه قضائيه) در اصل 90 قانون اساسي مطرح شده است: «يعني هر کسي شکايتي از طرز کار مجلس يا قوه مجريه و يا قوه قضائيه داشته باشد. مي تواند شکايت خود را کتباً به مجلس شوراي اسلامي عرضه کند. مجلس موظف است به اين شکايات رسيدگي کند و پاسخ دهد...» عمل به اين قانون موجب حفظ حرمت نهادهاي مذکور خواهد بود. طبق اصل يکصد و سيزدهم قانون اساسي، رهبر، عالي ترين مقام رسمي کشور محسوب مي شود، از اين رو رعايت اين نکات درباره او اولويت دارد. البته نبايد انتظار داشته باشيم به همه مباحث و انتقاداتي که مطرح مي شود، پاسخ مختصر يا تفصيلي داده شود؛ زيرا به دليل پيچيدگي مسائل سياسي و تصميم گيري هاي کلان اجتماعي و نيز امکان سوءاستفاده دشمن از آنچه افشا خواهد شد، هميشه بيان انگيزه هاي مختلف عملکردها و تدابير سياسي در سطح عمومي ميسر نيست؛ ولي قطعاً به نظرها، انتقادات و پيشنهادهاي مفيد توجه خواهد شد و موارد لازم به اطلاع ولي فقيه خواهد رسيد[2].
بنابر این ، انتقاد از رهبری ، با رعایت شرایط و ضوابط انتقاد ، هیچگاه به معنای ضدیت و مخالفت با ایشان و یا فتنه گری محسوب نمی گردد و تفاوت بنیادین با این دو مقوله دارد .انتقاد کردن کاري مثبت و براي اصلاح امور انجام مي گيرد و با نيت خير خواهي و از روي دلسوزي صورت مي گيرد در صورتي که با مخالفت و ضديت و فتنه گري تفاوت دارد و مخالفت عملي است منفي و براي شکست و از بين بردن طرف مقابل به کار مي رود .
ضديت نيز مترادف مخالفت است و به معناي دشمني و ناسازگاري به کار مي رود و هدف از آن تخريب طرف مقابل است و دلسوزي و خيرخواهي در کار نيست .
فتنه گري نيز عملي است که براي برهم زدن آرامش امور و اوضاع جامعه به کار مي رود و هدف از آن ايجاد آشوب و هرج و مرج در جامعه است .
معرفی منابع جهت مطالعه بیشتر:
مصباح یزدی ، محمد تقی ، پرسش ها و پاسخ ها ، قم: مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره) ، 1380، ج1
شاکرين، حميد رضا، و محمدي عليرضا، دين و سياست، ولايت فقيه، جمهوري اسلامي، قم، معارف، 1385.
اطلاعات مطلب
- تاریخ انتشار
- 31 امرداد 01
- بازدید
- ۶۳
آيا کسي که نسبت به ولي فقيه انتقاد کند، ضد ولايت فقيه و يا فتنه گر محسوب مي شود؟
- نشان کردن
پرسش
آيا کسي که نسبت به ولي فقيه انتقاد کند، ضد ولايت فقيه و يا فتنه گر محسوب مي شود؟
پاسخ
صرف انتقاد از ولی فقیه موجب ضدیت و مخالفت با ولایت فقیه نبوده و فتنه گری محسوب نمی شود زیرا « بر اساس اعتقادات دینی ما فقط پیامبران ، حضرت زهرا و ائمه اطهار علیهم السلام معصومند . از این رو هیچ کس ادعا نمی کند ، احتمال اشتباهی در رفتار و نظرات ولی فقیه نیست از اين رو مي توان از ولي فقيه انتقاد کرد و در نگرش ديني نه تنها انتقاد از ولي فقيه با شرايط آن جايز است؛ بلکه يکي از حقوق رهبر بر مردم، لزوم دلسوزي و خيرخواهي براي او است. اين حق تحت عنوان «النصيحة لائمة المسلمين» و امر به معروف و نهي از منکر تبيين شده است. نصيحت به معناي خيرخواهي براي رهبران اسلامي است که يکي از ساز و کارهاي تحقق آن اندرزدهي است. بنابراين نه تنها انتقاد از ولي فقيه جايز است؛ بلکه در جاي خود واجب شرعي است و منافع و مصالح شخصي يا گروهي نبايد مانع انجام دادن آن شود. البته در انتقاد از ولی فقیه رعایت نکاتی لازم است تا این انتقاد از انتقاد سازنده و خیر خواهی به مخالفت وضدیت تبدیل نگردد . این نکات عبارتند از :
1. اخلاق اسلامي در هنگام انتقاد رعايت شود. در اين مسأله رهبر با ديگر مؤمنان مشترک است. شرايط انتقاد شامل موارد ذيل است:
الف) پيش از انتقاد بايد اصل موضوع محرز و عيب و اشکال قطعي باشد، نه آن که بر اساس شايعات و اخبار غير قابل اعتماد يا حدس و گمان و بدون تحقيق، مطلب نادرستي به کسي نسبت داده شود و موجب اعتراض و انتقاد گردد.
ب) به منظور اصلاح و سازندگي انتقاد شود نه براي عيب جويي و رسوايي اشخاص.
ج) انتقاد بر اثر دلسوزي، خير خواهي و صميمت باشد نه براي برتري طلبي.
د) بدون هيچ توهين و جسارت، مؤدبانه و با رعايت شؤون وي بيان شود و در حقيقت انتقاد بايد بسان هديه اي تقديم شود. امام صادق (ع) فرمود: «احب اخواني الي من اهدي الي عيوبي»[1].
2. افزون بر موارد فوق براي شخصيت محترم و قداست خاص رهبري در نظام اسلامي،مسائل ديگري نيز بايد در نظر گرفته شود. به يقين ميان انتقاد کردن فرد از دوست خود، زن از شوهر، فرزند از پدر يا شاگرد از استاد تفاوتي روشن وجود دارد. فرزند و شاگرد براي پدر و استاد خود احترام خاصي قائلند؛ اما فوق آنها قداستي است که براي امام و جانشين او وجود دارد.
قداست و محبتي که با احترام و تواضع همراه است. چون ولي فقيه در مقام نيابت معصوم قرار دارد، از قداست والايي برخوردار است و رعايت کمال احترام و ادب در برابرش ضرورت داشته، حفظ حرمت و شأن او بر همه لازم است. پس انتقاد بايد به گونه اي بيان شود که هيچگونه تأثير سويي بر قداست و جلالت جايگاه ولي فقيه نداشته باشد.
3. انتقاد از رهبر بايد هوشمندانه طراحي گردد تا موجب سوءاستفاده دشمنان نشود. از آن رو که رعايت اين موارد در انتقاد از ولي فقيه لازم است، مجلس خبرگان کميسيوني براي نظارت بر فعاليت هاي رهبري دارد که عملکرد ايشان را مورد بررسي قرار مي دهد و در موارد لازم نتيجه آن را به اطلاع وي مي رساند.
به نظر مي رسد براي رعايت همه اصول مزبور بهترين شيوه انتقاد ، نوشتن نامه به دبيرخانه مجلس خبرگان و بيان موارد لازم است. انتقاد از ديگر مسؤولان نظام (مجلس، قوه مجريه و قوه قضائيه) در اصل 90 قانون اساسي مطرح شده است: «يعني هر کسي شکايتي از طرز کار مجلس يا قوه مجريه و يا قوه قضائيه داشته باشد. مي تواند شکايت خود را کتباً به مجلس شوراي اسلامي عرضه کند. مجلس موظف است به اين شکايات رسيدگي کند و پاسخ دهد...» عمل به اين قانون موجب حفظ حرمت نهادهاي مذکور خواهد بود. طبق اصل يکصد و سيزدهم قانون اساسي، رهبر، عالي ترين مقام رسمي کشور محسوب مي شود، از اين رو رعايت اين نکات درباره او اولويت دارد. البته نبايد انتظار داشته باشيم به همه مباحث و انتقاداتي که مطرح مي شود، پاسخ مختصر يا تفصيلي داده شود؛ زيرا به دليل پيچيدگي مسائل سياسي و تصميم گيري هاي کلان اجتماعي و نيز امکان سوءاستفاده دشمن از آنچه افشا خواهد شد، هميشه بيان انگيزه هاي مختلف عملکردها و تدابير سياسي در سطح عمومي ميسر نيست؛ ولي قطعاً به نظرها، انتقادات و پيشنهادهاي مفيد توجه خواهد شد و موارد لازم به اطلاع ولي فقيه خواهد رسيد[2].
بنابر این ، انتقاد از رهبری ، با رعایت شرایط و ضوابط انتقاد ، هیچگاه به معنای ضدیت و مخالفت با ایشان و یا فتنه گری محسوب نمی گردد و تفاوت بنیادین با این دو مقوله دارد .انتقاد کردن کاري مثبت و براي اصلاح امور انجام مي گيرد و با نيت خير خواهي و از روي دلسوزي صورت مي گيرد در صورتي که با مخالفت و ضديت و فتنه گري تفاوت دارد و مخالفت عملي است منفي و براي شکست و از بين بردن طرف مقابل به کار مي رود .
ضديت نيز مترادف مخالفت است و به معناي دشمني و ناسازگاري به کار مي رود و هدف از آن تخريب طرف مقابل است و دلسوزي و خيرخواهي در کار نيست .
فتنه گري نيز عملي است که براي برهم زدن آرامش امور و اوضاع جامعه به کار مي رود و هدف از آن ايجاد آشوب و هرج و مرج در جامعه است .
معرفی منابع جهت مطالعه بیشتر:
مصباح یزدی ، محمد تقی ، پرسش ها و پاسخ ها ، قم: مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره) ، 1380، ج1
شاکرين، حميد رضا، و محمدي عليرضا، دين و سياست، ولايت فقيه، جمهوري اسلامي، قم، معارف، 1385.
اطلاعات مطلب
- تاریخ انتشار
- 31 امرداد 01
- بازدید
- ۶۳
دیدگاه کاربران
هنوز دیدگاهی برای این مطلب ثبت نشده است.