آيا انتقاد از رهبري جرم مي باشد و اساساً آيا مي توان از رهبري انتقاد نمود؟
آيا انتقاد از رهبري جرم مي باشد و اساساً آيا مي توان از رهبري انتقاد نمود؟
پرسش
پاسخ
بر اساس اعتقادات ديني ما، فقط پيامبران و حضرت زهرا و ائمه اطهار (ع) معصوم اند. از اين رو، هيچ کس ادعا نمي کند احتمال اشتباه در رفتار و نظرهاي ولي فقيه نيست. احتمال خطا و اشتباه در مورد ولي فقيه وجود دارد و ممکن است ديگران به خطاي او پي ببرند. ازاين رو، مي توان از ولي فقيه انتقاد کرد. ما نه تنها انتقاد از ولي فقيه را جايز مي شماريم، بلکه بر اساس تعاليم ديني معتقديم يکي از حقوق رهبر بر مردم لزوم دلسوزي و خيرخواهي براي او است. اين حق تحت عنوان «النصيحة لائمة المسلمين» و امر به معروف و نهي از منکر تبيين شده است. نصيحت در اين عبارت به معناي پند و اندرز نيست بلکه دلسوزي و مصالح شخصي يا گروهي نبايد مانع انجام آن شود.
البته در انتقاد از ولی فقیه رعایت نکاتی لازم است تا این انتقاد از انتقاد سازنده و خیر خواهی به مخالفت وضدیت تبدیل نگردد . این نکات عبارتند از :
1. اخلاق اسلامي در هنگام انتقاد رعايت شود. در اين مسأله رهبر با ديگر مؤمنان مشترک است. شرايط انتقاد شامل موارد ذيل است:
الف) پيش از انتقاد بايد اصل موضوع محرز و عيب و اشکال قطعي باشد، نه آن که بر اساس شايعات و اخبار غير قابل اعتماد يا حدس و گمان و بدون تحقيق، مطلب نادرستي به کسي نسبت داده شود و موجب اعتراض و انتقاد گردد.
ب) به منظور اصلاح و سازندگي انتقاد شود نه براي عيب جويي و رسوايي اشخاص.
ج) انتقاد بر اثر دلسوزي، خير خواهي و صميمت باشد نه براي برتري طلبي.
د) بدون هيچ توهين و جسارت، مؤدبانه و با رعايت شؤون وي بيان شود و در حقيقت انتقاد بايد بسان هديه اي تقديم شود. امام صادق (ع) فرمود: «احب اخواني الي من اهدي الي عيوبي»[1].
2. افزون بر موارد فوق براي شخصيت محترم و قداست خاص رهبري در نظام اسلامي,مسائل ديگري نيز بايد در نظر گرفته شود. به يقين ميان انتقاد کردن فرد از دوست خود، زن از شوهر، فرزند از پدر يا شاگرد از استاد تفاوتي روشن وجود دارد. فرزند و شاگرد براي پدر و استاد خود احترام خاصي قائلند؛ اما فوق آنها قداستي است که براي امام و جانشين او وجود دارد.
قداست و محبتي که با احترام و تواضع همراه است. چون ولي فقيه در مقام نيابت معصوم قرار دارد، از قداست والايي برخوردار است و رعايت کمال احترام و ادب در برابرش ضرورت داشته، حفظ حرمت و شأن او بر همه لازم است. پس انتقاد بايد به گونه اي بيان شود که هيچگونه تأثير سويي بر قداست و جلالت جايگاه ولي فقيه نداشته باشد.
3. انتقاد از رهبر بايد هوشمندانه طراحي گردد تا موجب سوءاستفاده دشمنان نشود. از آن رو که رعايت اين موارد در انتقاد از ولي فقيه لازم است، مجلس خبرگان کميسيوني براي نظارت بر فعاليت هاي رهبري دارد که عملکرد ايشان را مورد بررسي قرار مي دهد و در موارد لازم نتيجه آن را به اطلاع وي مي رساند.
به نظر مي رسد براي رعايت همه اصول مزبور بهترين شيوه انتقاد , نوشتن نامه به دبيرخانه مجلس خبرگان و بيان موارد لازم است. انتقاد از ديگر مسؤولان نظام (مجلس، قوه مجريه و قوه قضائيه) در اصل 90 قانون اساسي مطرح شده است: «يعني هر کسي شکايتي از طرز کار مجلس يا قوه مجريه و يا قوه قضائيه داشته باشد. مي تواند شکايت خود را کتباً به مجلس شوراي اسلامي عرضه کند. مجلس موظف است به اين شکايات رسيدگي کند و پاسخ دهد...» عمل به اين قانون موجب حفظ حرمت نهادهاي مذکور خواهد بود. طبق اصل يکصد و سيزدهم قانون اساسي، رهبر، عالي ترين مقام رسمي کشور محسوب مي شود، از اين رو رعايت اين نکات درباره او اولويت دارد. البته نبايد انتظار داشته باشيم به همه مباحث و انتقاداتي که مطرح مي شود، پاسخ مختصر يا تفصيلي داده شود؛ زيرا به دليل پيچيدگي مسائل سياسي و تصميم گيري هاي کلان اجتماعي و نيز امکان سوءاستفاده دشمن از آنچه افشا خواهد شد، هميشه بيان انگيزه هاي مختلف عملکردها و تدابير سياسي در سطح عمومي ميسر نيست؛ ولي قطعاً به نظرها، انتقادات و پيشنهادهاي مفيد توجه خواهد شد و موارد لازم به اطلاع ولي فقيه خواهد رسيد[2].
مقام معظم رهبری با ترسیم مرز میان معارضه و انتقاد فرمودند :
« مطالبه كردن با دشمنى كردن فرق دارد. اينكه ما گفتيم گاهى اوقات معارضه با مسئولان كشور نشود ، اين به معناى انتقاد نكردن نيست؛ به معناى مطالبه نكردن نيست؛ درباره رهبرى هم همين جور است. ضديت، يعنى پنجه در افكندن، دشمنى كردن؛ نه معتقد نبودن. اگر بنده به شما معتقد نباشم، ضد شما نيستم؛ ممكن است كسى معتقد به كسى نيست. اعتراض به سياستهاى اصل 44، ضديت با ولايت فقيه نيست؛ اعتراض به نظرات خاص رهبرى، ضديت با رهبرى نيست. دشمنى، نبايد كرد. دو نفر طلبه كنار همديگر مىنشينند؛ خيلى هم با هم رفيقند، خيلى هم با هم باصفايند، همدرس هستند، مباحثه مي كنند، حرف همديگر را رد مي كنند؛ اين حرف او را رد مي كند، آن حرف اين را رد مي كند. ردكردن حرف، به معناى مخالفت كردن، به معناى ضديت كردن نيست؛ اين مفاهيم را بايد از هم جدا كرد[3].»
معرفی منابع جهت مطالعه بیشتر:
مصباح یزدی , محمد تقی , پرسش ها و پاسخ ها , قم: مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره) , 1380, ج1
شاکرين، حميد رضا، و محمدي عليرضا، دين و سياست، ولايت فقيه، جمهوري اسلامي، قم، معارف, 1385
[1]. کلینی , محمد بن یعقوب , اصول کافی , تهران: دار الکتب الاسلامیه , 1407ق ,ج2, ص 639
[2]. مصباح یزدی , محمد تقی , پرسش ها و پاسخ ها , قم: مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره) , 1380, ج1, 69-71
[3]. پايگاه اطلاع رسانی مقام معظم رهبری , بيانات رهبر معظم انقلاب اسلامى (در ديدار دانشجويان نخبه، برتران كنكور و فعالان تشكلهاى سياسى فرهنگى دانشگاهها) ، 17/7/1386
اطلاعات مطلب
- تاریخ انتشار
- 31 امرداد 01
- بازدید
- ۲۶۶
آيا انتقاد از رهبري جرم مي باشد و اساساً آيا مي توان از رهبري انتقاد نمود؟
- نشان کردن
پرسش
آيا انتقاد از رهبري جرم مي باشد و اساساً آيا مي توان از رهبري انتقاد نمود؟
پاسخ
بر اساس اعتقادات ديني ما، فقط پيامبران و حضرت زهرا و ائمه اطهار (ع) معصوم اند. از اين رو، هيچ کس ادعا نمي کند احتمال اشتباه در رفتار و نظرهاي ولي فقيه نيست. احتمال خطا و اشتباه در مورد ولي فقيه وجود دارد و ممکن است ديگران به خطاي او پي ببرند. ازاين رو، مي توان از ولي فقيه انتقاد کرد. ما نه تنها انتقاد از ولي فقيه را جايز مي شماريم، بلکه بر اساس تعاليم ديني معتقديم يکي از حقوق رهبر بر مردم لزوم دلسوزي و خيرخواهي براي او است. اين حق تحت عنوان «النصيحة لائمة المسلمين» و امر به معروف و نهي از منکر تبيين شده است. نصيحت در اين عبارت به معناي پند و اندرز نيست بلکه دلسوزي و مصالح شخصي يا گروهي نبايد مانع انجام آن شود.
البته در انتقاد از ولی فقیه رعایت نکاتی لازم است تا این انتقاد از انتقاد سازنده و خیر خواهی به مخالفت وضدیت تبدیل نگردد . این نکات عبارتند از :
1. اخلاق اسلامي در هنگام انتقاد رعايت شود. در اين مسأله رهبر با ديگر مؤمنان مشترک است. شرايط انتقاد شامل موارد ذيل است:
الف) پيش از انتقاد بايد اصل موضوع محرز و عيب و اشکال قطعي باشد، نه آن که بر اساس شايعات و اخبار غير قابل اعتماد يا حدس و گمان و بدون تحقيق، مطلب نادرستي به کسي نسبت داده شود و موجب اعتراض و انتقاد گردد.
ب) به منظور اصلاح و سازندگي انتقاد شود نه براي عيب جويي و رسوايي اشخاص.
ج) انتقاد بر اثر دلسوزي، خير خواهي و صميمت باشد نه براي برتري طلبي.
د) بدون هيچ توهين و جسارت، مؤدبانه و با رعايت شؤون وي بيان شود و در حقيقت انتقاد بايد بسان هديه اي تقديم شود. امام صادق (ع) فرمود: «احب اخواني الي من اهدي الي عيوبي»[1].
2. افزون بر موارد فوق براي شخصيت محترم و قداست خاص رهبري در نظام اسلامي,مسائل ديگري نيز بايد در نظر گرفته شود. به يقين ميان انتقاد کردن فرد از دوست خود، زن از شوهر، فرزند از پدر يا شاگرد از استاد تفاوتي روشن وجود دارد. فرزند و شاگرد براي پدر و استاد خود احترام خاصي قائلند؛ اما فوق آنها قداستي است که براي امام و جانشين او وجود دارد.
قداست و محبتي که با احترام و تواضع همراه است. چون ولي فقيه در مقام نيابت معصوم قرار دارد، از قداست والايي برخوردار است و رعايت کمال احترام و ادب در برابرش ضرورت داشته، حفظ حرمت و شأن او بر همه لازم است. پس انتقاد بايد به گونه اي بيان شود که هيچگونه تأثير سويي بر قداست و جلالت جايگاه ولي فقيه نداشته باشد.
3. انتقاد از رهبر بايد هوشمندانه طراحي گردد تا موجب سوءاستفاده دشمنان نشود. از آن رو که رعايت اين موارد در انتقاد از ولي فقيه لازم است، مجلس خبرگان کميسيوني براي نظارت بر فعاليت هاي رهبري دارد که عملکرد ايشان را مورد بررسي قرار مي دهد و در موارد لازم نتيجه آن را به اطلاع وي مي رساند.
به نظر مي رسد براي رعايت همه اصول مزبور بهترين شيوه انتقاد , نوشتن نامه به دبيرخانه مجلس خبرگان و بيان موارد لازم است. انتقاد از ديگر مسؤولان نظام (مجلس، قوه مجريه و قوه قضائيه) در اصل 90 قانون اساسي مطرح شده است: «يعني هر کسي شکايتي از طرز کار مجلس يا قوه مجريه و يا قوه قضائيه داشته باشد. مي تواند شکايت خود را کتباً به مجلس شوراي اسلامي عرضه کند. مجلس موظف است به اين شکايات رسيدگي کند و پاسخ دهد...» عمل به اين قانون موجب حفظ حرمت نهادهاي مذکور خواهد بود. طبق اصل يکصد و سيزدهم قانون اساسي، رهبر، عالي ترين مقام رسمي کشور محسوب مي شود، از اين رو رعايت اين نکات درباره او اولويت دارد. البته نبايد انتظار داشته باشيم به همه مباحث و انتقاداتي که مطرح مي شود، پاسخ مختصر يا تفصيلي داده شود؛ زيرا به دليل پيچيدگي مسائل سياسي و تصميم گيري هاي کلان اجتماعي و نيز امکان سوءاستفاده دشمن از آنچه افشا خواهد شد، هميشه بيان انگيزه هاي مختلف عملکردها و تدابير سياسي در سطح عمومي ميسر نيست؛ ولي قطعاً به نظرها، انتقادات و پيشنهادهاي مفيد توجه خواهد شد و موارد لازم به اطلاع ولي فقيه خواهد رسيد[2].
مقام معظم رهبری با ترسیم مرز میان معارضه و انتقاد فرمودند :
« مطالبه كردن با دشمنى كردن فرق دارد. اينكه ما گفتيم گاهى اوقات معارضه با مسئولان كشور نشود ، اين به معناى انتقاد نكردن نيست؛ به معناى مطالبه نكردن نيست؛ درباره رهبرى هم همين جور است. ضديت، يعنى پنجه در افكندن، دشمنى كردن؛ نه معتقد نبودن. اگر بنده به شما معتقد نباشم، ضد شما نيستم؛ ممكن است كسى معتقد به كسى نيست. اعتراض به سياستهاى اصل 44، ضديت با ولايت فقيه نيست؛ اعتراض به نظرات خاص رهبرى، ضديت با رهبرى نيست. دشمنى، نبايد كرد. دو نفر طلبه كنار همديگر مىنشينند؛ خيلى هم با هم رفيقند، خيلى هم با هم باصفايند، همدرس هستند، مباحثه مي كنند، حرف همديگر را رد مي كنند؛ اين حرف او را رد مي كند، آن حرف اين را رد مي كند. ردكردن حرف، به معناى مخالفت كردن، به معناى ضديت كردن نيست؛ اين مفاهيم را بايد از هم جدا كرد[3].»
معرفی منابع جهت مطالعه بیشتر:
مصباح یزدی , محمد تقی , پرسش ها و پاسخ ها , قم: مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره) , 1380, ج1
شاکرين، حميد رضا، و محمدي عليرضا، دين و سياست، ولايت فقيه، جمهوري اسلامي، قم، معارف, 1385
[1]. کلینی , محمد بن یعقوب , اصول کافی , تهران: دار الکتب الاسلامیه , 1407ق ,ج2, ص 639
[2]. مصباح یزدی , محمد تقی , پرسش ها و پاسخ ها , قم: مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره) , 1380, ج1, 69-71
[3]. پايگاه اطلاع رسانی مقام معظم رهبری , بيانات رهبر معظم انقلاب اسلامى (در ديدار دانشجويان نخبه، برتران كنكور و فعالان تشكلهاى سياسى فرهنگى دانشگاهها) ، 17/7/1386
اطلاعات مطلب
- تاریخ انتشار
- 31 امرداد 01
- بازدید
- ۲۶۶
دیدگاه کاربران
هنوز دیدگاهی برای این مطلب ثبت نشده است.