ولايتي که رهبري دارد با ولايت امام زمان (عج) چه فرقي دارد؟
ولايتي که رهبري دارد با ولايت امام زمان (عج) چه فرقي دارد؟
پرسش
پاسخ
ولايت ولي فقيه با ولايت امام زمان(عج) چند تفاوت عمده دارد که به اختصار بدان اشاره مي کنيم.
1. ولايت فقيه بر آمده از ولايت امام معصوم ـ عليه السلام ـ و در طول آن است. به اين معنا که ولي فقيه، ولايت خود را از ناحيه امام معصوم ـ عليه السلام ـ گرفته و نائب و منصوب از ناحيه ايشان مي باشد. تعابيري که در روايات در مورد ولايت فقيه بکار رفته «فانهم حجتي عليکم و انا حجه الله عليهم»[1] «فاني قد جعلته حاکماً عليکم»[2] «خلفائي»[3] و مانند آن، گوياي اين امر است.
بر اين اساس، ولايت فقيه جامع شرايط از ولايت امام معصوم نشأت گرفته و با واسطه ايشان منصوب از سوي خداوند بوده و در طول ولايت ايشان مي باشد نه در عرض و هم رديف آن ، همچنين اين ولايت مربوط به عنوان فقيه است نه شخص او، در حالي که ولايت امام معصوم به طور مستقيم از ناحيه خداوند سرچشمه گرفته و شخص امام بلاواسطه از سوي خداوند منصوب هستند و مربوط به شخص امام مي باشد.
2. ولايت فقيه در محدوده ولايت تشريعي است و ولايت تکويني را در بر نمي گيرد اما گستره ولايت امام معصوم ـ عليه السلام ـ شامل ولايت تشريعي و تکويني هر دو مي شود. با اين توضيح که ولايت بر دو قسم است؛ ولايت تکويني و ولايت تشريعي؛ ولايت تکويني به معناي تصرف در نظام خلقت و قانون مندي هاي مربوط به طبيعت است که اساساً مربوط به خداي متعال است که خالق هستي و نظام خلقت و قوانين حاکم بر آن است و خداوند اين ولايت را به پيامبر اکرم و امامان معصوم ـ عليهم السلام ـ عطا نموده است.[4] پس ولايت تکويني يعني سرپرستي موجودات جهان و عالم خارج و تصرف عيني داشتن در آنها[5] قسم دوم ولايت تشريعي است که اين ولايت در محدوده تشريع و تابع قانون الهي و از امور اعتباري و قراردادي است.[6] آنچه در بحث ولايت فقيه مطرح است، ولايت تشريعي است و فقيه جامع شرايط از اين ولايت برخوردار است و ولايت او شامل امور تکويني نمي شود. برخلاف ولايت امام معصوم که به ولايت تشريعي محدود نبوده و ولايت تکويني و تصرف در نظام تکوين را باذن خداوند نيز در بر مي گيرد.
3. ولايت فقيه در محدوده ولايت تشريعي عام نبوده و شامل آنچه که از ويژگيهاي خاص امام معصوم بوده و عصمت در آن شرط است نمي شود. امام (ره) در اين باره مي فرمايند: «کليه اختياراتي که امام ـ عليه السلام ـ از جهت ولايت بر جامعه اسلامي دارد، فقيه نيز داراست، مگر دليل شرعي اقامه شود بر اينکه فلان اختيار و حق ولايت امام ـ عليه السلام ـ به سبب حکومت ظاهري او نيست بلکه به شخص امام مربوط مي شود و يا اگر چه مربوط به مسائل حکومت و ولايت بر جامعه اسلامي است لکن مخصوص شخص امام معصوم است و شامل ديگران نمي شود کما اينکه در جهاد ابتدايي مشهور است».[7]
4. ولايت فقيه در محدوده ولايت تشريعي تنها حوزه عمومي و اجتماعي را در بر گرفته و شامل امور شخصي و خصوصي افراد نمي شود، بر خلاف ولايت امام معصوم ـ عليه السلام ـ که هم حوزه فردي زندگي افراد و هم حوزه عمومي و اجتماعي جامعه اسلامي را در بر مي گيرد، امام (ره) در اين باره مي فرمايند: «اگر بگوييم که امام معصوم ولايت بر طلاق زني يا فروش اموال شخصي يا گرفتن مالي از فردي را دارد و لو مصلحت عمومي در کار نباشد، اين اختيار براي فقيه ثابت نيست».[8] بر اين اساس «اين سخن که فقيه جامع الشرايط، همه اختيارات پيامبر ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ و امامان ـ عليهم السلام ـ که در اداره جامعه نقش دارند را داراست، بدان معناست که فقيه و حاکم اسلامي، اولا محدوده ولايت مطلقه اش تا آنجايي است که ضرورت نظم جامعه اسلامي اقتضا مي کند و ثانياً به شأن نبوّت و امامت و عصمت پيامبر و امام مشروط نباشد. بنابراين، آن گونه از اختياراتي که آن بزرگان از جهت عصمت و امامت و نبوّت خود داشته اند، از اختيارات فقيه جامع الشرايط خارج است و اگر مثلا پيامبر اکرم ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ بنابر شأن نبوّت و عصمت خود، درباره ازدواج دو نفر که خارج از مسأله اجتماع و ضرورت اداره جامعه است نظري صادر فرموده و آنان را به ازدواج دعوت و امر نموده اند، در چنين مواردي، وليّ فقيه، اختياري ندارد و هر موردي از اختيارات آن بزرگان که ثابت شد منوط و مشروط به سمت هاي اختصاصي آنان مي باشد و مربوط به اداره جامعه نيست مانند نماز عيد فطر و عيد قربان که در عصر خود امام زمان (ارواحنا فداه) واجب است از حوزه اختيارات فقيه خارج مي گردد.
امام خميني (ره)، با همه بزرگي و عظمتي که داشتند و نظريه ولايت مطلقه فقيه را مطرح نمودند، درباره نماز عيد فطر و عيد قربان احتياط مي کردند و مي فرمايد: «احتياط آن است که در عصر غيبت، فرادا خوانده شود و به جا آوردن آن در جماعت به قصد رجاء و نه به قصد ورود، اشکالي ندارد».[9] اکنون نيز کسي از فقهاء قائل نشده است که نماز عيدين، در عصر غيبتِ ولي عصر (عج) واجب است».[10]
نکته پاياني اينکه، مسأله ولايت فقيه مربوط به اداره امور جامعه و اختيار حکومت است که يک وظيفه مهم و مسئوليت سنگين است و ملاک ارزش گذاري نيست که کسي تصور کند که پذيرفتن ولايت مطلقه فقيه[11] و براي فقيه جامع شرايط به معناي همساني مقام و فضيلت آنهاست زيرا اينجا بحث از فضيلت و مقام نيست بلکه سخن از مسئوليت اداره جامعه اسلامي است و البته کسي در مقام و فضيلت با معصومين ـ عليهم السلام ـ برابري نمي کند و قابل مقايسه نيست.
حضرت امام (ره) در اين باره مي فرمايند: «اين توهم که اختيارات حکومتي رسول اکرم ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ بيشتر از حضرت امير ـ عليه السلام ـ بود، يا اختيارات حکومتي حضرت امير ـ عليه السلام ـ بيش از فقيه است، باطل و غلط است. البته فضايل حضرت رسول اکرم ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ بيش از همه عالم است و بعد از ايشان فضايل حضرت امير ـ عليه السلام ـ از همه بيشتر است لکن زيادي فضايل معنوي اختيارات حکومتي را افزايش نمي دهد. همان اختيارات و ولايتي که حضرت رسول و ديگر ائمه صلوات الله عليهم در تدارک و بسيج سپاه، تعيين ولات و استانداران، گرفتن ماليات و صرف آن در مصالح مسلمانان داشتند، خداوند همان اختيارات را براي حکومت فعلي قرار داده است، وقتي مي گوييم ولايتي را که رسول اکرم ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ و ائمه ـ عليهم السلام ـ داشتند، بعد از غيبت فقيه عادل دارد، براي هيچ کس اين توهم نبايد پيدا شود که مقام فقها همان مقام ائمه ـ عليهم السلام ـ و رسول اکرم ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ است زيرا اينجا صحبت از مقام نيست، بلکه صحبت از وظيفه است، ولايت يعني حکومت و اداره کشور و اجراي قوانين شرع مقدس، يک وظيفه سنگين و مهم است نه اينکه براي کسي شأن و مقام غير عادي به وجود بياورد و او را از حد انسان عادي بالاتر ببرد. به عبارت ديگر ولايت مورد بحث يعني حکومت و اجرا و اداره بر خلاف تصوري که خيلي از افراد دارند امتياز نيست بلکه وظيفه اي خطير است».[12]
معرفی منابع جهت مطالعه بیشتر:
موسوی خمینی ، سید روح الله ، ولايت فقيه، تهران: مؤسسه تنظيم و نشر آثار امام خميني(ره)، 1377
جوادی آملی ، عبد الله ، ولايت فقيه، ولايت فقاهت و عدالت، قم:مرکز نشر اسرا، 1385
مصباح یزدی ، محمد تقی ، نگاهي گذرا به نظريه ولايت فقيه، قم: مؤسسه آموزشي و پژوهشي امام خميني(ره) ، 1378
[1]. حر عاملي، محمد بن الحسن، وسائل الشيعه، بيروت، دار احياء التراث العربي، ج18، ص101.
[2]. همان، ج18، ص99.
[3]. همان، ج18، ص101.
[4]. مصباح يزدي، محمدتقي، نگاهي گذرا به نظريه ولايت فقيه، قم، مؤسسه آموزشي و پژوهشي امام خميني(ره)، 1378، ص79.
[5]. جوادي آملي، عبدالله، ولايت فقيه ـ ولايت فقاهت و عدالت، قم، مرکز نشر اسرا، 1385، ص123.
[6]. همان، ص125.
[7]. موسوی خميني، سيد روح الله، البيع، تهران، مؤسسه تنظيم و نشر امام خميني، 1421ق، ج2، ص664.
[8]. همان، ج2، ص653.
[9]. موسوی خميني، سید روح الله ، تحرير الوسيله، قم، دفتر انتشارات اسلامي، 1361، ج1، ص218.
[10].جوادی آملی ، عبد الله ، ولايت فقيه ـ ولايت فقاهت و عدالت، پیشین، ص250.
[11]. ولايت مطلقه فقيه به معناي اين است که اختيارات فقيه جامع الشرايط محدود به فروعات فقهي نيست بلکه تمام اختيارات حکومتي و پيامبر و امامان معصوم(ع) به جز مواردي که مربوط به شخص پيامبر و امام معصوم مي باشد، را در اداره حکومت و جامعه دارد و اين مطلقه مفهوم فقهي است که با مفهوم مطلقه و سلطنت مطلقه در علم سياست متفاوت است، مفهوم مطلقه در علم سياست به معناي اين است که حاکم هر چه خواست و ميل داشت انجام دهد و يا از روي ميل و خواست هر تصميمي را بگيرد در حالي که ولايت مطلقه مقيد و محدود به قانون اسلام است.
[12]. موسوی خميني، سید روح الله ، ولايت فقيه، تهران، مؤسسه تنظيم و نشر آثار امام خميني، 1377، ص40.
اطلاعات مطلب
- تاریخ انتشار
- 31 امرداد 01
- بازدید
- ۱۷۹
ولايتي که رهبري دارد با ولايت امام زمان (عج) چه فرقي دارد؟
- نشان کردن
پرسش
ولايتي که رهبري دارد با ولايت امام زمان (عج) چه فرقي دارد؟
پاسخ
ولايت ولي فقيه با ولايت امام زمان(عج) چند تفاوت عمده دارد که به اختصار بدان اشاره مي کنيم.
1. ولايت فقيه بر آمده از ولايت امام معصوم ـ عليه السلام ـ و در طول آن است. به اين معنا که ولي فقيه، ولايت خود را از ناحيه امام معصوم ـ عليه السلام ـ گرفته و نائب و منصوب از ناحيه ايشان مي باشد. تعابيري که در روايات در مورد ولايت فقيه بکار رفته «فانهم حجتي عليکم و انا حجه الله عليهم»[1] «فاني قد جعلته حاکماً عليکم»[2] «خلفائي»[3] و مانند آن، گوياي اين امر است.
بر اين اساس، ولايت فقيه جامع شرايط از ولايت امام معصوم نشأت گرفته و با واسطه ايشان منصوب از سوي خداوند بوده و در طول ولايت ايشان مي باشد نه در عرض و هم رديف آن ، همچنين اين ولايت مربوط به عنوان فقيه است نه شخص او، در حالي که ولايت امام معصوم به طور مستقيم از ناحيه خداوند سرچشمه گرفته و شخص امام بلاواسطه از سوي خداوند منصوب هستند و مربوط به شخص امام مي باشد.
2. ولايت فقيه در محدوده ولايت تشريعي است و ولايت تکويني را در بر نمي گيرد اما گستره ولايت امام معصوم ـ عليه السلام ـ شامل ولايت تشريعي و تکويني هر دو مي شود. با اين توضيح که ولايت بر دو قسم است؛ ولايت تکويني و ولايت تشريعي؛ ولايت تکويني به معناي تصرف در نظام خلقت و قانون مندي هاي مربوط به طبيعت است که اساساً مربوط به خداي متعال است که خالق هستي و نظام خلقت و قوانين حاکم بر آن است و خداوند اين ولايت را به پيامبر اکرم و امامان معصوم ـ عليهم السلام ـ عطا نموده است.[4] پس ولايت تکويني يعني سرپرستي موجودات جهان و عالم خارج و تصرف عيني داشتن در آنها[5] قسم دوم ولايت تشريعي است که اين ولايت در محدوده تشريع و تابع قانون الهي و از امور اعتباري و قراردادي است.[6] آنچه در بحث ولايت فقيه مطرح است، ولايت تشريعي است و فقيه جامع شرايط از اين ولايت برخوردار است و ولايت او شامل امور تکويني نمي شود. برخلاف ولايت امام معصوم که به ولايت تشريعي محدود نبوده و ولايت تکويني و تصرف در نظام تکوين را باذن خداوند نيز در بر مي گيرد.
3. ولايت فقيه در محدوده ولايت تشريعي عام نبوده و شامل آنچه که از ويژگيهاي خاص امام معصوم بوده و عصمت در آن شرط است نمي شود. امام (ره) در اين باره مي فرمايند: «کليه اختياراتي که امام ـ عليه السلام ـ از جهت ولايت بر جامعه اسلامي دارد، فقيه نيز داراست، مگر دليل شرعي اقامه شود بر اينکه فلان اختيار و حق ولايت امام ـ عليه السلام ـ به سبب حکومت ظاهري او نيست بلکه به شخص امام مربوط مي شود و يا اگر چه مربوط به مسائل حکومت و ولايت بر جامعه اسلامي است لکن مخصوص شخص امام معصوم است و شامل ديگران نمي شود کما اينکه در جهاد ابتدايي مشهور است».[7]
4. ولايت فقيه در محدوده ولايت تشريعي تنها حوزه عمومي و اجتماعي را در بر گرفته و شامل امور شخصي و خصوصي افراد نمي شود، بر خلاف ولايت امام معصوم ـ عليه السلام ـ که هم حوزه فردي زندگي افراد و هم حوزه عمومي و اجتماعي جامعه اسلامي را در بر مي گيرد، امام (ره) در اين باره مي فرمايند: «اگر بگوييم که امام معصوم ولايت بر طلاق زني يا فروش اموال شخصي يا گرفتن مالي از فردي را دارد و لو مصلحت عمومي در کار نباشد، اين اختيار براي فقيه ثابت نيست».[8] بر اين اساس «اين سخن که فقيه جامع الشرايط، همه اختيارات پيامبر ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ و امامان ـ عليهم السلام ـ که در اداره جامعه نقش دارند را داراست، بدان معناست که فقيه و حاکم اسلامي، اولا محدوده ولايت مطلقه اش تا آنجايي است که ضرورت نظم جامعه اسلامي اقتضا مي کند و ثانياً به شأن نبوّت و امامت و عصمت پيامبر و امام مشروط نباشد. بنابراين، آن گونه از اختياراتي که آن بزرگان از جهت عصمت و امامت و نبوّت خود داشته اند، از اختيارات فقيه جامع الشرايط خارج است و اگر مثلا پيامبر اکرم ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ بنابر شأن نبوّت و عصمت خود، درباره ازدواج دو نفر که خارج از مسأله اجتماع و ضرورت اداره جامعه است نظري صادر فرموده و آنان را به ازدواج دعوت و امر نموده اند، در چنين مواردي، وليّ فقيه، اختياري ندارد و هر موردي از اختيارات آن بزرگان که ثابت شد منوط و مشروط به سمت هاي اختصاصي آنان مي باشد و مربوط به اداره جامعه نيست مانند نماز عيد فطر و عيد قربان که در عصر خود امام زمان (ارواحنا فداه) واجب است از حوزه اختيارات فقيه خارج مي گردد.
امام خميني (ره)، با همه بزرگي و عظمتي که داشتند و نظريه ولايت مطلقه فقيه را مطرح نمودند، درباره نماز عيد فطر و عيد قربان احتياط مي کردند و مي فرمايد: «احتياط آن است که در عصر غيبت، فرادا خوانده شود و به جا آوردن آن در جماعت به قصد رجاء و نه به قصد ورود، اشکالي ندارد».[9] اکنون نيز کسي از فقهاء قائل نشده است که نماز عيدين، در عصر غيبتِ ولي عصر (عج) واجب است».[10]
نکته پاياني اينکه، مسأله ولايت فقيه مربوط به اداره امور جامعه و اختيار حکومت است که يک وظيفه مهم و مسئوليت سنگين است و ملاک ارزش گذاري نيست که کسي تصور کند که پذيرفتن ولايت مطلقه فقيه[11] و براي فقيه جامع شرايط به معناي همساني مقام و فضيلت آنهاست زيرا اينجا بحث از فضيلت و مقام نيست بلکه سخن از مسئوليت اداره جامعه اسلامي است و البته کسي در مقام و فضيلت با معصومين ـ عليهم السلام ـ برابري نمي کند و قابل مقايسه نيست.
حضرت امام (ره) در اين باره مي فرمايند: «اين توهم که اختيارات حکومتي رسول اکرم ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ بيشتر از حضرت امير ـ عليه السلام ـ بود، يا اختيارات حکومتي حضرت امير ـ عليه السلام ـ بيش از فقيه است، باطل و غلط است. البته فضايل حضرت رسول اکرم ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ بيش از همه عالم است و بعد از ايشان فضايل حضرت امير ـ عليه السلام ـ از همه بيشتر است لکن زيادي فضايل معنوي اختيارات حکومتي را افزايش نمي دهد. همان اختيارات و ولايتي که حضرت رسول و ديگر ائمه صلوات الله عليهم در تدارک و بسيج سپاه، تعيين ولات و استانداران، گرفتن ماليات و صرف آن در مصالح مسلمانان داشتند، خداوند همان اختيارات را براي حکومت فعلي قرار داده است، وقتي مي گوييم ولايتي را که رسول اکرم ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ و ائمه ـ عليهم السلام ـ داشتند، بعد از غيبت فقيه عادل دارد، براي هيچ کس اين توهم نبايد پيدا شود که مقام فقها همان مقام ائمه ـ عليهم السلام ـ و رسول اکرم ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ است زيرا اينجا صحبت از مقام نيست، بلکه صحبت از وظيفه است، ولايت يعني حکومت و اداره کشور و اجراي قوانين شرع مقدس، يک وظيفه سنگين و مهم است نه اينکه براي کسي شأن و مقام غير عادي به وجود بياورد و او را از حد انسان عادي بالاتر ببرد. به عبارت ديگر ولايت مورد بحث يعني حکومت و اجرا و اداره بر خلاف تصوري که خيلي از افراد دارند امتياز نيست بلکه وظيفه اي خطير است».[12]
معرفی منابع جهت مطالعه بیشتر:
موسوی خمینی ، سید روح الله ، ولايت فقيه، تهران: مؤسسه تنظيم و نشر آثار امام خميني(ره)، 1377
جوادی آملی ، عبد الله ، ولايت فقيه، ولايت فقاهت و عدالت، قم:مرکز نشر اسرا، 1385
مصباح یزدی ، محمد تقی ، نگاهي گذرا به نظريه ولايت فقيه، قم: مؤسسه آموزشي و پژوهشي امام خميني(ره) ، 1378
[1]. حر عاملي، محمد بن الحسن، وسائل الشيعه، بيروت، دار احياء التراث العربي، ج18، ص101.
[2]. همان، ج18، ص99.
[3]. همان، ج18، ص101.
[4]. مصباح يزدي، محمدتقي، نگاهي گذرا به نظريه ولايت فقيه، قم، مؤسسه آموزشي و پژوهشي امام خميني(ره)، 1378، ص79.
[5]. جوادي آملي، عبدالله، ولايت فقيه ـ ولايت فقاهت و عدالت، قم، مرکز نشر اسرا، 1385، ص123.
[6]. همان، ص125.
[7]. موسوی خميني، سيد روح الله، البيع، تهران، مؤسسه تنظيم و نشر امام خميني، 1421ق، ج2، ص664.
[8]. همان، ج2، ص653.
[9]. موسوی خميني، سید روح الله ، تحرير الوسيله، قم، دفتر انتشارات اسلامي، 1361، ج1، ص218.
[10].جوادی آملی ، عبد الله ، ولايت فقيه ـ ولايت فقاهت و عدالت، پیشین، ص250.
[11]. ولايت مطلقه فقيه به معناي اين است که اختيارات فقيه جامع الشرايط محدود به فروعات فقهي نيست بلکه تمام اختيارات حکومتي و پيامبر و امامان معصوم(ع) به جز مواردي که مربوط به شخص پيامبر و امام معصوم مي باشد، را در اداره حکومت و جامعه دارد و اين مطلقه مفهوم فقهي است که با مفهوم مطلقه و سلطنت مطلقه در علم سياست متفاوت است، مفهوم مطلقه در علم سياست به معناي اين است که حاکم هر چه خواست و ميل داشت انجام دهد و يا از روي ميل و خواست هر تصميمي را بگيرد در حالي که ولايت مطلقه مقيد و محدود به قانون اسلام است.
[12]. موسوی خميني، سید روح الله ، ولايت فقيه، تهران، مؤسسه تنظيم و نشر آثار امام خميني، 1377، ص40.
اطلاعات مطلب
- تاریخ انتشار
- 31 امرداد 01
- بازدید
- ۱۷۹
دیدگاه کاربران
هنوز دیدگاهی برای این مطلب ثبت نشده است.