جایگاه ونقش ولايت فقيه در انقلاب اسلامي را تبیین نماید ؟
جایگاه ونقش ولايت فقيه در انقلاب اسلامي را تبیین نماید ؟
پرسش
پاسخ
«جايگاه ولايت فقيه در نظام سياسي اسلام»
«ولايت فقيه» را مي توان مهمترين و محوري ترين پايه و اساس نظريه سياسي اسلام در عصر غيبت برشمرد . بر اساس نظام سياسي اسلام , وجود حكومت در جامعه امري ضروري است و بايستگي حكومت امري نيست كه اختصاص به زمان حضور پيامبر (ص) و امامان معصوم عليهم السلام داشته باشد , بلكه جامعيت و جاودانگي احكام اسلام اقتضاء مي كند كه وجود حكومت در عصر غيبت نيز امري ضروري باشد و از آنجا كه «بر اساس بينش اسلامي خداوند رب و صاحب اختيار هستي و انسانهاست , چنين اعتقادي ايجاب مي كند كه تصرف در امور مخلوقات خدا حتما با اذن خداوند صورت گيرد و چون حكومت و تنظيم قوانين مستلزم تصرف در امور انسانهاست, اين امر تنها از سوي كسي رواست كه داراي اين حق و اختيار باشد يا از طرف او مأذون و منصوب باشد, وقتي خداوند كه منشا حقوق است حق حكومت و ولايت بر مردم را به پيامبر و امامان معصوم عليهم السلام و يا جانشين امام معصوم واگذار نموده است, او حق دارد احكام الهي را در جامعه پياده كند؛ چون از ناحيه كسي نصب شده است كه همه هستي و حقوق و خوبيها از اوست»[1] . بنابراين بر اساس نظام سياسي اسلام , منبع مشروعيت حكومت, الهي بوده و از ولايت تشريعي و يا اراده تشريعي خداوند سرچشمه مي گيرد, زيرا اساسا هيچگونه ولايتي جز با انتساب به نصب و اذن الهي, مشروعيت نمي يابد. تامل در ادله عقلي و نقلي[2] كه در منابع اسلامي آمده , حاكي از آن است كه در عصر غيبت تنها فقيهاني كه داراي صلاحيتها و شايستگيهاي علمي, عملي و اخلاقي باشند, حق حكومت دارند و از مشروعيت حكومت برخوردار هستند در حقيقت مشروعيت حكومت فقها زاييده نصب عام آنان از سوي امامان معصوم عليهم السلام است كه آنان نيز منصوب خاص از جانب خداي متعال هستند. بنابراين ولايت فقيه شالوده و جوهره اصلي حكومت اسلامي در دوره غيبت است و تنها شكل مشروع حكومت اسلامي در عصر غيبت در چارچوب «ولايت فقيه» تبلور پيدا مي كند با روشن شدن نقش محوري «ولايت فقيه» در نظام سياسي اسلام در عصر غيبت نقش ولايت فقيه در انقلاب اسلامي آشكار مي گردد انقلاب اسلامي -كه بر پايه نظام سياسي اسلام در عصر غيبت و نظريه «ولايت فقيه» و بر مبناي الگوي حكومت اسلامي در عصر غيبت شكل گرفته است- در جريان شكل گيري و تداوم حركت پر بركت خويش, نقش محوري, جايگاه اساسي و قدرت و نفوذي نظير ولايت فقيه را به خوبي به نمايش گذاشت.
«نقش ولايت فقيه در روند شكل گيري انقلاب اسلامي»
در جريان شكل گيري انقلاب اسلامي طرح نظريه «حكومت اسلامي» از سوي حضرت امام كه در سال 1348 در نجف اشرف صورت گرفت, انگيزه مشخص و منسجم نويني را در مردم ايجاد نمود و راه اصيل مبارزه مكتبي اسلام را گشود «هنر بزرگ مرحوم امام آن بود كه مباحث تئوريك و نظريهپردازي ولايت فقيه كه پيشينه آن به آغاز عصر غيبت بر مي گشت, به شکل نظريهاي کارآمد برای اداره سياسی اجتماعی جامعه تبديل نمود و بر اساس آن , نظام سياسي جديدي را بر پايه احكام اسلام پي ريخت.[3]امام راحل كاري را كه در محور فقه انجام دادند, اين بود كه دست «ولايت فقيه» را كه در محدوده مسايل فرعي محبوس بود, گرفتند و از قلمرو فقه بيرون آوردند و در جايگاه اصلي خود يعني علم كلام نشاندند و سپس اين مسأله را با براهين عقلي و كلامي شكوفا ساختند به نحوي كه بر همه مسايل فقه سايه افكند و نتايج فراواني به بار آورد كه يكي پس از ديگري شاهد آن بوديم از نظر امام(ره) فقيه جامع الشرايط در عصر غيبت امام زمان (عج) همه پست هاي اعتباري امام معصوم عليه السلام را داراست و آن هم نه در حد حق و سمت وضعي محض, بلكه همراه با تكليف الزامي يعني بر فقيه واجب است كه نظام اسلامي را تاسيس كند و در برابر طغيانگران به مقابله بر خيزد و حكومت اسلامي را بر اساس كتاب و سنت معصومين عليهم السلام پيريزي كند[4]طرح حكومت اسلامي بر پايه ولايت فقيه از سوي امام(ره) انگيزه مشخص و هماهنگي و انسجام لازم را در ميان مردم ايجاد نمود در حقيقت اگر چه ايدئولوژي انقلاب بر پايه مكتب اسلام و بر اساس منابع اصلي آن يعني قرآن و روايات مورد ترديد نبود؟ ولي از آنجا كه چهارده قرن از زماني كه حكومت اسلامي واقعي و به صورت عيني و عملي برقرار بوده است , مي گذشت و به ويژه در غيبت امام زمان (عج) و با توجه به تحولات عظيم اجتماعي كه در طول چهارده قرن رخ داده است بر مردم روشن نبوده كه آن حكومت اسلامي كه مي بايست بر خرابههاي رژيم سلطنتي پايهريزي شود چگونه حكومتي است و با مسايل مختلف و به خصوص پديده هاي نوين عصر حاضر, چگونه رفتار خواهد كرد . در چنين شرايطي بود كه امام با طرح اصل ولايت فقيه چارچوب اصلي حكومت اسلامي را مشخص نموده و به مردم ارائه داد.
بر اين اساس نقش ولايت فقيه در جريان شكل گيري انقلاب اسلامي را مي توان , نقش معمار و ايدئولوگ انقلاب و رهبري و سازماندهي و انسجام روند انقلاب برشمرد كه اين نقش به زيباترين شكل توسط حضرت امام انجام گرفت. جايگاه ويژه ولايت فقيه در نظام اسلامي و نفوذ معنوي آن, رهبري نظام را از رهبري صرف به مراد و ماواي مردم تبديل نمود كه پيوند عميق مردم و همراهي و همدلي آنان را به دنبال داشت و به تعبير زيباي شهيد مطهري(ره) « بيشك از جان گذشتگي و مبارزه خستگي ناپذير با ظلم و ظالم و دفاع سرسختانه از مظلوم و صداقت و صراحت و شجاعت و سازشناپذيري اين رهبر در انتخاب او به مقام رهبري نقش داشته است, اما مطلب اساسي چيز ديگري است و آن اين كه نداي امام خميني(ره) از قلب فرهنگ و از اعماق تاريخ و از ژرفاي روح اين ملت برميخاست. مردمي كه در طول چهارده قرن حماسه محمد, علي, زهرا, حسين, زينب, سلمان, ابوذر ... و صدها هزار زن و مرد ديگر را شنيده بودند و اين حماسهها با روحشان عجين شده بود, بار ديگر همان نداي آشنا را از حلقوم اين مرد شنيدند, علي را و حسين را در چهره او ديدند, او را آينه تمام نماي فرهنگ خود كه تحقير شده بود, تشخيص دادند»[5]
«نقش ولايت فقيه در تداوم انقلاب اسلامي»
نقش ولايت فقيه در تداوم انقلاب اسلامي, در هدايت, جهتدهي و ترسيم خطمشيهاي كلي و كلان كشور و جلوگيري و مقابله با انحرافات و توطئهها متجلي شده است و در حقيقت ولايت فقيه به مثابه نماد اسلاميت نظام و ضامن بقاء و مصونيت آن از خطرات و انحرافات احتمالي و بحرانهاي پيش رو است, بدون شك بدون اين ستون اصلي و ركن اساسي نظام جمهوري اسلامي , ادامه حركت انقلاب اسلامي در مسير ترسيم شده , امكان پذير نميباشد رهبري هوشمندانه امام(ره) و مقام معظم رهبري به خوبي ترسيم كننده نقش و جايگاه ولايت فقيه در تداوم انقلاب اسلامي و ادامه مسير پرخطر آن است كه بر كسي پوشيده نيست.
سخن را با كلامي كوتاه و جامع از مقام معظم رهبري در مورد جايگاه ولايت فقيه در نظام جمهوري اسلامي به پايان مي بريم, ايشان فرمودند «ولايت فقيه جايگاه مهندسي نظام و حفظ خط و جهت نظام و جلوگيري از انحراف آن است, پاسداري و ديدهباني حركت كلي نظام به سمت هدف هاي آرماني و عالياش مهمترين و اساسي ترين نقش ولايت فقيه است.[6]
معرفی منابع جهت مطالعه بیشتر:
جوادی آملی , عبد الله , ولايت فقيه, ولايت فقاهت وعدالت,قم: مركز نشر اسراء , 1385
مصباح يزدي, محمد تقي, نظريه سياسي اسلام, قم, موسسه آموزشي و پژوهشي امام خميني(ره), 1378,ج2
مطهري, مرتضي, پيرامون انقلاب اسلامي, تهران, انتشارات صدرا,1368
[1] . مصباح يزدي, محمد تقي, نظريه سياسي اسلام, قم, موسسه آموزشي و پژوهشي امام خميني(ره), 1378,ج2,ص40و41
[2] . ر.ك به: جوادی آملی , عبد الله , ولايت فقيه, ولايت فقاهت وعدالت, ,قم: مركز نشر اسراء,1385, ,ص150 تا184
و امام خميني(ره) و حكومت اسلامي (پيشينه و دلايل ولايت فقيه), موسسه تنظيم و نشر آثار امام خميني(ره),1378و جوان آراسته ، حسین ، مبانی حکومت اسلامی ، قم ، دفتر تبلیغات حوزه علمیه ، 1382
[3] . جمعي از نويسندگان, انقلاب اسلامي ايران, قم: نشر معارف,1384,ص179
[4] . جوادي آملي, عبدالله, ولايت فقيه, ولايت فقاهت و عدالت, پیشین , ,ص277و278
[5] . مطهري, مرتضي, پيرامون انقلاب اسلامي, تهران, انتشارات صدرا,1368,ص119
[6] . روزنامه كيهان 16/3/83 «سخنراني مقام معظم رهبري در مراسم سالگرد ارتحال امام (ره), 14/3/83.
اطلاعات مطلب
- تاریخ انتشار
- 31 امرداد 01
- بازدید
- ۸۴
جایگاه ونقش ولايت فقيه در انقلاب اسلامي را تبیین نماید ؟
- نشان کردن
پرسش
جایگاه ونقش ولايت فقيه در انقلاب اسلامي را تبیین نماید ؟
پاسخ
«جايگاه ولايت فقيه در نظام سياسي اسلام»
«ولايت فقيه» را مي توان مهمترين و محوري ترين پايه و اساس نظريه سياسي اسلام در عصر غيبت برشمرد . بر اساس نظام سياسي اسلام , وجود حكومت در جامعه امري ضروري است و بايستگي حكومت امري نيست كه اختصاص به زمان حضور پيامبر (ص) و امامان معصوم عليهم السلام داشته باشد , بلكه جامعيت و جاودانگي احكام اسلام اقتضاء مي كند كه وجود حكومت در عصر غيبت نيز امري ضروري باشد و از آنجا كه «بر اساس بينش اسلامي خداوند رب و صاحب اختيار هستي و انسانهاست , چنين اعتقادي ايجاب مي كند كه تصرف در امور مخلوقات خدا حتما با اذن خداوند صورت گيرد و چون حكومت و تنظيم قوانين مستلزم تصرف در امور انسانهاست, اين امر تنها از سوي كسي رواست كه داراي اين حق و اختيار باشد يا از طرف او مأذون و منصوب باشد, وقتي خداوند كه منشا حقوق است حق حكومت و ولايت بر مردم را به پيامبر و امامان معصوم عليهم السلام و يا جانشين امام معصوم واگذار نموده است, او حق دارد احكام الهي را در جامعه پياده كند؛ چون از ناحيه كسي نصب شده است كه همه هستي و حقوق و خوبيها از اوست»[1] . بنابراين بر اساس نظام سياسي اسلام , منبع مشروعيت حكومت, الهي بوده و از ولايت تشريعي و يا اراده تشريعي خداوند سرچشمه مي گيرد, زيرا اساسا هيچگونه ولايتي جز با انتساب به نصب و اذن الهي, مشروعيت نمي يابد. تامل در ادله عقلي و نقلي[2] كه در منابع اسلامي آمده , حاكي از آن است كه در عصر غيبت تنها فقيهاني كه داراي صلاحيتها و شايستگيهاي علمي, عملي و اخلاقي باشند, حق حكومت دارند و از مشروعيت حكومت برخوردار هستند در حقيقت مشروعيت حكومت فقها زاييده نصب عام آنان از سوي امامان معصوم عليهم السلام است كه آنان نيز منصوب خاص از جانب خداي متعال هستند. بنابراين ولايت فقيه شالوده و جوهره اصلي حكومت اسلامي در دوره غيبت است و تنها شكل مشروع حكومت اسلامي در عصر غيبت در چارچوب «ولايت فقيه» تبلور پيدا مي كند با روشن شدن نقش محوري «ولايت فقيه» در نظام سياسي اسلام در عصر غيبت نقش ولايت فقيه در انقلاب اسلامي آشكار مي گردد انقلاب اسلامي -كه بر پايه نظام سياسي اسلام در عصر غيبت و نظريه «ولايت فقيه» و بر مبناي الگوي حكومت اسلامي در عصر غيبت شكل گرفته است- در جريان شكل گيري و تداوم حركت پر بركت خويش, نقش محوري, جايگاه اساسي و قدرت و نفوذي نظير ولايت فقيه را به خوبي به نمايش گذاشت.
«نقش ولايت فقيه در روند شكل گيري انقلاب اسلامي»
در جريان شكل گيري انقلاب اسلامي طرح نظريه «حكومت اسلامي» از سوي حضرت امام كه در سال 1348 در نجف اشرف صورت گرفت, انگيزه مشخص و منسجم نويني را در مردم ايجاد نمود و راه اصيل مبارزه مكتبي اسلام را گشود «هنر بزرگ مرحوم امام آن بود كه مباحث تئوريك و نظريهپردازي ولايت فقيه كه پيشينه آن به آغاز عصر غيبت بر مي گشت, به شکل نظريهاي کارآمد برای اداره سياسی اجتماعی جامعه تبديل نمود و بر اساس آن , نظام سياسي جديدي را بر پايه احكام اسلام پي ريخت.[3]امام راحل كاري را كه در محور فقه انجام دادند, اين بود كه دست «ولايت فقيه» را كه در محدوده مسايل فرعي محبوس بود, گرفتند و از قلمرو فقه بيرون آوردند و در جايگاه اصلي خود يعني علم كلام نشاندند و سپس اين مسأله را با براهين عقلي و كلامي شكوفا ساختند به نحوي كه بر همه مسايل فقه سايه افكند و نتايج فراواني به بار آورد كه يكي پس از ديگري شاهد آن بوديم از نظر امام(ره) فقيه جامع الشرايط در عصر غيبت امام زمان (عج) همه پست هاي اعتباري امام معصوم عليه السلام را داراست و آن هم نه در حد حق و سمت وضعي محض, بلكه همراه با تكليف الزامي يعني بر فقيه واجب است كه نظام اسلامي را تاسيس كند و در برابر طغيانگران به مقابله بر خيزد و حكومت اسلامي را بر اساس كتاب و سنت معصومين عليهم السلام پيريزي كند[4]طرح حكومت اسلامي بر پايه ولايت فقيه از سوي امام(ره) انگيزه مشخص و هماهنگي و انسجام لازم را در ميان مردم ايجاد نمود در حقيقت اگر چه ايدئولوژي انقلاب بر پايه مكتب اسلام و بر اساس منابع اصلي آن يعني قرآن و روايات مورد ترديد نبود؟ ولي از آنجا كه چهارده قرن از زماني كه حكومت اسلامي واقعي و به صورت عيني و عملي برقرار بوده است , مي گذشت و به ويژه در غيبت امام زمان (عج) و با توجه به تحولات عظيم اجتماعي كه در طول چهارده قرن رخ داده است بر مردم روشن نبوده كه آن حكومت اسلامي كه مي بايست بر خرابههاي رژيم سلطنتي پايهريزي شود چگونه حكومتي است و با مسايل مختلف و به خصوص پديده هاي نوين عصر حاضر, چگونه رفتار خواهد كرد . در چنين شرايطي بود كه امام با طرح اصل ولايت فقيه چارچوب اصلي حكومت اسلامي را مشخص نموده و به مردم ارائه داد.
بر اين اساس نقش ولايت فقيه در جريان شكل گيري انقلاب اسلامي را مي توان , نقش معمار و ايدئولوگ انقلاب و رهبري و سازماندهي و انسجام روند انقلاب برشمرد كه اين نقش به زيباترين شكل توسط حضرت امام انجام گرفت. جايگاه ويژه ولايت فقيه در نظام اسلامي و نفوذ معنوي آن, رهبري نظام را از رهبري صرف به مراد و ماواي مردم تبديل نمود كه پيوند عميق مردم و همراهي و همدلي آنان را به دنبال داشت و به تعبير زيباي شهيد مطهري(ره) « بيشك از جان گذشتگي و مبارزه خستگي ناپذير با ظلم و ظالم و دفاع سرسختانه از مظلوم و صداقت و صراحت و شجاعت و سازشناپذيري اين رهبر در انتخاب او به مقام رهبري نقش داشته است, اما مطلب اساسي چيز ديگري است و آن اين كه نداي امام خميني(ره) از قلب فرهنگ و از اعماق تاريخ و از ژرفاي روح اين ملت برميخاست. مردمي كه در طول چهارده قرن حماسه محمد, علي, زهرا, حسين, زينب, سلمان, ابوذر ... و صدها هزار زن و مرد ديگر را شنيده بودند و اين حماسهها با روحشان عجين شده بود, بار ديگر همان نداي آشنا را از حلقوم اين مرد شنيدند, علي را و حسين را در چهره او ديدند, او را آينه تمام نماي فرهنگ خود كه تحقير شده بود, تشخيص دادند»[5]
«نقش ولايت فقيه در تداوم انقلاب اسلامي»
نقش ولايت فقيه در تداوم انقلاب اسلامي, در هدايت, جهتدهي و ترسيم خطمشيهاي كلي و كلان كشور و جلوگيري و مقابله با انحرافات و توطئهها متجلي شده است و در حقيقت ولايت فقيه به مثابه نماد اسلاميت نظام و ضامن بقاء و مصونيت آن از خطرات و انحرافات احتمالي و بحرانهاي پيش رو است, بدون شك بدون اين ستون اصلي و ركن اساسي نظام جمهوري اسلامي , ادامه حركت انقلاب اسلامي در مسير ترسيم شده , امكان پذير نميباشد رهبري هوشمندانه امام(ره) و مقام معظم رهبري به خوبي ترسيم كننده نقش و جايگاه ولايت فقيه در تداوم انقلاب اسلامي و ادامه مسير پرخطر آن است كه بر كسي پوشيده نيست.
سخن را با كلامي كوتاه و جامع از مقام معظم رهبري در مورد جايگاه ولايت فقيه در نظام جمهوري اسلامي به پايان مي بريم, ايشان فرمودند «ولايت فقيه جايگاه مهندسي نظام و حفظ خط و جهت نظام و جلوگيري از انحراف آن است, پاسداري و ديدهباني حركت كلي نظام به سمت هدف هاي آرماني و عالياش مهمترين و اساسي ترين نقش ولايت فقيه است.[6]
معرفی منابع جهت مطالعه بیشتر:
جوادی آملی , عبد الله , ولايت فقيه, ولايت فقاهت وعدالت,قم: مركز نشر اسراء , 1385
مصباح يزدي, محمد تقي, نظريه سياسي اسلام, قم, موسسه آموزشي و پژوهشي امام خميني(ره), 1378,ج2
مطهري, مرتضي, پيرامون انقلاب اسلامي, تهران, انتشارات صدرا,1368
[1] . مصباح يزدي, محمد تقي, نظريه سياسي اسلام, قم, موسسه آموزشي و پژوهشي امام خميني(ره), 1378,ج2,ص40و41
[2] . ر.ك به: جوادی آملی , عبد الله , ولايت فقيه, ولايت فقاهت وعدالت, ,قم: مركز نشر اسراء,1385, ,ص150 تا184
و امام خميني(ره) و حكومت اسلامي (پيشينه و دلايل ولايت فقيه), موسسه تنظيم و نشر آثار امام خميني(ره),1378و جوان آراسته ، حسین ، مبانی حکومت اسلامی ، قم ، دفتر تبلیغات حوزه علمیه ، 1382
[3] . جمعي از نويسندگان, انقلاب اسلامي ايران, قم: نشر معارف,1384,ص179
[4] . جوادي آملي, عبدالله, ولايت فقيه, ولايت فقاهت و عدالت, پیشین , ,ص277و278
[5] . مطهري, مرتضي, پيرامون انقلاب اسلامي, تهران, انتشارات صدرا,1368,ص119
[6] . روزنامه كيهان 16/3/83 «سخنراني مقام معظم رهبري در مراسم سالگرد ارتحال امام (ره), 14/3/83.
اطلاعات مطلب
- تاریخ انتشار
- 31 امرداد 01
- بازدید
- ۸۴
دیدگاه کاربران
هنوز دیدگاهی برای این مطلب ثبت نشده است.