چگونه ميتوان نظرية ولايت فقيه را براي افراد غير مسلمان توجيه كرد؟
چگونه ميتوان نظرية ولايت فقيه را براي افراد غير مسلمان توجيه كرد؟
پرسش
پاسخ
لازمة مسلمان بودن:
ميتوان به هر انسان ـ خواه مسلمان يا غير مسلمان ـ گفت: ما مردمي هستيم كه دين خاصّي را پذيرا شدهايم، اين دين مجموعهاي از عقايد و ارزشها را به ما ارائه ميدهد. اعتقاد ما اين است كه اسلام فقط بيان كنندة يك سري عبادات نيست، بلكه دين جامعي است كه دربارة قضاوت بين مردم، چگونگي برخورد با مجرمان و تبهكاران انجام معاملات، چگونگي برخورد با غير مسلمانها، آداب تعليم و تعلّم احكام و قوانيني دارد. بنابراين , ضرورت دارد كه در تمام زمينهها از قوانين دين پيروي كنيم، قانوني معتبر و لازم الاجراست كه بي واسطه يا با واسطه به منابع ديني برسد.
شرايط حاكم اسلامي:
1. شناخت قانون:
از آن رو كه رئيس حكومت اسلامي كسي است كه بايد قوانين آن حكومت را بهتر از ديگران حفظ كند، و بر اجراي كامل آنها نظارت داشته باشد. لازم است كه او آشنايي كامل به قوانين داشته باشد. در نظام اسلامي كه اكثريت مردم پيرو قوانين اسلامند، كسي كه در رأس نظام است , بايد به حدّي از منابع قانون اسلامي آگاهي داشته باشد، كه خودش بتواند قوانين و مقرّرات را «اجتهاد» كند نه اينكه فقط آگاه از قوانين اسلامي باشد. زیرا غیر مجتهد هم ممکن است آگاه از قوانین باشد , ولی چون این آگاهی اش از راه تقلید حاصل شده است , نمی تواند حاکم شرعی باشد .
2. تقوا: تقوا، يك شرط كلّي در فرهنگ اسلامي است و در فرهنگ عمومي، آن را «وظيفه شناسي» ميگويند. كسي كه متصدي امور جامعه ميشود و مصالح مردم را عهدهدار ميشود، بايد در انديشة تأمين مصالح آنان باشد، نه آن كه با رسيدن به قدرت، در فكر برآوردن منافع شخصي و ارضاي غرايز دنيوي خويش باشد.
3. كارداني، مهارت و تجربة مديريّتي:
هر كسي كاري را عهدهدار ميشود بايد بينش، فراست، مهارت و صلاحيّت انجام آن كار را داشته باشد، چون صرف آگاهي از قانون و داشتن تقواي شخصي براي به انجام رسيدن درست كارها كافي نيست. لذا حاكم اسلامي بايد از مديريت بالايي برخوردار باشد تا بتواند جامعه را در راه رسيدن به اهداف مقدّس و عاليهاش رهنمون سازد.
با توجّه به سه شرط فوق، ميتوان با يك اصل عقلائي، ولايت فقيه را تبيين كرد و آن اين است كه اگر امري براي عقل، مطلوب بود، ولي به دلايلي تحقق آن مشكل يا ناممكن گشت، به طور كلّي دست از آن برنميدارند، بلكه مرتبة نازلتر آن را انجام ميدهند و به تعبير ديگر از اهمّ دست ميكشند و به مهم ميپردازند. اين اصل عقلايي را تنزّل تدريجي ميناميم كه اسلام نيز آن را پذيرفته است.
بر اساس نظام عقیدتی اسلام، حاكميت از آن خداوند است، از طرفي خداي متعال، در ادارة امور اجتماعي انسانها دخالت مستقيم نميكند و حاكميت را به انبياء و امامان معصوم ـ عليه السّلام ـ واگذار كرده است. در موقعيتي كه معصوم منصوب از سوي خداوند، بركارهاي اجتماع حاكميت ندارد، چه بايد كرد؟ آيا ميتوان گفت در چنين موقعيتي حكومت را رها كنيم؟ چنين سخني مقبول نيست، زيرا در جاي خودش ثابت شده است كه اصل حكومت در هر جامعهاي ضرورت دارد. در اينجاست كه ولايت فقيه را با استناد به اصل «تنزل تدريجي» ضروري ميدانيم.
خداي متعال در مرتبة اول حاكميت است، پس از او رسول الله ـ صلّي الله عليه و آله ـ و سپس امامان معصوم ـ عليهم السّلام ـ و در زمان غيبت امامِ معصوم، طبق ديدگاه شيعيان ولي فقيه مرتبة چهارم از حاكميت را دارد، زيرا فقيه جامع الشرايط به امام معصوم ـ عليه السّلام ـ نزديكتر است. چرا كه در معصوم تمامي سه شرط حاكم اسلامي وجود دارد، چون به دليل عصمت, مرتكب هيچ تخلّفي از قانون شرع نميشود و به سبب علم غيبي كه دارد به قوانين شرعي و مصالح جامعه كاملاً آگاه است. فقيه جامع الشّرايط نيز بايد همان شرايط را در رتبة نازل داشته باشد تا حاكميتاش مشروع باشد. يعني بايد داراي ملكة فقاهت و اجتهاد باشد، تا احكام اسلامي را به خصوص زمينة مسائل سياسي و اجتماعي بهتر از ديگران بشناسد. و نيز بايد داراي ملكة تقوا و عدالت باشد تا مصالح جامعه را فداي مصالح شخصي و گروهي نكند و همچنين بايد به مصالح سياسي و اجتماعي و بين المللي آگاه باشد، تا شياطين نتوانند او را فريب دهند و از مسير عدل و قسط منحرف كنند.[1].
معرفی منابع جهت مطالعه بیشتر:
مصباح يزدي، محمد تقی , پرسشها و پاسخها، قم: مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره) , 1380, ج2.
[1] . مصباح يزدي، محمد تقی , پرسشها و پاسخها، قم: مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره) , 1380, ج2، صص 13 ـ 9.
اطلاعات مطلب
- تاریخ انتشار
- 31 امرداد 01
- بازدید
- ۹۲
چگونه ميتوان نظرية ولايت فقيه را براي افراد غير مسلمان توجيه كرد؟
- نشان کردن
پرسش
چگونه ميتوان نظرية ولايت فقيه را براي افراد غير مسلمان توجيه كرد؟
پاسخ
لازمة مسلمان بودن:
ميتوان به هر انسان ـ خواه مسلمان يا غير مسلمان ـ گفت: ما مردمي هستيم كه دين خاصّي را پذيرا شدهايم، اين دين مجموعهاي از عقايد و ارزشها را به ما ارائه ميدهد. اعتقاد ما اين است كه اسلام فقط بيان كنندة يك سري عبادات نيست، بلكه دين جامعي است كه دربارة قضاوت بين مردم، چگونگي برخورد با مجرمان و تبهكاران انجام معاملات، چگونگي برخورد با غير مسلمانها، آداب تعليم و تعلّم احكام و قوانيني دارد. بنابراين , ضرورت دارد كه در تمام زمينهها از قوانين دين پيروي كنيم، قانوني معتبر و لازم الاجراست كه بي واسطه يا با واسطه به منابع ديني برسد.
شرايط حاكم اسلامي:
1. شناخت قانون:
از آن رو كه رئيس حكومت اسلامي كسي است كه بايد قوانين آن حكومت را بهتر از ديگران حفظ كند، و بر اجراي كامل آنها نظارت داشته باشد. لازم است كه او آشنايي كامل به قوانين داشته باشد. در نظام اسلامي كه اكثريت مردم پيرو قوانين اسلامند، كسي كه در رأس نظام است , بايد به حدّي از منابع قانون اسلامي آگاهي داشته باشد، كه خودش بتواند قوانين و مقرّرات را «اجتهاد» كند نه اينكه فقط آگاه از قوانين اسلامي باشد. زیرا غیر مجتهد هم ممکن است آگاه از قوانین باشد , ولی چون این آگاهی اش از راه تقلید حاصل شده است , نمی تواند حاکم شرعی باشد .
2. تقوا: تقوا، يك شرط كلّي در فرهنگ اسلامي است و در فرهنگ عمومي، آن را «وظيفه شناسي» ميگويند. كسي كه متصدي امور جامعه ميشود و مصالح مردم را عهدهدار ميشود، بايد در انديشة تأمين مصالح آنان باشد، نه آن كه با رسيدن به قدرت، در فكر برآوردن منافع شخصي و ارضاي غرايز دنيوي خويش باشد.
3. كارداني، مهارت و تجربة مديريّتي:
هر كسي كاري را عهدهدار ميشود بايد بينش، فراست، مهارت و صلاحيّت انجام آن كار را داشته باشد، چون صرف آگاهي از قانون و داشتن تقواي شخصي براي به انجام رسيدن درست كارها كافي نيست. لذا حاكم اسلامي بايد از مديريت بالايي برخوردار باشد تا بتواند جامعه را در راه رسيدن به اهداف مقدّس و عاليهاش رهنمون سازد.
با توجّه به سه شرط فوق، ميتوان با يك اصل عقلائي، ولايت فقيه را تبيين كرد و آن اين است كه اگر امري براي عقل، مطلوب بود، ولي به دلايلي تحقق آن مشكل يا ناممكن گشت، به طور كلّي دست از آن برنميدارند، بلكه مرتبة نازلتر آن را انجام ميدهند و به تعبير ديگر از اهمّ دست ميكشند و به مهم ميپردازند. اين اصل عقلايي را تنزّل تدريجي ميناميم كه اسلام نيز آن را پذيرفته است.
بر اساس نظام عقیدتی اسلام، حاكميت از آن خداوند است، از طرفي خداي متعال، در ادارة امور اجتماعي انسانها دخالت مستقيم نميكند و حاكميت را به انبياء و امامان معصوم ـ عليه السّلام ـ واگذار كرده است. در موقعيتي كه معصوم منصوب از سوي خداوند، بركارهاي اجتماع حاكميت ندارد، چه بايد كرد؟ آيا ميتوان گفت در چنين موقعيتي حكومت را رها كنيم؟ چنين سخني مقبول نيست، زيرا در جاي خودش ثابت شده است كه اصل حكومت در هر جامعهاي ضرورت دارد. در اينجاست كه ولايت فقيه را با استناد به اصل «تنزل تدريجي» ضروري ميدانيم.
خداي متعال در مرتبة اول حاكميت است، پس از او رسول الله ـ صلّي الله عليه و آله ـ و سپس امامان معصوم ـ عليهم السّلام ـ و در زمان غيبت امامِ معصوم، طبق ديدگاه شيعيان ولي فقيه مرتبة چهارم از حاكميت را دارد، زيرا فقيه جامع الشرايط به امام معصوم ـ عليه السّلام ـ نزديكتر است. چرا كه در معصوم تمامي سه شرط حاكم اسلامي وجود دارد، چون به دليل عصمت, مرتكب هيچ تخلّفي از قانون شرع نميشود و به سبب علم غيبي كه دارد به قوانين شرعي و مصالح جامعه كاملاً آگاه است. فقيه جامع الشّرايط نيز بايد همان شرايط را در رتبة نازل داشته باشد تا حاكميتاش مشروع باشد. يعني بايد داراي ملكة فقاهت و اجتهاد باشد، تا احكام اسلامي را به خصوص زمينة مسائل سياسي و اجتماعي بهتر از ديگران بشناسد. و نيز بايد داراي ملكة تقوا و عدالت باشد تا مصالح جامعه را فداي مصالح شخصي و گروهي نكند و همچنين بايد به مصالح سياسي و اجتماعي و بين المللي آگاه باشد، تا شياطين نتوانند او را فريب دهند و از مسير عدل و قسط منحرف كنند.[1].
معرفی منابع جهت مطالعه بیشتر:
مصباح يزدي، محمد تقی , پرسشها و پاسخها، قم: مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره) , 1380, ج2.
[1] . مصباح يزدي، محمد تقی , پرسشها و پاسخها، قم: مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره) , 1380, ج2، صص 13 ـ 9.
اطلاعات مطلب
- تاریخ انتشار
- 31 امرداد 01
- بازدید
- ۹۲
دیدگاه کاربران
هنوز دیدگاهی برای این مطلب ثبت نشده است.