آيا ولي فقيه مي تواند بر جان ها و اموال افراد تسلط و اذن تصرف داشته باشد؟
آيا ولي فقيه مي تواند بر جان ها و اموال افراد تسلط و اذن تصرف داشته باشد؟
پرسش
پاسخ
مقصود از ولايت مطلقه همان اختياراتي است که در اين عبارت بيان شده است به اين دليل که: معقول نيست فقيه (که شخصي غير معصوم است) در زمينه حکومت و سياست داراي اختياراتي بيش تر از معصوم ـ عليهم السلام ـ باشد. پس هر گاه تمام اختيارات حکومتي امام معصوم ـ عليهم السلام ـ براي فقيه نيز ثابت گرديد، همان مصداق ولايت مطلقه خواهد بود، زيرا بالاتر از اين مقدار ديگر اختياراتي وجود ندارد که آن را مطلقه بدانيم.
منظور از ولایت مطلقه فقیه اين است که حوزه ولايت فقیه جامع شرایط شامل همه اختيارات حکومتي پيامبر و ائمه ـ عليهم السلام ـ است و اختصاصي به برخي از اختيارات حکومتي آنها ندارد البته این اطلاق شامل اختیاراتی که برای شخص معصوم علیه السلام ثابت است یا از امور اختصاصی ایشان در باب حکومت است نمی شود و این موارد از اطلاق ولایت فقیه استثنا شده است همانگونه که حضرت امام (ره) فرمودند :« فقیه همه اختیارات امام علیه السلام را دارا می باشد مگر آن که دلیلی قائم شود که اختیاری که برای امام ثابت است به دلیل جهات شخصی معصوم است نه جهت ولایت و حکومت و یا اگر مربوط به امور حکومتی و سیاسی است اختصاص به معصوم دارد مانند آنچه در جهاد ابتدایی مشهور است .»[1]
علاوه بر اینکه حیطه این اختیارات ، در مسائل حکومتی است و شامل امور شخصی و فردی افراد نمی گردد .
حضرت امام (ره) در این باره فرمودند : « آنچه برای پیامبر اکرم و امام علیهما السلام از جهت ولایت و حکومت ثابت شده است برای فقیه ثابت است اما اگر برای ایشان ولایتی غیر از این جهت ثابت باشد ، برای فقیه ثابت نیست پس اگر بگوییم که معصوم علیه السلام در اموری مانند طلاق زن یا فروش اموال یا گرفتن اموال از فردی ولو بدون مصلحت ، ولایت دارد ، چنین ولایتی برای فقیه ثابت نیست .»[2]
بنابر این ، در عین حال که در دیدگاه ولایت مطلقه فقیه ، ولایت فقیه جامع الشرایط مقید و محصور به امور حسبیه نیست و همه اختیاراتی را که معصومین علیهم السلام در باب حکومت و اداره جامعه بر عهده داشتند را دارا است ولی این ولایت ، از جهاتی دارای محدودیتهایی است و شامل امور اختصاصی معصوم علیه السلام و امور فردی نمی شود .
اینکه «فقيه جامعالشرايط، همه اختيارات پيامبر (صلي الله عليه و آله و سلم) و امامان (عليهمالسلام) كه در اداره جامعه نقش دارند را داراست. بدان معناست كه فقيه و حاكم اسلامي، محدوده ولايت مطلقهاش تا آنجايي است كه ضرورت نظم جامعه اسلامي اقتضا ميكند اوّلا؛ و ثانياً به شأن نبوّت و امامت و عصمت پيامبر و امام مشروط نباشد و بنابراين، آن گونه از اختياراتي كه آن بزرگان از جهت عصمت و امامت و نبوّت خود داشتهاند، از اختيارات فقيه جامعالشرايط خارج است و اگر مثلا پيامبر اكرم (صلي الله عليه و آله و سلم) بنابر شأن نبوّت و عصمت خود، درباره ازدواج دو نفر كه خارج از مسأله اجتماع و ضرورت اداره جامعه است نظري صادر فرموده و آنان را به ازدواج دعوت و امر نمودهاند، در چنين مواردي، وليّ فقيه، اختياري ندارد و هر موردي از اختيارات آن بزرگان كه ثابت شد منوط و مشروط به سمتهاي اختصاصي آنان ميباشد و مربوط به اداره جامعه نيست مانند نماز عيدَيْن كه در عصر خود امام زمان (ارواحنا فداه) واجب است از حوزه اختيارات فقيه خارج ميگردد. امام خميني (رض)، با همه بزرگي و عظمتي كه داشتند و نظريه ولايت مطلقه فقيه را مطرح نمودند، درباره نماز عيد فطر و عيد قربان احتياط ميكردند و ميفرمايد: «احتياط آن است كه در عصر غيبت، فرادا خوانده شود و به جا آوردن آن در جماعت به قصد رجاء و نه به قصد ورود، اشكالي ندارد»[3]. اكنون نيز كسي از فقهاء قائل نشده است كه نماز عيدين، در عصر غيبتِ ولي عصر (عج) واجب است؛ زيرا امام آن دو نماز در صورت وجوب خصوص معصوم است و در صورت نبودن امام معصوم (عليهالسلام)، حاكم اسلامي يا منصوب خاص از سوي ايشان، امام جماعت خواهد بود.»[4]
بنابر این حیطه ولایت فقیه ، امور اجتماعی و حکومتی است و شامل مسائل فردی نمی شود و نمی توان ولی فقیه را مسلط بر جان و مال مردم دانست.
معرفی منابع جهت مطالعه بیشتر:
خمینی ، سید روح الله ، البیع ، قم:اسماعیلیان ، 1363 ،ج2
جوادی آملی ، عبد الله ، ولایت فقیه ، ولایت فقاهت و عدالت ، قم: مرکز نشر اسرا ،1385
مصباح یزدی ، محمد تقی ، نگاهی گذرا به نظریه ولایت فقیه، قم: مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی ره ، 1378
جوان آراسته ، حسین ، مبانی حکومت اسلامی ، قم: دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه ، 1382.
1- خمینی ، سید روح الله ، البیع ، قم:اسماعیلیان ، 1363 ، ج2، ص 497
2- همان ، ج2 ، ص489
1ـ موسوی خمینی ، سید روح الله ، تحرير الوسيله، قم:انتشارات اسلامی ،1404ق، ج 1، ص 218
2- جوادی آملی ، عبد الله ، ولایت فقیه ، ولایت فقاهت و عدالت ، قم: مرکز نشر اسرا ،1385، ص 250
اطلاعات مطلب
- تاریخ انتشار
- 30 امرداد 01
- بازدید
- ۸۶
آيا ولي فقيه مي تواند بر جان ها و اموال افراد تسلط و اذن تصرف داشته باشد؟
- نشان کردن
پرسش
آيا ولي فقيه مي تواند بر جان ها و اموال افراد تسلط و اذن تصرف داشته باشد؟
پاسخ
مقصود از ولايت مطلقه همان اختياراتي است که در اين عبارت بيان شده است به اين دليل که: معقول نيست فقيه (که شخصي غير معصوم است) در زمينه حکومت و سياست داراي اختياراتي بيش تر از معصوم ـ عليهم السلام ـ باشد. پس هر گاه تمام اختيارات حکومتي امام معصوم ـ عليهم السلام ـ براي فقيه نيز ثابت گرديد، همان مصداق ولايت مطلقه خواهد بود، زيرا بالاتر از اين مقدار ديگر اختياراتي وجود ندارد که آن را مطلقه بدانيم.
منظور از ولایت مطلقه فقیه اين است که حوزه ولايت فقیه جامع شرایط شامل همه اختيارات حکومتي پيامبر و ائمه ـ عليهم السلام ـ است و اختصاصي به برخي از اختيارات حکومتي آنها ندارد البته این اطلاق شامل اختیاراتی که برای شخص معصوم علیه السلام ثابت است یا از امور اختصاصی ایشان در باب حکومت است نمی شود و این موارد از اطلاق ولایت فقیه استثنا شده است همانگونه که حضرت امام (ره) فرمودند :« فقیه همه اختیارات امام علیه السلام را دارا می باشد مگر آن که دلیلی قائم شود که اختیاری که برای امام ثابت است به دلیل جهات شخصی معصوم است نه جهت ولایت و حکومت و یا اگر مربوط به امور حکومتی و سیاسی است اختصاص به معصوم دارد مانند آنچه در جهاد ابتدایی مشهور است .»[1]
علاوه بر اینکه حیطه این اختیارات ، در مسائل حکومتی است و شامل امور شخصی و فردی افراد نمی گردد .
حضرت امام (ره) در این باره فرمودند : « آنچه برای پیامبر اکرم و امام علیهما السلام از جهت ولایت و حکومت ثابت شده است برای فقیه ثابت است اما اگر برای ایشان ولایتی غیر از این جهت ثابت باشد ، برای فقیه ثابت نیست پس اگر بگوییم که معصوم علیه السلام در اموری مانند طلاق زن یا فروش اموال یا گرفتن اموال از فردی ولو بدون مصلحت ، ولایت دارد ، چنین ولایتی برای فقیه ثابت نیست .»[2]
بنابر این ، در عین حال که در دیدگاه ولایت مطلقه فقیه ، ولایت فقیه جامع الشرایط مقید و محصور به امور حسبیه نیست و همه اختیاراتی را که معصومین علیهم السلام در باب حکومت و اداره جامعه بر عهده داشتند را دارا است ولی این ولایت ، از جهاتی دارای محدودیتهایی است و شامل امور اختصاصی معصوم علیه السلام و امور فردی نمی شود .
اینکه «فقيه جامعالشرايط، همه اختيارات پيامبر (صلي الله عليه و آله و سلم) و امامان (عليهمالسلام) كه در اداره جامعه نقش دارند را داراست. بدان معناست كه فقيه و حاكم اسلامي، محدوده ولايت مطلقهاش تا آنجايي است كه ضرورت نظم جامعه اسلامي اقتضا ميكند اوّلا؛ و ثانياً به شأن نبوّت و امامت و عصمت پيامبر و امام مشروط نباشد و بنابراين، آن گونه از اختياراتي كه آن بزرگان از جهت عصمت و امامت و نبوّت خود داشتهاند، از اختيارات فقيه جامعالشرايط خارج است و اگر مثلا پيامبر اكرم (صلي الله عليه و آله و سلم) بنابر شأن نبوّت و عصمت خود، درباره ازدواج دو نفر كه خارج از مسأله اجتماع و ضرورت اداره جامعه است نظري صادر فرموده و آنان را به ازدواج دعوت و امر نمودهاند، در چنين مواردي، وليّ فقيه، اختياري ندارد و هر موردي از اختيارات آن بزرگان كه ثابت شد منوط و مشروط به سمتهاي اختصاصي آنان ميباشد و مربوط به اداره جامعه نيست مانند نماز عيدَيْن كه در عصر خود امام زمان (ارواحنا فداه) واجب است از حوزه اختيارات فقيه خارج ميگردد. امام خميني (رض)، با همه بزرگي و عظمتي كه داشتند و نظريه ولايت مطلقه فقيه را مطرح نمودند، درباره نماز عيد فطر و عيد قربان احتياط ميكردند و ميفرمايد: «احتياط آن است كه در عصر غيبت، فرادا خوانده شود و به جا آوردن آن در جماعت به قصد رجاء و نه به قصد ورود، اشكالي ندارد»[3]. اكنون نيز كسي از فقهاء قائل نشده است كه نماز عيدين، در عصر غيبتِ ولي عصر (عج) واجب است؛ زيرا امام آن دو نماز در صورت وجوب خصوص معصوم است و در صورت نبودن امام معصوم (عليهالسلام)، حاكم اسلامي يا منصوب خاص از سوي ايشان، امام جماعت خواهد بود.»[4]
بنابر این حیطه ولایت فقیه ، امور اجتماعی و حکومتی است و شامل مسائل فردی نمی شود و نمی توان ولی فقیه را مسلط بر جان و مال مردم دانست.
معرفی منابع جهت مطالعه بیشتر:
خمینی ، سید روح الله ، البیع ، قم:اسماعیلیان ، 1363 ،ج2
جوادی آملی ، عبد الله ، ولایت فقیه ، ولایت فقاهت و عدالت ، قم: مرکز نشر اسرا ،1385
مصباح یزدی ، محمد تقی ، نگاهی گذرا به نظریه ولایت فقیه، قم: مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی ره ، 1378
جوان آراسته ، حسین ، مبانی حکومت اسلامی ، قم: دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه ، 1382.
1- خمینی ، سید روح الله ، البیع ، قم:اسماعیلیان ، 1363 ، ج2، ص 497
2- همان ، ج2 ، ص489
1ـ موسوی خمینی ، سید روح الله ، تحرير الوسيله، قم:انتشارات اسلامی ،1404ق، ج 1، ص 218
2- جوادی آملی ، عبد الله ، ولایت فقیه ، ولایت فقاهت و عدالت ، قم: مرکز نشر اسرا ،1385، ص 250
اطلاعات مطلب
- تاریخ انتشار
- 30 امرداد 01
- بازدید
- ۸۶
دیدگاه کاربران
هنوز دیدگاهی برای این مطلب ثبت نشده است.