با وجود اين كه كشور ما از لحاظ منابع، غني است،چرا بيشتر مردم فقیر هستند؟

  • نشان کردن
؟
متن کاربر

پرسش

با وجود اين كه كشور ما از لحاظ منابع، غني است،چرا  بيشتر مردم فقیر هستند؟

پاسخ کارشناسی

پاسخ

فقر مقوله اي است كه با عمر تاريخ زندگي انسان قرين و در هر برهه از زمان به نحوي با آن برخورد شده است. لكن با شروع صنعتي شدن به ويژه پس از پايان جنگ جهاني دوّم اين پديده (فقر) به نحوي از انحاء افكار جوامع بشري، به ويژه كشورهاي در حال توسعه را به خود مشغول كرده است. جوامع هر يك با توجه به سطح قرار گيري در مدار توسعه، به حل اين معضل پرداخته و با اتخاذ راهبردهايي چون رشد اقتصادي، رشد توأم با توزيع و... در صدد بهبود شرائط زندگي مردم كشورشان بر آمدند. لكن اثراث توزيعي اين راهبردها، گروه كثيري از مردم اين كشور ها را برخوردار نساخت و در حاشيه قرار گرفتن اكثريت مردم و گسترش پديده فقر انبوه را به ارمغان آورد در كشور ما نيز همانند كشور هاي در حال توسعه كه از دهه 50 اين راهبردها را تجربه كرده بود، به ويژه با اتحاذ راهبرد رشد و برنامه هاي سياست تعديل، اين معضل (فقر ) بيش از پيش خود را نمايان ساخت.[1]

از جمله علل انحطاط و عدم رشد اقتصاد كه باعث فقر در ايران شده است مي توان به موارد زير اشاره كرد.

نفوذ اجانب در دربار، شروع جنگ جهاني و سلطه بيشتر بيگانگان، فروش بيشتر نفت و توسعه مصرف گرايي، تجارت خارجي در خدمت رشد سرمايه داري جهاني، فاجعه اتكاي مواد غذايي به خارج، وضع اسف بار صادرات غير نفتي كشور، بي ارزشي صادرات غير نفتي و كسري فزاينده تجارت خارجي نسبت به صادرات غير نفتي، تجارت نفت و فروش به انگليس، رشد صنعت نفت متناسب با نيازهاي بيگانگان، تعيين بهاي نفت به وسيله شركت هاي چند ملتي، نواسانات نفت، تأثير درآمد نفت در اقتصاد ايران، وابسته شدن بيشتر به نفت ، عدم كفايت رشد كشاورزي با رشد جمعيت، تشديد ورود محصولات كشاورزي در دهه  اخير، كاهش ابزار صنعتي كشاورزي در داخل و نياز مبرم و روزافزون به خارج براي تهيه ماشين آلات كشاورزي و كود شيميايي و سموم دافع آ‏فات و حتي بذر. همچنين تعطيل شدن كارگاههاي سنتي، رشد ناچيز صنعت در ايران، وابستگي صنايع كشور به خارج، بيشترين ارزش افزوده براي وابسته ترين صنعت.

جنگ تحميلي و اثرات تخريبي آن، سازمان هاي طويل و عريض اداري و مصارف كلان آنها، رشد جمعيت و ضرورت بازسازي، خالي شدن روستاها و هجوم به شهر نشيني، كم بودن شاغلين به كارهاي توليدي نسبت به شاغلين بخش خدمات، ترسيم آينده خطرناك با روند فعلي مشاغل. امّا در مورد منابع طبيعي مانند معادن و درياها و جنگل ها و... كه يكي از بزرگ ترين عوامل رشد اقتصاد يك كشور است و كشور ما نيز بحمدالله از اين حيث در غناي كلي به سر مي برد بايد بگوئيم كه متأسفانه بهره برداري از اين منابع در اثر عوامل استعمار از يك طرف و نبود تكنيك لازم براي استخراج از طرف ديگر آن طور كه بايد و شايد نقش خود را در رشد اقتصاد كشورمان ايفا نكرده است.[2]

عدم استفاده بهينه از منابع به دو صورت خود را نمايان كرده است.

1. يا اين كه منابع اصلا به كار گرفته نشده است.

2. استفاده نامطلوب و نادرست از آنها به عمل آمده است.

مهمترين منابع عبارت است از : 1ـ زمين 2ـ آب 3ـ نيروي انساني، معادن اوليه طبق آمارهاي موجود تا اوايل سال 1370، 51 ميليون هكتار زمين مستعد كشاورزي در ايران وجود داشته است كه فقط از اين مقدار 7/12 ميليون هكتار آن مورد استفاده يا زير كشت بوده است. يعني حدود 75 درصد از اراضي كشاورزي ايران بلا استفاده بوده است.[3]

بهره برداري نكردن از منابع مهمي چون زمين باعث شده كه ساليانه سرمايه هاي كلاني براي تأمين مواد غذايي به خارج از كشور منتقل مي شود با تخصيص آن در جاي مناسب موجب رشد اقتصادي گردد.[4]

حال كه موضع، كمي مشخص شده بهتر است يك نمونه براي مثال بياوريم.

برداشت گندم در سال 1977 در آمريكا 1/6 تن در هكتار در انگليس 1/5 تن در هكتار و در هندوستان 2/1 تن ژاپن 2/6 تن در هكتار بوده و در ايران در هر هكتار به صورت ميانگين 2/4 تن در سال 1385 بوده است.[5]

دوميّن منبع از منابع طبيعي آب است نقش آب در توسعه به حدي مهم است كه برخي از تحليل گران بين المللي بر اين باورند كه در آينده درگيري هاي بسياري بر سر آب شروع مي شود.[6]

امّا در كشور ايران آب در بسياري از موارد به صورت بيهوده از بين مي رود در حالي كه در كشور هاي توسعه يافته مانند كانادا 81 درصد برقشان از طريق آب توليد مي شود در حالي كه رودخانه هاي آن كشور يک سوم رودخانه هاي ايران است.

در بخش كشاورزي با نبود رشته هاي نوين آبياري و آبخيزداري مقدار زيادي از اين سرمايه ملي از بين مي رود. نبود سدهاي بزرگ و كوچك و انواع بندهاي خاكي در كشور باعث شده آب رود خانه ها و سيلاب ها را ذخيره نكنيم و در نتيجه نتوانيم در كشاورزي و تأمين آب شرب شهري و توليد نيروي برق از آن بهره بگيريم.[7]

سومين منبع از منابع طبيعي نيروي انساني است و كشور ما ايران نيز از نيروي كار بسيار خوبي برخوردار است اما عواملي چون آب و هوا، در نظر نگرفتن سلامتي جسماني كارگر، عدم آموزش مناسب و راهنمايي، نبود سرمايه گذاري در بهبود فنون توليد، نبود سرمايه براي اصلاح محيط كار عدم فرهنگ وجدان كاري به معناي واقعي باعث شد كه اين سرمايه نيز چون ديگر منابع به هدر برود.[8]

از ديگر منابع طبيعي معادن مي باشد كه در ايران به شكل هاي مختلفي و به وفور يافت مي شود.

اما با وجود اين منابع در كشور ما به علت نبودن تكنولوژي لازم بهره برداري از آن به نحو درست انجام نمي شود.

كشور ما قبل از پيدايش نفت جزء كشورهايي كه از طريق كشاورزي و دامداري و تجارت اقتصاد خود را مي گذراند بعد از اكتشاف نفت در ايران و امكانات ارزي براي واردات گسترده، مردم اغلب دست از حرفه گذشته خود برداشته و تبديل به مصرف كننده شدند. در همين فاصله درآمد حاصل از نفت، خرج واردات گوشت، گندم و ما يحتاج اوليه مردم مي شد. در فاصله سال 1352 تا 1357 درآمد نفتي ايران 20 ميليارد دلار بود و اين باعث شد تا صادرات غير نفتي ما كاهش يابد و ما به مصرف كنندگي بيشتر روي آوريم. و اكثر واردات، مايحتاج مردم بوده كه قبلا در كشور توليد مي شد.[9] بدين صورت واردات انواع كالا در ايران رواج پيدا كرد و سلطه كشورهاي غربي و شرقي بر ما بيشتر شد. حال ما بايد منابع طبيعي مانند نفت، آهن، مس، آلومينيم به آنها مي داديم و كالاي لوكس خارجي، بنزين، ماشين از آن ها خريداري مي كرديم آن هم با قيمت چند برابر.[10]

معرفی منابع جهت مطالعه بیشتر:

1ـ عدالت اجتماعي و توسعه، مجموعه مقالات فارسي زير نظر محمد واعظ زاده خراساني، دبير مجمع بررسي هاي اقتصاد اسلامي، چاپ آستان قدس رضوي، چاپ 1380.

2ـ پديده شناسي فقر و توسعه، دفتر تبليغات اسلامي شعبه خراسان زير نظر محمد حكيمي، انتشارات بوستان كتاب در چهار جلد.

3ـ جامعه شناسي جهان سوم از لهساي زاده، عبدالعلي، انتشارات نويد شيراز، چاپ اول.

 


[1]. فني، زهره، تحليل و بررسي اقتصادي فقر، از مؤسسه مطالعات و پژوهشهاي بازرگاني صفحه چ.

[2]. عدالت اجتماعي و توسعه، مجموعه مقالات فارسي زير نظر محمّد واعظ زاده خراساني، چاپ آستان قدس رضوي، 1380ش، ص371 تا 374.

[3]. ر.ك: ولد خان، عباس، بررسي كارايي و اثر بخش عوامل توليد بخشي زراعت در ايران، مجله تازه هاي اقتصاد، شماره 26، مرداد 1371ش، ص44.

[4]. پديده شناسي فقر و توسعه، دفتر تبليغات شعبه خراسان زير نظر حكيمي، محمّد، ج2، ص170.

[5]. ر.ك سالنامة توليد سازمان كشاورزي و خواربار جهاني، ج3، ص1977.

[6]. ر.ك فيدل كاسترو، بحران اقتصادي و اجتماعي، ترجمه غلام رضا نصير زاده، انتشارات سپهر، 1364ش، ص18.

[7]. ر.ك الفرد سووي، ترجمه صدقياني، ابراهيم، تهران، انتشارات اميركبير، 1357ش، ص53.

[8]. ر.ك: خادم آرم، ناصر، اصلاحات در سياست توسعه، تهران، مؤسسه اطلاعات، 1370ش، ص165 تا 167.

[9]. ر.ك: روزنامه كيهان 17/9/1373 و جمهوري 12/10/72.

[10]. روزنامه سلام 25/11/ 72و 4/11/72.

اطلاعات مطلب

تاریخ انتشار
27 امرداد 01
بازدید
۱۱۴
گفت‌وگو

دیدگاه کاربران

حداقل ۵ کاراکتر؛ دیدگاه پس از بررسی نمایش داده می‌شود.

هنوز دیدگاهی برای این مطلب ثبت نشده است.