چرا کشورهاي مسلمان از لحاظ اقتصادي کمتر پيشرفت مي کنند؟

  • نشان کردن
؟
متن کاربر

پرسش

چرا کشورهاي مسلمان از لحاظ اقتصادي کمتر پيشرفت مي کنند؟

پاسخ کارشناسی

پاسخ

بررسي علل واماندن مسلمانان از پيشرفت در تکنولوژي و پيش افتادن ديگران در اين عرصه از موضوعات بسيار مهمي است که بررسي آن نيازمند تحقيق گسترده تاريخي و اجتماعي است.

مسلماً يک سري عوامل ديگري غير از دين در اين زمينه دخيل بوده اند و مراجعه به تاريخ تمدن اسلامي بيانگر آن است که دين نه تنها مانع پيشرفت نبوده بلکه عامل پيشرفت نيز بوده است:

الف) در آموزه هاي ديني اسلام تکيه بسيار زيادي بر عقل و تعقل و تفکر و تدبّر شده است. در قرآن اين کلمات و مفاهيم به اشکال گوناگون به کار رفته است:

1. 49 مرتبه ريشه «عقل» به صورت هاي مختلف (تعقلون، تعقلون، يعقلها، تعقل و عقلوه).

2. 18 مرتبه ريشه «فکر» (تفکرون، يتفکرون و فکر).

3. هشت مرتبه ريشه «دبَّر» به معناي تدبّر.

4. چندين بار ريشه «نظر» به معناي نگرش و تأمل.

5. دهها مرتبه ريشه «رأي» به معناي مشاهده.

6. عقل از ديدگاه اسلام اولين مخلوق الهي و با شرافت ترين آنها قلمداد شده است.

ب) مسلمانان با تکيه بر تعاليم وحي ـ به ويژه تکيه بر عقل و انديشه و ديگر آموزه هاي آسماني قرآن ـ در طول ده قرن بلکه بيشتر، پرچمدار پيشرفت و ترقي در جهان بوده اند. اگر اندکي تاريخ علم و تمدن را مطالعه کنيم، درخواهيم يافت که تحولات اروپا و نوگرايي علمي و فکري آن (رنسانس) در قرن شانزدهم به بعد عميقاً تحت تأثير تمدن اسلامي بوده است. مطالعه تاريخ جنگ هاي صليبي و روابط اروپا و مسلمانان به روشني اين حقيقت را نشان مي دهد.

ج) ترديدي نيست که اگر مسلمانان از تعاليم وحي فاصله نمي گرفتند و قوام سياسي و وحدت اجتماعي خود را حفظ مي کردند هم اکنون نيز مي توانستند از هر نظر جلوتر از غرب باشند. چرا که هم اکنون نيز اگر به جاي درگيري هاي بيهوده و اتلاف منابع خود، دست وحدت به يکديگر بدهند و به ريسمان الهي چنگ بزنند، مي توانند قدرتي بزرگ با امکاناتي وسيع در سطح جهان باشند و با چند برنامه و استفاده از استعدادها، از نظر فن آوري نيز به رقابت بپردازند.

د) آن چه که موجب عقب ماندگي صنعتي و سياسي مسلمانان گشته فاصله گرفتن آنان از اسلام و برداشت هاي بدون دليل از دين بوده است. برداشت غلط از زهد، دنيا، دعا و قدرت موجب عقب ماندگي شده وگرنه همين مفاهيم در صدر اسلام و حتي در غرب موجب پيشرفت شده است، بلي بايد اعتراف کرد که رواج انديشه هاي صوفيگرانه و برخي انحرافات ديگر فکري که معلول التقاط است ـ نقش مؤثري در جا ماندن مسلمانان از قافله صنعت و پيشرفت داشته است.

ز) نکته ديگري که بايد به آن توجه کنيد، بحث اعتقاد و عدم اعتقاد به نيروي ماوراي طبيعي است. غرب هيچ گاه به طور عام و گسترده منکر ماوراء الطبيعه نبوده و اکنون نيز نيست. بيشتر ـ يا تمامي دانشمندان اروپا که از قرن شانزده به بعد پايه گذاران پيشرفت علمي در اروپا بوده اند ـ معتقد به خداوند و اديان الهي بوده اند. پس بايستي اين فرضيه خود را دگرگون سازيد و ريشه را در جاي ديگر جستجو کنيد.

بنابراين به طور خلاصه بايد گفت:

 اولاً پيشينه تمدن مسلمانان در طي قرن هاي متمادي نشان مي دهد نه تنها دين موجب عقب ماندگي نيست؛ بلکه اعتقاد به دين در کنار عمل به آن سبب درجات بالايي از پيشرفت و رشد مي گردد.

ثانياً تنها مسلمانان و کشورهاي اسلامي نيستند که به اين گرفتاري مبتلا هستند، بلکه کشورهاي غير اسلامي و سکولار نيز در فقر مطلق يا نسبي باقي مانده اند.

ثالثاً در کشورهاي پيشرفته نيز به رغم در اختيار داشتن منابع فراوان و دسترسي به ارقام بالايي از رشد اقتصادي، رفاه همگاني تحقق نيافته است و به طور معمول گروه خاصي از رهاورد توسعه بهره مي گيرند.

رابعاً انديشه و تمدن اسلامي امروزه جانمايه نيرومندي براي احياء دارد، بر عکس تمدن غرب به شدت گرفتار انحطاط فرهنگي و زوال پذيري شده است. در اين فرصت اگر مسلمانان بخواهند جايگاه شايسته خود را دريابند رعايت نکات زير ضروري است:

1. بالا بردن سطح شناخت و بينش هاي ديني در همه ابعاد آن.

2. تقويت روح ايمان و تقوا، استواري در دين و مبارزه با کژي ها.

3. ارتقاي دانش و سطح علمي.

4. ارتباط وثيق و همدلي در سطح بين الملل، اسلامي و تعاون و همکاري گسترده و همه جانبه.

5. از ميان برداشتن نظام هاي فاسد.

6. تلاش همه جانبه و همگاني در جهت ايجاد و احياي تمدن عظيم و مدينه فاضله اسلامي.

7. اعتماد به نفس و دوري از خود باختگي.

اما اگر بگوييد مگر غرب دين دارد که پيشرفت کرده است؟ جوابش اين است که نقطه شروع پيشرفت غرب چند مساله بوده است: الف) وجدان کاري؛ ب) انضباط اجتماعي؛ ج) تلاش علمي.

هر سه مساله از آموزه هاي ديني هستند که ما عمل نمي کنيم ولي آنها عمل مي کنند. حال يا از اديان الهي گرفته اند يا با عقل خدادادي به اين نتيجه رسيده اند. پس درست است که آنها مسلمان نيستند ولي عمل آنها در ابعاد مذکور مطابق دستورات دين است که اگر مسلمانان با اعتقادات اسلامي به آنها عمل کنند به مراتب سريعتر پيشرفت خواهند کرد.

معرفی منابع جهت مطالعه بیشتر:

1ـ تاريخ تمدن، ج4، ويل دورانت، ترجمه گروهي از نويسندگان، نشر انتشارات علمي و فرهنگي (تهران)، چاپ ششم، 1378ش.

2ـ تاريخ تمدن اسلام از جرجي زيدان که در پنج جلد منتشر شده است.

3ـ کتاب تمدن اسلامي از زبان بيگانگان از انتشارات صرفي پور.

4ـ کتاب علل ضعف و انحطاط مسلمين در انديشه هاي سياسي و آراي اصلاحي، احمد موثق، سيد جمال الدين اسد آبادي.

اطلاعات مطلب

تاریخ انتشار
27 امرداد 01
بازدید
۸۳
گفت‌وگو

دیدگاه کاربران

حداقل ۵ کاراکتر؛ دیدگاه پس از بررسی نمایش داده می‌شود.

هنوز دیدگاهی برای این مطلب ثبت نشده است.