کسی که به وي مسئوليتي پيشنهاد شده است چگونه مي تواند اطمينان پيدا کند که نسبت به ساير افراد اصلح مي باشد؟
کسی که به وي مسئوليتي پيشنهاد شده است چگونه مي تواند اطمينان پيدا کند که نسبت به ساير افراد اصلح مي باشد؟
پرسش
پاسخ
از منظر اسلام قبول مسئوليت، گرچه به نوعي دسترسي به امکانات را با خود به همراه دارد امّا در حکومت ديني به مديريت و مسئوليت براي امري از امور جامعه به چشم بهره مندي از امکانات جامعه نگريسته نمي شود، بلکه قبول امانتي است که بايد از آن مواظبت شود تا در روز بازخواست الهي، زمينه شرمندگي فرد را فراهم نکند.
حضرت علي ـ عليه السلام ـ در اين باره به والي آذربايجان مي فرمايد: کاري که به عهده توست، نان و خورش تو نيست بلکه امانتي است که بر گردنش نهاده شده است.[1]
فلذا اگر کسي مي ترسد که نتواند اداي امانت بکند و خود را لايق مسئوليت نداند نبايد مسئوليت بپذيرد. بنابراين شخص بايد به درون خود مراجعه بکند و احساس خود را نسبت به مسئوليت پيشنهادي ملاحظه کند که نگاهش به مسئوليت چيست آيا آن را يک طعمه و غنيمت مي داند يا يک امانت و اگر طعمه و غنيمت دانست از قبول آن سرباز زند.
اصولاً مديريت و مسئوليت اجتماعي، دست آوردي مادي نيست بلکه بايد شايستگي را در نظر گرفت که شايستگي همان جمع و برآيند تخصص و تعهد ديني است و بهره مندي از امکانات در تعريف مديريت حکومت ديني هيچ نقشي ندارد. بلکه آنچه در قبول و يا ردّ مسئوليت اجتماعي در اسلام نقش دارد داشتن تخصص علمي و تعهد ديني است چون مسئولي که از سرمايه هاي علمي مطلوب در رشته خاص خود برخوردار نباشد گرچه در زمينه هاي ديگر همچون ذکاوت، خردمندي، حتي تعهد و تدين شايستگي داشته باشد مدير و مسئول خوبي در آن مسئوليت و رشته به شمار نمي آيد. از اين رو، آگاهي مديران جامعه اسلامي به جديدترين علوم و دانش ها توانمندي آنان را در انجام مسئوليت افزايش مي دهد. بنابراين شخص پيشنهادي بايد ببيند کاري که به او پيشنهاد شده در مورد آن مسئوليت چقدر تخصص و علم دارد؟
اين دو خصيصه يعني تخصص و تعهد لازمه قبول مسئوليت در حکومت ديني است و کسي که اينها را ندارد نبايد خود را در معرض انتخاب يا انتصاب قرار دهد. حال چگونه اطمينان حاصل شود که در اين زمينه ها از ديگران بهتر است؟
در جواب بايد گفت که در بيشتر موارد وجداني است فلذا پيامبر اسلام ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ فرموده است: «من تقدم علي المسلمين و هو يري ان فيهم من هو افضل منه فهو خائن» يعني کسي که خود را مقدم بر مسلمين بکند و خود را بهتر از ديگران در قبول مسئوليت بداند در حالي که مي داند در ميان مسلمانان کس ديگري براي آن مسئوليت بهتر از او هست اين شخص خائن است».[2]
يا امام ـ عليه السلام ـ فرموده است: «ملعون من ترأس، ملعون من همّ بها، ملعون کلّ من حدث بها نفسه» يعني کسي که صلاحيت رياست ندارد ولي خود را چنين مي نماياند ملعون است و ملعون است کسي که همت اش تحصيل مسئوليت باشد و معلون است کسي که در درون خود وسوسه رياست داشته باشد و با خود حديث نفس در قبول مسئوليت کند.[3]
بنابراين از احاديث چنين بدست مي آيد که ابراز صلاحيت از طرف خود شخص در حالي که بالوجدان مي داند فاقد آن است يا از او بهتران هستند نفاق و خيانت است و مورد لعن قرار گرفته است.
امّا اگر اين گونه نباشد و شخص واقعا احساس تکليف کند در قبال پيشنهادي که به او شده است فقط از قرائن و شواهد که به بعضي از آنها در ذيل اشاره مي شود، مي توان به اصلح بودن اطمينان پيدا کرد.
1. هدف از قبول آن، آيا رضايت خدا و مصلحت امت اسلامي است يا نه اميال نفساني، روابط دولتي، تعصبات نژادي، محلي، قومي و قبيله اي؟
2. چقدر از ديانت، صداقت و توان کارايي برخوردار است و اينها را مي شود با مراجعه به پيشينه اجرايي و مديريتي بدست آورد.
3. بررسي ميزان رعايت موازين فقهي، شرعي و اخلاقي. البته عمل به ظواهر شرع تنها بخشي از ظهورات و بروزات تدين است. و از آنجا که اعمال و رفتار انسان ها بازتابي از فکر و انديشه آنهاست فلذا بايد ملاحظه کند چقدر از صفات اخلاقي که لازمه ايمان به خداوند است بهره مند است از قبيل صداقت. امام علي ـ عليه السلام ـ فرمود: بنده طعم ايمان را نمي چشد مگر آنکه دروغ را ولو به هزل و شوخي هم باشد ترک کند چقدر با مردم احساس همدردي و دلسوزي دارد، چقدر در رفتار با افراد جامعه خوش خلق است؟ چقدر از صبوري و دانش و فکر و انديشه مطلوب برخوردار است؟[4]
بنابراين اينکه شخص چگونه بداند از ديگران اصلح است؟ بايد به خود و داشته هاي خود و صلاحيت هاي علمي و عملي خود مراجعه کند و از طرف ديگر به نوع نگاه و تلقي خود از مسئوليت پيشنهادي خود که آيا آن را امانت مي داند يا طعمه و غنيمت؟ فلذا گفته اند: بهترين راه شناخت ميزان تعهد فرد، مطالعه در زندگي (و ملاحظه ميزان رعايت تقوا و پايبندي به اصول و ارزش هاي الهي و احکام اسلامي در رفتار فردي و اجتماعي است.[5]
معرفی منابع جهت مطالعه بیشتر:
1ـ کتاب سياست و مديريت از ديدگاه امام علي ـ عليه السلام ـ محمد تقي رهبر، انتشارات سازمان تبليغات اسلامي.
اطلاعات مطلب
- تاریخ انتشار
- 27 امرداد 01
- بازدید
- ۱۶۱
کسی که به وي مسئوليتي پيشنهاد شده است چگونه مي تواند اطمينان پيدا کند که نسبت به ساير افراد اصلح مي باشد؟
- نشان کردن
پرسش
کسی که به وي مسئوليتي پيشنهاد شده است چگونه مي تواند اطمينان پيدا کند که نسبت به ساير افراد اصلح مي باشد؟
پاسخ
از منظر اسلام قبول مسئوليت، گرچه به نوعي دسترسي به امکانات را با خود به همراه دارد امّا در حکومت ديني به مديريت و مسئوليت براي امري از امور جامعه به چشم بهره مندي از امکانات جامعه نگريسته نمي شود، بلکه قبول امانتي است که بايد از آن مواظبت شود تا در روز بازخواست الهي، زمينه شرمندگي فرد را فراهم نکند.
حضرت علي ـ عليه السلام ـ در اين باره به والي آذربايجان مي فرمايد: کاري که به عهده توست، نان و خورش تو نيست بلکه امانتي است که بر گردنش نهاده شده است.[1]
فلذا اگر کسي مي ترسد که نتواند اداي امانت بکند و خود را لايق مسئوليت نداند نبايد مسئوليت بپذيرد. بنابراين شخص بايد به درون خود مراجعه بکند و احساس خود را نسبت به مسئوليت پيشنهادي ملاحظه کند که نگاهش به مسئوليت چيست آيا آن را يک طعمه و غنيمت مي داند يا يک امانت و اگر طعمه و غنيمت دانست از قبول آن سرباز زند.
اصولاً مديريت و مسئوليت اجتماعي، دست آوردي مادي نيست بلکه بايد شايستگي را در نظر گرفت که شايستگي همان جمع و برآيند تخصص و تعهد ديني است و بهره مندي از امکانات در تعريف مديريت حکومت ديني هيچ نقشي ندارد. بلکه آنچه در قبول و يا ردّ مسئوليت اجتماعي در اسلام نقش دارد داشتن تخصص علمي و تعهد ديني است چون مسئولي که از سرمايه هاي علمي مطلوب در رشته خاص خود برخوردار نباشد گرچه در زمينه هاي ديگر همچون ذکاوت، خردمندي، حتي تعهد و تدين شايستگي داشته باشد مدير و مسئول خوبي در آن مسئوليت و رشته به شمار نمي آيد. از اين رو، آگاهي مديران جامعه اسلامي به جديدترين علوم و دانش ها توانمندي آنان را در انجام مسئوليت افزايش مي دهد. بنابراين شخص پيشنهادي بايد ببيند کاري که به او پيشنهاد شده در مورد آن مسئوليت چقدر تخصص و علم دارد؟
اين دو خصيصه يعني تخصص و تعهد لازمه قبول مسئوليت در حکومت ديني است و کسي که اينها را ندارد نبايد خود را در معرض انتخاب يا انتصاب قرار دهد. حال چگونه اطمينان حاصل شود که در اين زمينه ها از ديگران بهتر است؟
در جواب بايد گفت که در بيشتر موارد وجداني است فلذا پيامبر اسلام ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ فرموده است: «من تقدم علي المسلمين و هو يري ان فيهم من هو افضل منه فهو خائن» يعني کسي که خود را مقدم بر مسلمين بکند و خود را بهتر از ديگران در قبول مسئوليت بداند در حالي که مي داند در ميان مسلمانان کس ديگري براي آن مسئوليت بهتر از او هست اين شخص خائن است».[2]
يا امام ـ عليه السلام ـ فرموده است: «ملعون من ترأس، ملعون من همّ بها، ملعون کلّ من حدث بها نفسه» يعني کسي که صلاحيت رياست ندارد ولي خود را چنين مي نماياند ملعون است و ملعون است کسي که همت اش تحصيل مسئوليت باشد و معلون است کسي که در درون خود وسوسه رياست داشته باشد و با خود حديث نفس در قبول مسئوليت کند.[3]
بنابراين از احاديث چنين بدست مي آيد که ابراز صلاحيت از طرف خود شخص در حالي که بالوجدان مي داند فاقد آن است يا از او بهتران هستند نفاق و خيانت است و مورد لعن قرار گرفته است.
امّا اگر اين گونه نباشد و شخص واقعا احساس تکليف کند در قبال پيشنهادي که به او شده است فقط از قرائن و شواهد که به بعضي از آنها در ذيل اشاره مي شود، مي توان به اصلح بودن اطمينان پيدا کرد.
1. هدف از قبول آن، آيا رضايت خدا و مصلحت امت اسلامي است يا نه اميال نفساني، روابط دولتي، تعصبات نژادي، محلي، قومي و قبيله اي؟
2. چقدر از ديانت، صداقت و توان کارايي برخوردار است و اينها را مي شود با مراجعه به پيشينه اجرايي و مديريتي بدست آورد.
3. بررسي ميزان رعايت موازين فقهي، شرعي و اخلاقي. البته عمل به ظواهر شرع تنها بخشي از ظهورات و بروزات تدين است. و از آنجا که اعمال و رفتار انسان ها بازتابي از فکر و انديشه آنهاست فلذا بايد ملاحظه کند چقدر از صفات اخلاقي که لازمه ايمان به خداوند است بهره مند است از قبيل صداقت. امام علي ـ عليه السلام ـ فرمود: بنده طعم ايمان را نمي چشد مگر آنکه دروغ را ولو به هزل و شوخي هم باشد ترک کند چقدر با مردم احساس همدردي و دلسوزي دارد، چقدر در رفتار با افراد جامعه خوش خلق است؟ چقدر از صبوري و دانش و فکر و انديشه مطلوب برخوردار است؟[4]
بنابراين اينکه شخص چگونه بداند از ديگران اصلح است؟ بايد به خود و داشته هاي خود و صلاحيت هاي علمي و عملي خود مراجعه کند و از طرف ديگر به نوع نگاه و تلقي خود از مسئوليت پيشنهادي خود که آيا آن را امانت مي داند يا طعمه و غنيمت؟ فلذا گفته اند: بهترين راه شناخت ميزان تعهد فرد، مطالعه در زندگي (و ملاحظه ميزان رعايت تقوا و پايبندي به اصول و ارزش هاي الهي و احکام اسلامي در رفتار فردي و اجتماعي است.[5]
معرفی منابع جهت مطالعه بیشتر:
1ـ کتاب سياست و مديريت از ديدگاه امام علي ـ عليه السلام ـ محمد تقي رهبر، انتشارات سازمان تبليغات اسلامي.
اطلاعات مطلب
- تاریخ انتشار
- 27 امرداد 01
- بازدید
- ۱۶۱
دیدگاه کاربران
هنوز دیدگاهی برای این مطلب ثبت نشده است.