موانع اجرای عدالت در جامعه چیست؟

  • نشان کردن
؟
متن کاربر

پرسش

  موانع اجرای عدالت در جامعه چیست؟

پاسخ کارشناسی

پاسخ

آنچه عدالت خواهان و عدالت مداران را از رسيدن به جامعه آرماني خود باز مي دارد، بسيار است. گاه مانع ها داخلي اند، گاه خارجي، گاه فردي و گاه جمعي. مسئووليت مبارزه با مانع ها نيز، در مواردي به عهده رهبران و در پاره اي به عهده مردم و در بخشي، مشترک است: يعني دولت و مردم، بايد در برداشتن آنها، همکاري کنند. ولي چون هدف ما در اين مقال، اشاره اي گذرا به اين بحث است، بدون بخش بندي، به پاره اي از مهم ترين مانع ها اشاره مي کنيم.

1. دنيا گرايي

انسان موجودي دو بعدي است. بر همين اساس، نياز هاي مادي و معنوي را با هم، دارد. شماري از انسانها بر اساس پاره اي از عوامل، تنها و تنها به نيازهاي مادي خود مي انديشند و به کلي از انديشيدن نيازهاي معنوي به دورند. اين گونه نگرش و رفتار زمينه ساز بسياري از دشواريها، گرفتاريها و ناهنجاريهاي فردي و اجتماعي مي گردد. اين چنين انسان هايي که يک بعدي مي انديشند، همه چيز و همه کس را براي خود و در خدمت خود مي خواهند. بر همين اساس، در صدد به دست آوردن هر چه بيش تر امکانات مادي اجتماع بر مي آيند. اين جاست که تبعيض و بي عدالتي و محروميت هاي اجتماعي، سياسي و فرهنگي رخ نمي نمايد و حس خودخواهي و خودپرستي، تجمل پرستي، راحت طلبي، عيش و نوش، رواج مي يابد و آنگاه زواياي فاجعه گسترده و هول انگيزتر مي شود که حاکمان و کارگزاران حکومتي نيز به چنين روحيه اي گرفتار آيند و به مال خدا و مردم دست يازند و دنيا را وجهه همت خود قرار دهند و از معنويت به دور مانند. علي ـ عليه السلام ـ اين بيماري خانمان سوز را مي شناخت و به پيامدهاي آن آگاه بود که به کارگزاران خود، دردمندانه هشدار مي داد و فرمود:

«اگر مي خواستم که از عسل تصفيه شده و مغز گندم و لباس پرنيان بهره گيرم، براي من ميسر بود، اما هيهات، که هواي نفس بر من چيره شود و حرص و آز به گزينش غذاها وادارم سازد و شايد در حجاز يا يمامه کسي باشد که به يک قرص نان نياز داشته باشد و روي سيري را نديده باشد. يا سير بخوابم در حالي که در اطراف من شکم هاي گرسنه و جگرهاي تشنه باشند».[1]

انسان هاي دنياگرا و افزون خواه، شيوه ها و روش هايي که درهمه شرايع آسماني ممنوع و حرام است، به کار مي برند و براي رسيدن به دنيا از هر وسيله اي استفاده مي کنند. ستم، احتکار، رباخواري، استثمار، کم فروشي، گرانفروشي، غارت بيت المال. به همين دليل بود که امام خميني، از به کارگماري ثروت اندوزان از خدا بي خبر و مترفان و افزون خواهان، در نظام جمهوري اسلامي بر مي آشفت. آن بزرگوار در وصيت نامه سياسي الهي خويش، توجه به محرومان و حفظ ساده زيستي و پرهيز از اشرافي گري را از ويژگي هاي ضروري براي کارگزاران حکومتي، مي داند.[2]

آن مرد آسيب شناس، از اين که دنياگرايان و سرمايه داران در حکومت راه باز کنند و در پست هاي حکومتي قرار بگيرند، نگران بود و از مردم مي خواست که در انتخاب مسئولان اجرايي و قانون گذاري هوشيارانه و دقيق عمل کنند:

«رئيس جمهور و وکلاي مجلس از طبقه اي باشند که محروميت و مظلوميت مستضعفان و محرومان جامعه را لمس نموده و در فکر رفاه آنان باشند نه از سرمايه داران و زمين خواران و صدرنشينان مرفه و غرق در لذات و شهوات که تلخي محروميت و رنج گرسنگان و پابرهنگان را نمي توانند بفهمند».[3]

2. وابستگان به مراکز قدرت:

گاهي وابستگان به حاکمان و زمامداران نيز به دليل منافع خود مانع اجراي عدالت از سوي حاکمان مي شود. به همين جهت است که حکومت کنندگان نبايد اجازه دهند که خويشان و پيرامونيان آنان، با استفاده خيانتبار از بيت المال و ديگر تواناييهاي اجتماع، حقوق ملت را تباه سازند که بدنامي آن براي مسئولان است و بهره نامشروع آن براي فرصت طلبان و حاشيه نشينان.

بسياري از زورگويي ها، چپاولگري ها، ستم ها و... که در طول تاريخ بشر صورت گرفته از سوي حاشيه نشينان حکومت و پيرامونيان حاکم و درباريان بوده است.

بنابراين، براي برقراري عدالت، کافي نيست که زمامداران و مسئوولان حکومتي از صالحان باشند و از زورگويي و ستم و نيرنگ به دور، بلکه لازم است در برپايي عدالت اجتماعي و طرفداري از حقوق ملت برخوردي به دور از مسامحه با هوس ها، خواست ها، گرايش ها، ثروت اندوزي ها و برخوردها و رفتار نابهنجار و نادرست خويشان و پيرامونيان خود نيز داشته باشند و اجازه ندهند که پيوند با مراکز قدرت، تبديل به ملاکي براي بهره برداري بي قيد و شرط از اموال عمومي گردد و خويشان و پيرامونيان حکومتگران، به تافته هاي جدا بافته اي تبديل شوند که شان آنان بالاتر از پيروي از قانون باشد که امير مومنان علي ـ عليه السلام ـ به والي خود سفارش مي کنند:

«والي را نزديکاني است و خويشاوندان که خوي برتري جستن دارند و گردن فرازي کردن و معاملت انصاف را کمتر به کار بستن. ريشه ستم اينان را با بريدن اسباب آن برآر و به هيچ يک از اطرافيان و خويشاوندانت، زميني را به بخشش وامگذار و مبادا در تو طمع کنند، با بستن پيماني که مجاور آن زيان رساند، در بهره که از آب دارند، يا کاري که بايد با هم به انجام رسانند و رنج آن را بر عهده ديگران نهند، پس بر آنان تنها گوارا افتد و عيب آن در دنيا و آخرت، بر تو ماند».[4]

آن حضرت نه تنها نزديکان و ياران خود را بر ديگران برتري نداد که با هرگونه امتيازخواهي و استفاده نادرست و خلاف قانون آنان، به شدت برخورد کرد. زماني که يکي از کارگزارانش که خويشاوند آن حضرت نيز بود، به بيت المال خيانت کرد، امام در نامه اي به او نوشت: «از خدا بترس و اموال اين مردم را به آنان بازگردان که اگر اين کار را انجام ندهي و خدا به من امکان دهد، وظيفه ام را در برابر خدا، درباره تو انجام خواهم داد. و با اين شمشيرم که هيچ کس را با آن نزدم، مگر اين که داخل دوزخ شد، بر فرق تو خواهم کوبيد. به خدا سوگند اگر حسن و حسين اين کار را کرده بودند، هيچ پشتيبان و هواخواهي از سوي من نداشتند و در اراده من تأثيري نمي گذاشتند، تا آن که حق را از آنان بستانم و باطلي که به ستم آنان پديد آمده بود، نابود گردانم».[5]

افزون بر اين، علي ـ عليه السلام ـ با کارگزاراني که دست خويشان، وابستگان و پيرامونيان خود را در استفاده، از بيت المال و دست اندازي به حقوق ديگران باز مي گذاشتند به شدت برخورد مي کرد و هيچ گونه بخشش و يا کوتاهي در کيفرآنان را روا نمي دانست.

البته معلوم است که وابستگي و پيوند با طبقه حاکم، به خودي خود، ناپسند نيست، به ويژه براي کساني که در صدد انجام خدمت و يا خدماتي هستند. آنچه ناپسند است، سود جويي و استفاده هاي نامشروع از اين پيوندهاست.

3. گرايشات حزبي و باندي و خودپرستي:

علي ـ عليه السلام ـ در جاهاي گوناگون بر معيارگرايي، تاکيد ورزيده و به روشني از کارگزاران حکومتي خواسته که به حق و عدل بيانديشند و همه مردم را به يک چشم ببينند. درنامه اي به اسودبن قطبه، فرماندار و رئيس سپاه حلوان مي نويسد: «هرگاه ميل و خواست والي نسبت به همه يکسان نباشد. اين روش او را در بيشتر جاها از عدالت باز مي دارد. پس بايد کار مردم در نزد تو يکسان باشد: زيرا هيچگاه جور و ستم جانشين عدالت نخواهد شد. پس از آنچه براي خويش نمي پسندي پرهيز کن و نفس خود را در برابر آنچه خداوند بر تو واجب کرده است، به اميد پاداش و ترس از کيفرش، به خضوع و تسليم وادار ساز. و بدان که دنيا سراي آزمايش است که هر کس ساعتي در آن بياسايد و دست از تلاش بردارد. همين ساعت آسودگي مايه حسرت و پشيماني او در قيامت خواهد شد. و هرگز هيچ چيز تو را از حق بي نياز نگرداند. و از جمله حق ها که بر توست اين است که نفس خود را نگهبان باشي و به اندازه توان در کار مردم کوشش نمايي: زيرا سود و پاداشي که از اين راه به تو مي رسد، بيش تر از سودي است که به وسيله تو به مردم مي رسد».[6]

گرايش هاي حزبي و باندي، که از هواي نفس ريشه مي گيرد، حاکم و کارگزاران حکومتي را از معيارگرايي و توجه به حق و عدل، دور مي سازد. از اين روي، بايد نفس را کنترل و خواسته هاي آن را با خواسته هاي خداوند هماهنگ کرد. امام علي ـ عليه السلام ـ به ضمانت اجراي اين دستور نيز اشاره کرده و آن، ترس از کيفر خداوند و در انديشه ثواب آخرت بودن است و بس.

4. ايمان نداشتن به ضرورت عدالت:

کساني که عدالت و زواياي آن را به درستي باور ندارند، و از عدالت اجتماعي و ضرورت آن تصور کامل و درستي ندارند، نمي توانند مجري عدالت باشند.

امام موسي کاظم ـ عليه السلام ـ مي فرمايد: «لا يعدل الا من يحسن العدل».[7]

عدالت را نمي تواند اجرا کند، مگر کسي که آن را به بهترين وجه باور داشته و نيکو بپندارد.

به راستي کسي که فقر را از درون جان دشمن ندارد و وجود سرمايه داري و شکاف طبقاتي را منکر نباشد، افزون خواهي ها او را به خشم نياورد، چگونه مي تواند براي از بين بردن آنها برنامه ريزي کند؟ بنابراين همانطور که مقام معظم رهبري و نيز حضرت امام خميني همواره تاکيد داشته اند وظيفه همه ما است که کساني را براي مجلس قانون گذاري و اجراي قانون از رئيس جمهور گرفته تا نمايندگان مجلس انتخاب کنيم که از طبقه متوسط جامعه باشند و درد محرومان را چشيده باشند و دل آنها براي اجراي آنها در طپش باشد.

اگر در دنياي امروز، که جولانگاه زورمندان و خودخواهان و افزون خواهان زراندوز است، به اجراي عدالت مي انديشيم، بايد در راه آن با همه توان بکوشيم و با زورمندان و قدرت هاي بزرگ دشمن عدالت درافتيم و مستضعفان جهان را در اين حرکت بزرگ به ياري طلبيم. فراموش نکنيم که تلاش براي برپايي عدالت اجتماعي در داخل جامعه خودمان و در همه دنيا، نيازمند همتي بلند، عزمي استوار و راسخ و اراده اي پولادين است که اين تلاش ها و پويش هاي همه جانبه، زمينه را براي دستيابي به عدالت اجتماعي، به خواست خدا، فراهم مي آورد.

 


[1]. نهج البلاغه، نامه / 45.

[2]. صحيفه نور، مجموعه رهنمودهاي امام خميني، وزارت ارشاد اسلامي، ج21، ص190.

[3]. همان، ج20، ص128؛ ج21، ص187؛ ج17، ص218.

[4]. نهج البلاغه، صبحي صالح، ترجمه شهيدي، نامه، 53.

[5]. نهج البلاغه، نامه 41.

[6]. همان، نامه 59.

[7]. اصول کافي، ج1، ص542.

اطلاعات مطلب

تاریخ انتشار
27 امرداد 01
بازدید
۱۲۲
گفت‌وگو

دیدگاه کاربران

حداقل ۵ کاراکتر؛ دیدگاه پس از بررسی نمایش داده می‌شود.

هنوز دیدگاهی برای این مطلب ثبت نشده است.