جايگاه واهمیّت انتخابات رياست جمهوري در نظام جمهوري اسلامي در مقایسه باانتخاباتهاي ديگر چيست؟
جايگاه واهمیّت انتخابات رياست جمهوري در نظام جمهوري اسلامي در مقایسه باانتخاباتهاي ديگر چيست؟
پرسش
پاسخ
اهمّيّت رياست جمهوري
1. رئيس جمهور بازوي اجرايي رهبري و نمايندة اجرايي مردم
بر اساس اصول و اعتقادات ديني، حكومت جامعة اسلامي در زمان غيبت به عهدة فقيهي است كه به صورت عام از سوي امام معصوم ـ عليه السّلام ـ به عنوان حاكم جامعة اسلامي منصوب شده است. اما همين امر منافاتي ندارد با اين كه فقيه نيز در جهت پيشبرد جامعه با توجه به احكام و قوانين ديني مشاوران و معاوناني نيز داشته باشد. بر همين اساس در قانون اساسي قواي سه گانه پيش بيني شده است كه يكي از اين قوا قوه مجريه بوده و از آن جا كه رئيس آن مستقيماً توسط مردم انتخاب شده و بسياري از امور اجرايي در حيطة قانون اساسي به او سپرده ميشود، مهمترين بازوي اجرايي رهبري محسوب ميشود. براي روشن شدن مسأله ميتوان گفت كه رئيس جمهور به مثابه معاون اول رهبري است كه امور اجرايي را به عهده دارد. لذا در مقابل رهبر مسئول است.[1]
از سوي ديگر بايد توجه داشت كه بر اساس بند10 اصل110 قانون اساسی، رأي مردم در صورتي اعتبار مييابد كه رهبري حكم رئيس جمهور را تنفيذ نمايد, و اگر كمي دقت شود، معلوم ميشود كه اصولاً انتخاب رئيس جمهور با رهبري است و نهايت اين است كه رأي گيري به اين دليل صورت ميگيرد كه در ميان افراد صالح مقبولترين فرد به رياست جمهوري انتخاب شود. لذا امام خميني ـ رحمة الله عليه ـ در تنفيذ احكام رؤساي جمهور زمان خود از تعبير نصب استفاده ميكنند, و با توجه به همين مبنا ميفرمايند اگر نصب فقيه نباشد، رئيس جمهور طاغوت است, و همة اينها اهمّيّت رياست جمهوري را روشن ميسازد.
بايد توجه داشت كه تأكيد بر اهمّيّت رياست جمهوري، به اين معني نيست كه ما نهادهاي ديگر مانند نهاد قضاوت و نهاد قانونگذاري را كم ارزش تلقي كنيم. اما از آن جا كه رئيس جمهور با رأي مستقيم مردم انتخاب ميشود در قانون اساسي نيز جايگاه اساسي دارد. اگر به عنوان مثال نهاد قانونگذاري را در نظر بگيريم، خواهيم ديد كه اگر اين نهاد بهترين قوانين را نيز تصويب كند، اگر يك نهاد اجرايي سالم و با كفايت وجود نداشته باشد، اين قوانين هيچ وقت به منصة ظهور نخواهد رسيد. به اضافه اين كه بودجة اصلي و عمدة كشور نيز در اختيار قوة مجريه قرار دارد.
2. نمايندة كشور در مجامع رسمي:
نكتة ديگر اين كه رئيس جمهور به عنوان نمايندة ملت در مجامع رسمي محسوب شده و از طرف آنان سخن ميگويد. ، قانون اساسي رئيس جمهور را به عنوان نمايندة رسمي كشور در مجامع رسمي معرفي ميكند.[2] اين نكته در عين حال كه اهمّيّت رئيس جمهور را دو چندان ميكند، ايفاي نقش مردم در ساختارهاي اجتماعي را نيز بسيار آشكار ميسازد. به صورت كلي بايد توجه داشت كه ديپلماسي كشور در دست رئيس جمهور است, و لذا در صورتي كه فرد صالح و شايستهاي انتخاب شود، نقش اساسي در عزت و آبروي بين المللي كه از اصول مسلّم سياسي يك جامعة ديني است، خواهد داشت و اين همان چيزي است كه وظيفة انتخاب كنندگان را نيز بسيار خطير ميسازد.
3. رئيس جمهور حافظ ارزشها و منافع ملي
بر اساس قانون اساسي رئيس جمهور نقش اساسي در حفظ ارزشهاي ديني جامعه نيز دارد و بر همين اساس يكي از مفاد مهم سوگند رئيس جمهور تعهد به حفظ مباني ديني و ارزشي جامعه ميباشد. قسمتي از متن اين سوگند چنين است؛ « من به عنوان رئيس جمهور در پيشگاه قرآن كريم و در برابر ملت ايران به خداوند قادر متعال سوگند ياد ميكنم كه پاسدار مذهب رسمي و نظام جمهوري اسلامي و قانون اساسي كشور باشم.»[3]
اهمّيّت انتخابات رياست جمهوري بدون توجه به مقطع زماني خاص
1. نماد اقتدار و مردم سالاري ديني:
اگر چه تعيين حاكم در جامعة اسلامي از آن خدا بوده و به همين علت در زمان غيبت امام معصوم ـ عليه السّلام ـ ولي فقيه ادارة امور جامعه را به عهده ميگيرد، اما در عين حال بايد توجه داشت كه تا زماني كه يك حكومت از پشتيباني مردمي برخوردار نباشد، نخواهد توانست به موفقيت قابل توجهي دست داشته باشد. لذا انتخاب رئيس جمهور نقطة عطف مهمي است كه اعضاي جامعه در آن به ميدان آمده و ايفاي نقش ميكنند. و در عين حال مردمسالاري ديني كه به تعبير رهبر معظم انقلاب حضرت آيت الله خامنهاي «عبارت است از اينكه تشكل نظام به وسيلة اراده و رأي مردم صورت بگيرد.»[4]، تحقق مي يابد. نكته قابل توجه آنكه در چنين فرايندي ، حكومت اسلامي به واسطة پشتوانه مردمي كه پيدا كرده و در سايه آن امنيت و اقتدار ملي و بين المللي كه از مولفههاي يك نظام موفق به شمار ميرود در جامعه ايجاد ميشود .
حال اگر به وظيفه ديني مردم نيز توجه كنيم، قضيه روشنتر خواهد بود. چرا كه در فرهنگ ديني، بيتفاوتي يك امر مذموم و نكوهيده به شمار ميرودو پيامبر اكرم ـ صلّي الله عليه و آله ـ ميفرمايد: «كلكم راع و كلكم مسئول عن رعيته»[5] يعني همچنانكه يك چوپان نسبت به تمام گوسفندانش مسئوليت دارد، هر كدام از شما در برابر خداوند نسبت به همنوعانتان مسئوليت داريد. اين مسئوليت تا آنجا اهميت دارد كه نصيحت حاكمان از سوي مردم يك اصل پذيرفته شده و لازم ميباشد.
2) انتخابات نماد همبستگي و مشاركت:
اگر چه همه انتخابات به نوعي همبستگي را در ميان مردم افزايش مي دهد، اما در عين حال نبايد فراموش كرد كه انتخابات رياست جمهوري از آن جهت كه در آن يك فرد از سوي تمام اعضاي كشور انتخاب ميشود. نقش مهمي در ايجاد همبستگي و افزايش مشاركت دارد چراكه يك فرد به عنوان نماينده همه اقوام و مناطقي است كه در محدوده كشور ايران هستند و اين خود عاملي است كه آنها احساس كنند كه به يك ملت منطقه و دين تعلق دارند و بر همين اساس بر اشتراكات تأكيد كرده و نقاط اختلاف را ناديده گيرند. كه حداقل نتيجة آن اين است كه ديگر نيروها و هزينههاي جامعه صرف مسائل جانبي نگردد لذاست كه در فرهنگ قرآن تأكيد فراوان بر دوري از تفرقه شده و اعضاي جامعه اسلامي را به وحدت و يكپارچگي دعوت مي كند.[6]
همچنين بايد توجه داشت كه نفس شركت در انتخابات ، «روح نشاط و احساس مسؤوليت را هميشه در جامعه زنده نگه ] مي[ دارد.»[7] و روحيه خودباوري را در ميان مردم تقويت كند. چراكه در چنين فرايندي مردم احساس مي كنند كه در سرنوشت جامعه خود دخالت دارند. به ويژه اگر توجه داشته باشيم كه هر فرد توانايي هاي محدودي دارد. و جابجايي هايي كه صورت مي گيرد، هم افراد تازه نفس به ميدان مي آيند. و هم مردم با ديدن گروه كاري جديد به پيشرفتها و آرمانها اميدوارتر ميشوند.
3. انتخابات در مقطع امروز
برنامة چهارم توسعه اولين مرحله از چشم انداز بيست سالة كشور است كه توسط مقام معظم رهبري تصويب و ابلاغ شده است و امسال اين برنامه (برنامه چهارم) اجرا خواهد شد و همين امر از دو جهت انتخابات امسال را از اهمّيّت اساسي برخودار كرده است. يك اين كه دشمناني كه دوست ندارند موفقيت ايران اسلامي را ببينند، سعي دارند، اولاً مردم در انتخابات شركت نكنند، ثانياً آنها سعي دارند فردي انتخاب شود كه گوش به فرمان آنها بوده و توطئههاي آنها را در داخل ايران اجرا كند. بر همين اساس آمريكا مبلغ 5/7 ميليون دلار تخصيص داده تا بتواند در انتخابات ايران خلل وارد كرده و آن را كم رونق سازد[8] و لذا در اين برهه از زمان، هم حضور حداكثري و هم انتخابات فردي لايق و برجسته بسيار لازم و ضروري است[9] و اين همان چيزي است كه در سه دهة اخير انقلاب اسلامي ايران را بيمه كرده است و لذا امام امّت ـ رحمة الله عليه ـ ميفرمايد: « ... شركت در انتخابات رياست جمهوري نه فقط يك وظيفه اجتماعي و ملي است، بلكه يك وظيفه شرعي اسلامي و الهي است كه شكست در آن، شكست جمهوري اسلامي است، كه حفظ آن بر جميع مردم از بزرگترين واجبات و فرائض است و وسوسه در آن از شيطان بلكه عمال شيطان بزرگ است.»[10]
يكي ديگر از نكاتي كه ميتوان گفت خاص انتخابات اين دوره است، مسائل مربوط به انرژي هستهاي است كه دولتهاي استعماري سعي دارند، با روشهاي گوناگون به تخريب وجهة بين المللي ايران پرداخته و آن را از ادامة فعاليتهاي هستهاي باز دارند. هم چنان كه بوش رئيس جمهور آمريكا چندين بار اعلام كرده است كه ما نخواهيم گذاشت ايران به فناوري هستهاي دست يابد. بر همين اساس در مقطع كنوني دولتي كه پشتوانة مردمي بالا داشته و در عين حال از توان بالاي ديپلماسي برخوردار باشد، ميتواند بسياري از مشكلات موجود را از سر راه ايران بردارد كه اين نكته ميطلبد كه مردم با حضور حداكثري و در عين حال آگاهانة خود اين توطئهها را خنثي سازند.
[1] . همان، اصل 122.
[2] . قانون، اصل125.
[3] . همان، اصل121.
[4] . نرم افزار حديث ولايت (نسخه 1/1)، مؤسسة تنظيم و نشر، سخنراني در تاريخ 12/9/1379. مادة مردم سالاري ديني.
[5] . تاج الدين شعيري، جامع الاخبار ، قم ، انتشارات رضي، 1363، ص119.
[6] . {Qو اعتصموا بحبل الله جميعا و لا تفرقواQ} قرآن مجيد، آيه 103 سوره آل عمران.
[7] . سخنراني رهبر معظم انقلاب در مشهد، 1/1/1384.
[8] . هفتهنامة پرتو، 14/2/1384.
[9] . سخنراني رهبر معظم انقلاب در مشهد، 1/1/1384.
[10] . صحيفه نور، ج15، ص164.
اطلاعات مطلب
- تاریخ انتشار
- 26 امرداد 01
- بازدید
- ۸۵
جايگاه واهمیّت انتخابات رياست جمهوري در نظام جمهوري اسلامي در مقایسه باانتخاباتهاي ديگر چيست؟
- نشان کردن
پرسش
جايگاه واهمیّت انتخابات رياست جمهوري در نظام جمهوري اسلامي در مقایسه باانتخاباتهاي ديگر چيست؟
پاسخ
اهمّيّت رياست جمهوري
1. رئيس جمهور بازوي اجرايي رهبري و نمايندة اجرايي مردم
بر اساس اصول و اعتقادات ديني، حكومت جامعة اسلامي در زمان غيبت به عهدة فقيهي است كه به صورت عام از سوي امام معصوم ـ عليه السّلام ـ به عنوان حاكم جامعة اسلامي منصوب شده است. اما همين امر منافاتي ندارد با اين كه فقيه نيز در جهت پيشبرد جامعه با توجه به احكام و قوانين ديني مشاوران و معاوناني نيز داشته باشد. بر همين اساس در قانون اساسي قواي سه گانه پيش بيني شده است كه يكي از اين قوا قوه مجريه بوده و از آن جا كه رئيس آن مستقيماً توسط مردم انتخاب شده و بسياري از امور اجرايي در حيطة قانون اساسي به او سپرده ميشود، مهمترين بازوي اجرايي رهبري محسوب ميشود. براي روشن شدن مسأله ميتوان گفت كه رئيس جمهور به مثابه معاون اول رهبري است كه امور اجرايي را به عهده دارد. لذا در مقابل رهبر مسئول است.[1]
از سوي ديگر بايد توجه داشت كه بر اساس بند10 اصل110 قانون اساسی، رأي مردم در صورتي اعتبار مييابد كه رهبري حكم رئيس جمهور را تنفيذ نمايد, و اگر كمي دقت شود، معلوم ميشود كه اصولاً انتخاب رئيس جمهور با رهبري است و نهايت اين است كه رأي گيري به اين دليل صورت ميگيرد كه در ميان افراد صالح مقبولترين فرد به رياست جمهوري انتخاب شود. لذا امام خميني ـ رحمة الله عليه ـ در تنفيذ احكام رؤساي جمهور زمان خود از تعبير نصب استفاده ميكنند, و با توجه به همين مبنا ميفرمايند اگر نصب فقيه نباشد، رئيس جمهور طاغوت است, و همة اينها اهمّيّت رياست جمهوري را روشن ميسازد.
بايد توجه داشت كه تأكيد بر اهمّيّت رياست جمهوري، به اين معني نيست كه ما نهادهاي ديگر مانند نهاد قضاوت و نهاد قانونگذاري را كم ارزش تلقي كنيم. اما از آن جا كه رئيس جمهور با رأي مستقيم مردم انتخاب ميشود در قانون اساسي نيز جايگاه اساسي دارد. اگر به عنوان مثال نهاد قانونگذاري را در نظر بگيريم، خواهيم ديد كه اگر اين نهاد بهترين قوانين را نيز تصويب كند، اگر يك نهاد اجرايي سالم و با كفايت وجود نداشته باشد، اين قوانين هيچ وقت به منصة ظهور نخواهد رسيد. به اضافه اين كه بودجة اصلي و عمدة كشور نيز در اختيار قوة مجريه قرار دارد.
2. نمايندة كشور در مجامع رسمي:
نكتة ديگر اين كه رئيس جمهور به عنوان نمايندة ملت در مجامع رسمي محسوب شده و از طرف آنان سخن ميگويد. ، قانون اساسي رئيس جمهور را به عنوان نمايندة رسمي كشور در مجامع رسمي معرفي ميكند.[2] اين نكته در عين حال كه اهمّيّت رئيس جمهور را دو چندان ميكند، ايفاي نقش مردم در ساختارهاي اجتماعي را نيز بسيار آشكار ميسازد. به صورت كلي بايد توجه داشت كه ديپلماسي كشور در دست رئيس جمهور است, و لذا در صورتي كه فرد صالح و شايستهاي انتخاب شود، نقش اساسي در عزت و آبروي بين المللي كه از اصول مسلّم سياسي يك جامعة ديني است، خواهد داشت و اين همان چيزي است كه وظيفة انتخاب كنندگان را نيز بسيار خطير ميسازد.
3. رئيس جمهور حافظ ارزشها و منافع ملي
بر اساس قانون اساسي رئيس جمهور نقش اساسي در حفظ ارزشهاي ديني جامعه نيز دارد و بر همين اساس يكي از مفاد مهم سوگند رئيس جمهور تعهد به حفظ مباني ديني و ارزشي جامعه ميباشد. قسمتي از متن اين سوگند چنين است؛ « من به عنوان رئيس جمهور در پيشگاه قرآن كريم و در برابر ملت ايران به خداوند قادر متعال سوگند ياد ميكنم كه پاسدار مذهب رسمي و نظام جمهوري اسلامي و قانون اساسي كشور باشم.»[3]
اهمّيّت انتخابات رياست جمهوري بدون توجه به مقطع زماني خاص
1. نماد اقتدار و مردم سالاري ديني:
اگر چه تعيين حاكم در جامعة اسلامي از آن خدا بوده و به همين علت در زمان غيبت امام معصوم ـ عليه السّلام ـ ولي فقيه ادارة امور جامعه را به عهده ميگيرد، اما در عين حال بايد توجه داشت كه تا زماني كه يك حكومت از پشتيباني مردمي برخوردار نباشد، نخواهد توانست به موفقيت قابل توجهي دست داشته باشد. لذا انتخاب رئيس جمهور نقطة عطف مهمي است كه اعضاي جامعه در آن به ميدان آمده و ايفاي نقش ميكنند. و در عين حال مردمسالاري ديني كه به تعبير رهبر معظم انقلاب حضرت آيت الله خامنهاي «عبارت است از اينكه تشكل نظام به وسيلة اراده و رأي مردم صورت بگيرد.»[4]، تحقق مي يابد. نكته قابل توجه آنكه در چنين فرايندي ، حكومت اسلامي به واسطة پشتوانه مردمي كه پيدا كرده و در سايه آن امنيت و اقتدار ملي و بين المللي كه از مولفههاي يك نظام موفق به شمار ميرود در جامعه ايجاد ميشود .
حال اگر به وظيفه ديني مردم نيز توجه كنيم، قضيه روشنتر خواهد بود. چرا كه در فرهنگ ديني، بيتفاوتي يك امر مذموم و نكوهيده به شمار ميرودو پيامبر اكرم ـ صلّي الله عليه و آله ـ ميفرمايد: «كلكم راع و كلكم مسئول عن رعيته»[5] يعني همچنانكه يك چوپان نسبت به تمام گوسفندانش مسئوليت دارد، هر كدام از شما در برابر خداوند نسبت به همنوعانتان مسئوليت داريد. اين مسئوليت تا آنجا اهميت دارد كه نصيحت حاكمان از سوي مردم يك اصل پذيرفته شده و لازم ميباشد.
2) انتخابات نماد همبستگي و مشاركت:
اگر چه همه انتخابات به نوعي همبستگي را در ميان مردم افزايش مي دهد، اما در عين حال نبايد فراموش كرد كه انتخابات رياست جمهوري از آن جهت كه در آن يك فرد از سوي تمام اعضاي كشور انتخاب ميشود. نقش مهمي در ايجاد همبستگي و افزايش مشاركت دارد چراكه يك فرد به عنوان نماينده همه اقوام و مناطقي است كه در محدوده كشور ايران هستند و اين خود عاملي است كه آنها احساس كنند كه به يك ملت منطقه و دين تعلق دارند و بر همين اساس بر اشتراكات تأكيد كرده و نقاط اختلاف را ناديده گيرند. كه حداقل نتيجة آن اين است كه ديگر نيروها و هزينههاي جامعه صرف مسائل جانبي نگردد لذاست كه در فرهنگ قرآن تأكيد فراوان بر دوري از تفرقه شده و اعضاي جامعه اسلامي را به وحدت و يكپارچگي دعوت مي كند.[6]
همچنين بايد توجه داشت كه نفس شركت در انتخابات ، «روح نشاط و احساس مسؤوليت را هميشه در جامعه زنده نگه ] مي[ دارد.»[7] و روحيه خودباوري را در ميان مردم تقويت كند. چراكه در چنين فرايندي مردم احساس مي كنند كه در سرنوشت جامعه خود دخالت دارند. به ويژه اگر توجه داشته باشيم كه هر فرد توانايي هاي محدودي دارد. و جابجايي هايي كه صورت مي گيرد، هم افراد تازه نفس به ميدان مي آيند. و هم مردم با ديدن گروه كاري جديد به پيشرفتها و آرمانها اميدوارتر ميشوند.
3. انتخابات در مقطع امروز
برنامة چهارم توسعه اولين مرحله از چشم انداز بيست سالة كشور است كه توسط مقام معظم رهبري تصويب و ابلاغ شده است و امسال اين برنامه (برنامه چهارم) اجرا خواهد شد و همين امر از دو جهت انتخابات امسال را از اهمّيّت اساسي برخودار كرده است. يك اين كه دشمناني كه دوست ندارند موفقيت ايران اسلامي را ببينند، سعي دارند، اولاً مردم در انتخابات شركت نكنند، ثانياً آنها سعي دارند فردي انتخاب شود كه گوش به فرمان آنها بوده و توطئههاي آنها را در داخل ايران اجرا كند. بر همين اساس آمريكا مبلغ 5/7 ميليون دلار تخصيص داده تا بتواند در انتخابات ايران خلل وارد كرده و آن را كم رونق سازد[8] و لذا در اين برهه از زمان، هم حضور حداكثري و هم انتخابات فردي لايق و برجسته بسيار لازم و ضروري است[9] و اين همان چيزي است كه در سه دهة اخير انقلاب اسلامي ايران را بيمه كرده است و لذا امام امّت ـ رحمة الله عليه ـ ميفرمايد: « ... شركت در انتخابات رياست جمهوري نه فقط يك وظيفه اجتماعي و ملي است، بلكه يك وظيفه شرعي اسلامي و الهي است كه شكست در آن، شكست جمهوري اسلامي است، كه حفظ آن بر جميع مردم از بزرگترين واجبات و فرائض است و وسوسه در آن از شيطان بلكه عمال شيطان بزرگ است.»[10]
يكي ديگر از نكاتي كه ميتوان گفت خاص انتخابات اين دوره است، مسائل مربوط به انرژي هستهاي است كه دولتهاي استعماري سعي دارند، با روشهاي گوناگون به تخريب وجهة بين المللي ايران پرداخته و آن را از ادامة فعاليتهاي هستهاي باز دارند. هم چنان كه بوش رئيس جمهور آمريكا چندين بار اعلام كرده است كه ما نخواهيم گذاشت ايران به فناوري هستهاي دست يابد. بر همين اساس در مقطع كنوني دولتي كه پشتوانة مردمي بالا داشته و در عين حال از توان بالاي ديپلماسي برخوردار باشد، ميتواند بسياري از مشكلات موجود را از سر راه ايران بردارد كه اين نكته ميطلبد كه مردم با حضور حداكثري و در عين حال آگاهانة خود اين توطئهها را خنثي سازند.
[1] . همان، اصل 122.
[2] . قانون، اصل125.
[3] . همان، اصل121.
[4] . نرم افزار حديث ولايت (نسخه 1/1)، مؤسسة تنظيم و نشر، سخنراني در تاريخ 12/9/1379. مادة مردم سالاري ديني.
[5] . تاج الدين شعيري، جامع الاخبار ، قم ، انتشارات رضي، 1363، ص119.
[6] . {Qو اعتصموا بحبل الله جميعا و لا تفرقواQ} قرآن مجيد، آيه 103 سوره آل عمران.
[7] . سخنراني رهبر معظم انقلاب در مشهد، 1/1/1384.
[8] . هفتهنامة پرتو، 14/2/1384.
[9] . سخنراني رهبر معظم انقلاب در مشهد، 1/1/1384.
[10] . صحيفه نور، ج15، ص164.
اطلاعات مطلب
- تاریخ انتشار
- 26 امرداد 01
- بازدید
- ۸۵
دیدگاه کاربران
هنوز دیدگاهی برای این مطلب ثبت نشده است.