الف ـ آيا در اين نظام، جمهوري بر اسلام تقدم دارد يا برعكس؟ ب ـ اگر مردم دين اسلام را هر چند به...

  • نشان کردن
؟
متن کاربر

پرسش

الف ـ آيا در اين نظام، جمهوري بر اسلام تقدم دارد يا برعكس؟ ب ـ  اگر مردم دين اسلام را هر چند به اشتباه نپذيرند آنگاه حكم چيست؟ ج ـ در شرايط خاص اجراي حكم اسلامي مهمتر است يا آزادي مردم؟ مثلاً با وجود اين همه محكوم كردن منع حجاب در فرانسه (مطابق قانون خودشان)، آيا با منع بي حجابي در ايران (مطابق با قانون خودمان) به تناقض نمي رسيم؟

پاسخ کارشناسی

پاسخ

براي پاسخ به اين سؤالها ، بررسي دو موضوع لازم است: 1. مبناي مشروعيت حكومت در اسلام 2. جايگاه و نقش مردم در حكومت اسلامي.

مبناي مشروعيت حكومت در اسلام

در نظام اسلامي مشروعيت حكومت ناشي از خداوند بوده و منبع و سرچشمه مشروعيت حكومت، الهي بوده و از اراده تشريعي خداوند سرچشمه مي گيرد زيرا اساساً هيچ گونه ولايتي جز با انتساب به نصب و اذن الهي، مشروعيت نمي يابد و بر اساس اعتقاد توحيدي، خداوند ربّ و صاحب اختيار هستي و انسان هاست، چنين اعتقادي ايجاب مي كند كه تصرّف در امور مخلوقات با اذن خداوند صورت گيرد و از آن جا كه حكومت و تنظيم قوانين، مستلزم تصرّف در امور انسان هاست، اين امر تنها از سوي كسي رواست كه داراي اين حق و اختيار باشد يا از طرف او مأذون و منصوب باشد. وقتي خداوند كه منشأ حقوق است حق حكومت و ولايت بر مردم را به پيامبر ـ صلّي الله عليه و آله ـ ، امامان معصوم و يا جانشين معصوم (ولي فقيه در زمان غيبت) واگذار نموده است، او حق دارد احكام الهي را در جامعه پياده كند، چون از ناحيه كسي نصب شده است كه همه هستي و حقوق و خوبي ها از اوست.[1]

جايگاه و نقش مردم در حكومت اسلامي

مردم در حكومت اسلامي با انتخاب و پذيرش نظام اسلامي، زمينه تحقق خارجي و عينيت بخشيدن به حكومت اسلامي را فراهم مي سازد بدين معنا كه «بدون مشاركت و همكاري مردم، حكومت اسلامي فاقد قدرت اجرايي خواهد بود و نمي تواند احكام اسلامي را اجرا كند بر اين اساس پذيرش و آراي مردم، شرطِ لازم و نه كافي براي تحقق عيني حكومت است. رأي مردم به مثابة قالب است و روح مشروعيت را اذن الهي تشكيل مي دهد»[2] بنابراين انتخاب و پذيرش مردم هيچ نقشي در مشروعيت بخشيدن به حكومت اسلامي نداشته و مشروعيت حكومت ناشي از خداوند است و برخاسته از خواست و انتخاب مردم نيست. مردم تنها با انتخاب و رأي خويش به حكومت اسلامي تحقق خارجي و عينيت مي بخشند. چرا كه‌ «حاكميت دين حق و نظام اسلامي همانند هر نظام ديگري با آرزوها تحقق نمي پذيرد بلكه حضور مردم و اتحاد آنان بر محور حق را مي طلبد و حكومت اسلامي هيچ گاه بدون خواست و اراده مردم متحقق نمي‌شود»[3].

با روشن شدن اين دو موضوع، در پاسخ به قسمت اول سؤال شما عرض مي كنيم كه در نظام جمهوري اسلامي مشروعيت حكومت برخاسته از خداوند و اراده تشريعي اوست و مردم با انتخاب و پذيرش خويش زمينه تحقق احكام اسلامي را فراهم نموده اند در حقيقت جمهوري براي رسيدن به اسلام و احكام اسلامي تشكيل شده و زمينه ساز آن است مرحوم امام فرمودند: «ماهيت حكومت جمهوري اسلامي اين است كه با شرايطي كه اسلام براي حكومت قرار داده است با اتكا به آراي عمومي ملت، حكومت تشكيل شده و مجري احكام اسلام مي باشد»[4] و به تعبير شهيد مطهري (ره) «انقلاب اسلامي يعني راهي كه هدف آن، اسلام و ارزشهاي اسلامي است و انقلاب و مبارزه صرفاً براي برقراري ارزشهاي اسلامي انجام مي گيرد»[5]

بنابراين اسلام و ارزشهاي اسلامي مبنا و محور اساسي نظام بوده و جمهوريت نظام زمينه ساز تحقق خارجي و اجراي احكام اسلامي است كه بدون آن حكومت اسلامي فاقد قدرت اجرايي خواهد بود و قادر نيست احكام اسلامي را اجرا كند با اين توضيح پاسخ قسمت دوم سؤال نيز روشن مي شود چرا كه خواست مردم و انتخاب آنان هيچگاه به نظام اسلامي مشروعيت نمي بخشد و بدون خواست آنان نيز حكومت اسلامي داراي مشروعيت هست هرچند مقبوليت و قدرت اجرايي خويش را از دست مي دهد بنابراين هيچگاه با تغيير خواستِ مردم، احكام اسلامي مشروعيت خويش را از دست نمي دهد و تغيير نمي يابد بله اگر زماني مردم از حمايتِ نظام اسلامي دست بردارند، نظام اسلامي مقبوليت خويش را از دست خواهد داد و امكان اجراي قوانين اسلامي فراهم نخواهد شد. «مراجعه به آراي مردم از ديدگاه عقيدتي ما هيچ گاه مشروعيت آور نيست تا با منتفي شدن آراي عمومي، مشروعيت نظام باطل گردد. گو اينكه آراي مثبت و موافق مردم عامل تحققِ حاكميت ديني است يعني اگر مردم موافق نباشند حاكميت ديني برقرار نمي گردد چرا كه چنين حاكميتي با قهر و غلبه تحقق نمي يابد»[6] بديهي است نظام اسلامي همانند هر نظام ديگري با مخالفان برخورد مي كند و اگر افرادي بدنبال ضربه زدن به نظام اسلامي باشند و با ارشاد و نصيحت نيز اصلاح نشوند نظام اسلامي قاطعانه با آنان برخورد مي نمايد البته اگر مخالفت با نظام اسلامي به صورت اكثري شكل بگيرد در اين صورت نظام اسلامي پايگاه مردمي خويش را از دست خواهد داد و قدرت اجرايي نخواهد داشت اما اين به معناي فقدان مشروعيت نظام اسلامي نيست چون نظام اسلامي مشروعيت خود را از مردم و خواست آنان نمي گيرد و وامدار مردم نيست تا با تغيير خواست آنان فاقد مشروعيت شود البته نظام اسلامي از چنان كارآمدي و جامعيت و جذابيتي برخوردار است كه به يقين، مردمي كه بر محور آن گرد هم مي آيند و حاكميت آنرا بر خويش مي پذيرند به كار آيي و پويايي آن واقف خواهند شد و كسي كه آشنايي مختصري با احكام اسلام و نظام اسلامي داشته باشد به يقين آنرا ضامن سعادت مادي و معنوي جامعه خواهد يافت. از اين رو اينكه مردم پس از پذيرش نظام اسلامي با آن به مخالفت برخيزند و احكام اسلامي را نپذيرند برخاسته از اميال و خواهشهاي نفساني خواهد بود كه در اسلام به هيچ وجه پذيرفته نيست. در پاسخ قسمت سوم سؤال نيز بايد عرض كنيم در نظام اسلامي آزادي مردم محدود به احكام اسلامي است و در چار چوب آن قرار دارد و به عبارت ديگر مردم با پذيرش نظام اسلامي و حاكميت احكام اسلامي پذيرفته اند كه آزادي آنان و تمام ابعاد زندگي آنان در محدوده و چارچوب احكام اسلامي شكل بگيرد و حاكميت نظام اسلامي بمعناي حاكميت قوانين و مقررات اسلامي و ارزشهاي ديني بر جامعه است بنابراين اجراي احكام اسلامي همواره بر آزادي مردم مقدّم است و احكام اسلامي است كه آزادي مردم را شكل و جهت مي بخشد. «ما معتقديم آزادي نمي تواند مافوق قانون و اسلام باشد اگر چنين باشد، نزول دين و برقراري قانون و حكومت بي معني است، شأن قانون محدود كردن آزادي است و دين نيز از آن جهت كه مشتمل بر قوانين سياسي و اجتماعي است، رفتار اجتماعي انسان را جهت دار و محدود مي كند و به انجام رفتار در چارچوب خاصي حكم مي كند»[7] بنابراين تناقضي در كار نيست و نظام اسلامي بر اساس احكام نوراني اسلام مي‌تواند قوانيني را وضع كند و آزادي ها را محدود نمايد حجاب و رعايت آن از جمله الزامات احكام اسلامي است كه زنان مسلمان موظف به رعايت آن هستند و نظام اسلامي اجازه نمي دهد كه محيط جامعه با خواست و خواهشهاي افراد، آلوده گردد و زمينه فساد بآساني فراهم گردد از اين رو براي سلامت فضاي جامعه حجاب از سوي حكومت اسلامي الزامي شده  و با بد حجابي برخورد مي شود و تناقضي هم در كار نيست و نمي توان پذيرفت كه احكام اسلامي با خواست و اراده مردم تغيير نمايد و در مواردي آزادي، احكام اسلامي را تحت الشعاع قرار دهد. در حقيقت پذيرش اسلام و عدم پذيرش تمامي احكام آن در مقام عمل به مثابه آن است كه در كشوري كه نظام دموكراسي استقرار دارد مردم در رأي گيري شركت كنند و نمايندگان خويش را بر گزينند اما از قوانين مصوب آن حكومت و نمايندگان، سر باز زنند، مسلماً هيچ عاقلي اين رفتار را نمي پذيرد. اسلام هيچ گاه افراد را به پذيرش اسلام مجبور نمي كند اما وقتي كسي اسلام را پذيرفت از او مي خواهد كه به تمامي احكامش پايبند باشد. بي شك در پذيرش اسلام و عدم پيروي از دستوراتش، تناقض نهفته است»[8] بنابراين  در حيطه حکومت اسلامي آزادي و محدوده آنرا قوانين اسلامي مشخص مي كند نه خواست و اراده مردم و اسلام است كه مرز ميان آزادي هاي مشروع و غير مشروع را مشخص مي نمايد از اين رو چگونه مي توان پذيرفت كه در مواردي آزادي و حدّ و مرز آن را خواست مردم معيّن و مشخص نمايد با اين حال احكام اسلامي به جامعه حاكم باشد و اين تناقض ميان پذيرش اسلام و حاكميت آن و عدم پيروي از بخشي از فرامين آن وجود دارد.

 


[1] . مصباح يزدي، محمد تقي، نظريه سياسي اسلام، قم، مؤسسه آموزشي و پژوهشي امام خميني (ره)، 1378، ج 2،‌ص 40.

[2] . پيشين، ج 2، ص 38.

[3] . جوادي آملي، ولايت فقيه، ولايت فقاهت و عدالت، قم، مركز نشر اسراء، 1378، ص 82.

[4] . صحيفه نور، ج 3، ص 105.

[5] . شهيد مطهري (ره)، پيرامون انقلاب اسلامي، تهران، انتشارات صدرا، 1376، ص 57.

[6] . مصباح يزدي، محمد تقي، پرسشها و پاسخها، قم، مؤسسه آموزشي و پژوهشي امام خميني (ره)، 1379، ص 32.

[7] . مصباح يزدي، محمد تقي، نظريه سياسي اسلام، قم، مؤسسه آموزشي و پژوهشي امام خميني (ره)، 1378، ج 1، ص 209 ـ 211.

[8] . مصباح يزدي، محمد تقي نظريه سياسي اسلام، پيشين، ج 1،‌ ص 67.

اطلاعات مطلب

تاریخ انتشار
26 امرداد 01
بازدید
۹۰
گفت‌وگو

دیدگاه کاربران

حداقل ۵ کاراکتر؛ دیدگاه پس از بررسی نمایش داده می‌شود.

هنوز دیدگاهی برای این مطلب ثبت نشده است.