نقش دين در توسعه سياسيچیست؟

  • نشان کردن
؟
متن کاربر

پرسش

نقش دين در توسعه سياسيچیست؟

پاسخ کارشناسی

پاسخ

درباره توسعه سیاسی تعاریفی شده است که برخی از آن ها عبارتند از:

1. توسعه سیاسی عبارتست از کارآیی بالای حکومت و لازمۀ آن افزایش کارآیی اجرایی و ظرفیت بیشتر در سیاست های عمومی است.

2. توسعه سیاسی عبارتست از بالا رفتن کارآیی و ظرفیّت نظام برای پاسخ گویی به نیازهای فزاینده و مشخص در جامعه.

3. توسعه سیاسی ایجاد « دولت – ملت » قوی با کارآیی مؤثر در دنیای نوین و رقابت آمیز است.[1] البته در این باره اختلاف نظرهای اساسی در دیدگاههای غربی و اسلامی وجود دارد غرب برای رسیدن به مراحل توسعه، خدا را از گردونۀ اجتماع خارج ساخت و عقل بشری را به جای آن نشاند و متناسب با این انسان مداری و با توجه به فرهنگ و تمدن گذشته خود، شیوه هایی برای آن طراحی کرد و شاخص هایی برای آن در نظر گرفت.

البته وقتی درخصوص نقش دین در توسعه سیاسی بحث می کنيم بايد به اين نکته اساسی توجه نمائیم که  توسعه سیاسی، از دیدگاه اسلام و غرب، دارای تفاوت ماهوی و اساسی است. غرب خدا و دین را از صحنه اجتماع کنار گذاشت تا به توسعه برسد ولی ما در رسیدن به توسعه و نظام سیاسی مطلوب، مهم ترین نقش را برای دین و خدا قائل هستیم. و اصول و مبانی آن را از دین می گیریم و بر مبنای مجموعه ای از ارزش ها توسعه خود را بنیان می نهیم. بنابراین هم مبنای توسعه، هم راهها و شیوه های رسیدن به آن و هم شاخص های توسعه مورد نظر با نظریه های غربی تفاوت دارد.

می توان گفت جامعه ای می تواند به رشد، توسعه و کمال دست یابد که عدالت را در مجموعه ها و اجزای خود از جمله نظام سیاسی پیاده نماید یا به عبارتی می توان گفت به یک لحاظ اندیشه های دین اسلام در مورد توسعه سیاسی بر اساس مفهوم عدالت پی ریزی شده و دارای اصولی جزئی تر در هر زمینه هستند.

 ما در اينجا با محوريت نظام سياسي در توسعه سياسي به اصولي در چارچوب کلي عدل اشاره می نمائیم:[2]

1. اصل عدم وجود ظلم: ظلم بدین معنی که اجزاء و عناصر سیستم سیاسی در جای خود قرار نگرفته و در نتیجه با پائین آمدن کارآیی سیستم روند رشد، توسعه و کمال کنده شده یا حتی ممکن است راه انحطاط و عقب گرد بپیماید. برای جلوگیری از این آفت، باید هر گونه ظلمی را در هر جزئی از مجموعه از بین برد.

2. اصل لیاقت و شایستگی: به این معنی که در تمام اجزای نظام سیاسی مناسب ترین و کارآیی ترین افراد هر کدام در جای واقعی خود قرار گیرند. به گونه ای که بهتر از آن میسر نباشد.

3. عدم حاکمیّت افراد نالایق: به همان میزان که اصل لیاقت و تخصص گرایی می تواند موجب رشد و توسعه و کمال جامعه گردد، حاکمیّت افراد نالایق، یا عناصری که در سیستم سياسي مسئولیتي بیش از حد توان و ظرفیّت خود اشغال کرده اند، موجب انحراف، انحطاط و عقب ماندگی است.

4. اصل نظارت و پاسخ گویی: نظام سیاسی باید از داخل، عملکرد اجزایش را به شدت کنترل کرده و هر بخشی از کارش ضعیف بود یا کارایی لازم را نداشت اصلاحات لازم انجام گرفته و عناصر آن تعویض گردند.

5. اصل قانون گرایی: برابری همه اعم از رهبران و مردم در مقابل قانون و اجرای عملی آن به طور یکسان، عدم سوء استفاده افراد یا اقشاری از قانون حتی رهبران و احترام به قانون، از مصادیق قانون گرایی است. قانون باید حقوق همه مردم را تضمین کرده، به آسانی نخبگان سیاسی را پای میز محاکمه کشانده و حتی در صورت تخلف محکوم نماید.

6. اصل حاکمیّت گفتگو: نظام سیاسی باید با حاکم کردن عقل، منطق، مفاهمه و گفتگو در جامعه هنگام بروز اختلاف نظرها و تضارب افکار و اندیشه ها، از هر گونه خشونت و توسل به قوه قهریه اجتناب نماید.

7. اصل مشارکت در تصمیم گیری: مردم و به خصوص دانشمندان و متخصصان، باید در تصمیم گیریها و سیاست گذاری های سیستم و رهبران، شرکت داشته باشند. این مشارکت ممکن است به صورت مشورت، وجود مشاورین، وجود مجالس مشاوره، وجود مجالس قانون گذاری و ... باشد.

8. اصل محوریت نیروی انسانی در برنامه ها: در تمام برنامه های توسعه انسان جایگاه اصلی را داراست و ارزش ها، فضیلت ها، عزّت نفس و شرف انسانی نباید فدای برنامه های توسعه گردد. حکومت باید زمینه و محیطی را برای تمام اقشار جامعه فراهم آورد تا در سایۀ آن، انسان ها با آرامش بیشتر و اطمینان از حال و آینده خود، به تفکر و اندیشه پرداخته و به فکر ساختن دنیا و آخرت خود و جامعه باشند.

9. اصل امنیّت: تضمین امنیّت و آرامش جامعه از شرایط ضروری برای توسعه می باشد. اگر امنیّت لازم برای اجرایی کردن برنامه های توسعه نباشد نظام سیاسی نه تنها در توسعه سیاسی بلکه در دیگر برنامه های توسعه با مشکل جدی مواجه خواهد شد.

پس از این مباحث آن چه مهم است و در این جا باید مورد توجه قرار گیرد نقش دین در خصوص توسعه سیاسی است و نکته ای که در این باره باید لحاظ قرار گیرد نقش محوری دین در امر توسعه است یعنی برای بنا و اساس توسعه سیاسی باید نقش محوری دین را مد نظر قرار داد و با محوریت دین و با دین محوری مسائل توسعه سیاسی را دنبال کرد و اگر طرحی نو داده می شود و اگر جامعه نیاز به نوسازی دارد بنای آن باید بر محور تدین باشد و برای بازسازی نظام سیاسی، باید محوریت دین، معیار مطالعات و اندیشه ورزی قرار گیرد تا از این رهگذر روند توسعه سیاسی با صبغه دینی انجام گیرد همان طوری که این امر را ما به خوبی در اندیشه های امام راحل و آیت الله خامنه ای و دیگر شاگردان امام (ره) می بینیم و ظهورات آن را در مقوله طرح جمهوری اسلامی از ناحیه امام (ره) و یا بحث مردم سالاری دینی که امروزه مطرح است به خوبی قابل مشاهده است نقش تعیین کننده مردم در سرنوشت سیاسی، اجتماعی شان که در آراء امام (ره) و اندیشه های آیت الله خامنه ای مطرح می باشد.

 بنابراین می توان گفت با محوریت دین و صبغه دینی این اندیشه های نو ارائه گردید زیرا آنان مبنای توسعه سیاسی را دین قرار داده و در روند آن صبغه دینی را مورد عنایت قراردادندو از اين رو توسعه سیاسی با همین عناوینی که اشاره گردید به سمت نهادینه شدن پیش رفت و این همان چیزی است که از آن می توان  به عنوان نقش دین در امر توسعه سیاسی یاد کرد.

معرفی منابع جهت مطالعه بیشتر:

1ـ کتاب «تدین، حکومت و توسعه» محمد جواد لاریجانی، انتشارات موسسه فرهنگی اندیشه معاصر مراجعه نمائید.

 


[1] . رک. لوسین پای « فرهنگ سیاسی و توسعۀ سیاسی» محمدی، مجید، نامه فرهنگ، ش6-5، 1370ص40.

[2] . رک، علیخانی، علی اکبر، توسعه سیاسی از دیدگاه امام علی (ع)، سازمان تبلیغات اسلامی، 1379 ص 111-114.

اطلاعات مطلب

تاریخ انتشار
27 امرداد 01
بازدید
۹۶
گفت‌وگو

دیدگاه کاربران

حداقل ۵ کاراکتر؛ دیدگاه پس از بررسی نمایش داده می‌شود.

هنوز دیدگاهی برای این مطلب ثبت نشده است.