اندیشه امام خمینی در مورد اقتصاد در جوامع مسلمانانچه می باشد؟

  • نشان کردن
؟
متن کاربر

پرسش

اندیشه امام خمینی در مورد اقتصاد در جوامع مسلمانانچه می باشد؟

پاسخ کارشناسی

پاسخ

برای تبيین دیدگاه های امام ـ رحمه الله علیه ـ درباره اقتصاد لازم است دیدگاه های امام ـ رحمه الله علیه ـ را در قالب چند محور و نکته مطرح نموده و به بررسی آن بپردازیم، امام ـ رحمه الله علیه ـ اقتصاد را در چند محور زیر نگاه کردند:

1ـ اقتصاد هدف نیست، بلکه وسیله است

انسان موجودي است که سعادت او نزدیکی به خدا در راهیابی به کمال و جمال و جلال مطلق است بنابر این، تنظیم امور مربوط به معاش فقط برای آن است که زمینه این عروج آماده شود از این رو امام ـ رحمه الله علیه ـ می فرماید:

«زیربنا اقتصاد نیست؛ برای این که غایت انسان اقتصاد نیست، انسان زحمتش برای این نیست که فقط شکمش را سیر کند یا جوان هایش را بدهد شکمش سیر شود... این انسان مردنی نیست انسان تا آخر هست و برنامه اسلام این است که این انسان را جوری کند که هم این جا صحیح باشد و هم آن جا ....»[1]

2ـ اقتصاد اسلامی، اقتصاد معنوی است

اقتصاد اسلامی که به تنظیم رفتارهای اقتصادی انسان می پردازد، مانند اقتصادهای بشری، اقتصادی صرفاً مادی نیست، بلکه با توجه به اهداف و مقاصد مادی و معنوی رفتارهای اقتصادی را تنظیم می کند، از این رو حضرت امام ـ رحمه الله علیه ـ می فرماید:

«مکتب اسلام، یک مکتب مادی نیست. یک مکتب مادی ـ معنوی است.[2] اسلام دینی است که با تنظیم فعالیت های مادی، راه به اعتلای معنوی انسان می گشاید. ترقیّ واقعی همین است که رشد خود انسان هدف فعالیت های مادی می گردد و اسلام، دین این ترقّی است».[3]

3ـ نظام اقتصادی اسلام، نظام دستوری است

در بینش امام ـ رحمه الله علیه ـ انسان موجودی است که اگر تحت تربیت اسلام قرار نگیرد، هم چون حیوانی محاسبه گر رفتار می کند و فقط امور مادی را می بیند و می فهمد و دست او از معنویات کوتاه است زیرا عقل انسان نمی تواند عالم ماورای طبیعت را درک کند از این رو خداوند متعال این کمبود را از طریق وحی جبران و انسان را در این دنیا به گونه ای هدایت می کند تا به سعادت دنیا و آخرت با هم دست یابد.

امام خمینی ـ رحمه الله علیه ـ در این باره می فرماید: «مجموعه قواعد اسلامی در مسائل اقتصادی، هنگامی که در کلّ پیکره اسلام به صورت یک مکتب منسجم ملاحظه می شود و همه جانبه پیاده شود، بهترین شکل ممکن خواهد بود. هم مشکل فقر را از بین می برد و هم از فاسد شدن یک عده به وسیله تصاحب ثروت جلوگیری می کند و در نتیجه، کل جامعه را از فساد حفظ می کند و هم مانع رشد استعدادها و شکوفایی قدرت ابتکار و خلاقیّت انسان ها نمی شود».[4]

4ـ در بینش اسلام، رفتارهای محاسبه گرانه، رفتاری همراه و مطابق با شریعت است

یعنی رفتارهای انسان اسلامی به انگیزه دست یابی به سعادت دنیا و آخرت انجام می شود و سازگاری و تطبیق با شریعت اسلام داشته باشد زیرا فقط در این صورت است که می تواند به بهترین وجه به هدف خود دست یابد. و برای همین خاطر است که امام می فرماید:

«... (اسلام) مکتبی است که بر خلاف مکتب های غیر توحیدی در تمام شؤون فردی و اجتماعی و مادّی و معنوی و فرهنگی و سیاسی و نظامی و اقتصادی دخالت و نظارت دارد و از هیچ نکته .... که در تربیت انسان و جامعه و پیشرفت مادی و معنوی نقش دارد، فروگذار ننموده است».[5]

5ـ عدالت محوری در اندیشه های اقتصادی امام خمینی ـ رحمه الله علیه ـ

جایگاه عدالت در نظریات امام ـ رحمه الله علیه ـ بسیار رفیع و با اهمیت می باشد چون که عدالت در تمامی زمینه ها یکی از مفاهیم اساسی است که مذهب تشیع را از دیگر فرق اسلامی متمایز می کند.

موضوع مهمی که در اندیشه های اقتصادی حضرت امام ـ رحمه الله علیه ـ بروز و ظهور می کند تقدم عدالت اجتماعی به عنوان یکی از اجزای مهم عدالت بر توسعه اقتصادی است. به طوری که ایشان می فرمایند: «عدل اسلامی را مستقر کنید، با عدل اسلامی همه و همه در آزادی و استقلال و رفاه خواهند بود».[6]

از دید امام خمینی ـ رحمه الله علیه ـ مقصد و هدف اساسی اسلام تحقق قسط و عدل است، اصل و میزان آن نیز قسط و عدالت اجتماعی است و تمام احکام و قوانین و مقررات اسلامی بر اساس عدل و قسط شکل گرفته و بیان شده است».[7] و به بیان ایشان «اسلام برای اقامه حکومتی عدل گستر آمده است چه در این آیین، قوانین مربوط به امور مالی، از قبیل مالیات و بیت المال و شیوه جمع آوری از همه اقشار و طبقات جامعه، به طرز عادلانه ای تدوین و تنظیم شده است»[8]

6ـ مشارکت مردم در اقتصاد مورد تاکید امام خمینی ـ رحمه الله علیه ـ است

البته از نظر حضرت امام ـ رحمه الله علیه ـ مردم و بخش های خصوصی تنها به معنی سرمایه داران نمی باشند در رهنمودهای حضرت امام ـ رحمه الله علیه ـ هر جا مردم مطرح شده منظور تمام آحاد ملت می باشند که از طبقات و صنوف مختلف اعم از کشاورزان، کارگران، بازاریان کارمندان و .... تشکیل شده اند. مشارکت مردم، شامل اقشار محروم و فاقد سرمایه و اقشار متوسط که دارای سرمایه های کوچک هستند و به طور کلّی شامل همه کسانی می گردد که از راه های مشروع سرمایه هایی را کسب کرده و می خواهند آن ها را در امور مفید به کار اندازند. از دیدگاه امام خمینی ـ رحمه الله علیه ـ هم مردم و هم دولت، در اقتصاد نقشی جدی داشته و جایگاه هر دو موثر، کارآمد و تعیین کننده است.

7ـ نگاه ویژه امام خمینی به مستضعفین و محرومین

از نظر امام ـ رحمه الله علیه ـ جهت گیری اقتصاد اسلامی به سبب حمایت از منافع محرومین و پا برهنگان است.

از نظر امام ـ رحمه الله علیه ـ درباره رویکرد جمهوری اسلامی می فرمایند: «با جمهوری اسلامی سعادت، خیر و صلاح برای همه ملت است اگر کلام اسلام پیاده شود مستضعفین به حقوق خودشان می رسند تمام اقشار ملت به حقوق خودشان می رسند... همه اقشار ملت در جمهوری اسلامی باید در رفاه باشند ...» از نظر امام خمینی ـ رحمه الله علیه ـ هدف مادی خدمت به مستضعفان و محرومان برخورداری آن ها از یک زندگی متوسط و آبرومندانه است تا بتواند در حد شأن خود از امکانات اقتصادی بهره مند شوند.

یعنی وظیفه نظام اسلامی، خدمت به محرومین و مستضعفین است و نظام اسلامی وظیفه دارد که به طور ریشه ای در ابعاد مختلف اعم از تقنين، اجراء و قضا مسائل و مشکلات قشرهای محروم را در اولویت قرار دهد از نظر امام ـ رحمه الله علیه ـ بی توجهی مسوولان کشور به منافع قشر مستضعف و بی تفاوتی نسبت به دردهای آن ها، انحراف از اصول اسلامی و انقلابی تلقی می گردد. و باید گفت این نگاه ویژه امام ـ رحمه الله علیه ـ به مستضعفین و محرومین به قدری است که امام ـ رحمه الله علیه ـ می فرمایند: مستضعفین به اسلام حق دارند زیرا در طول تاریخ 1400 ساله این جمعیت بودند که کمک کردند دین اسلام را، ترویج کردند از دین اسلام...[9]

لذا بدون شک جهان خواران..... از گرایش روح اقتصاد اسلام به طرف حمایت از پا برهنگان در هراسند.[10]

نتیجه ای که از این مطالب در مجموع می توانیم بگیریم این است که اولاً بنا بر دیدگاه امام ـ رحمه الله علیه ـ اقتصاد هدف و زیر بنا نیست و باید با توجه به اهداف و مقاصد مادی و معنوی برنامه های اقتصادی را تنظیم کرد و ثانیاً این که اندیشه اقتصادی امام ـ رحمه الله علیه ـ برگرفته از آموزه های اسلامی قرار دارد و عدالت به عنوان هدف اصلی و اساسی برپایی حکومت و ایجاد نهاد های اقتصادی می باشد و همین عدالت است که زمینه برای رشد و توسعه اقتصادی را به گونه ای مناسب تر فراهم می آورد و همین جهت گیری های عدالت محور انگیزه برای حضور افراد و گروه های مختلف جامعه در عرصه فعالیت های اقتصادی را فراهم می آورد و ثالثاً این که از نظر حضرت امام ـ رحمه الله علیه ـ محرومین و مستضعفین و افراد فاقد سرمایه نیز باید بتوانند در اقتصاد جامعه مشارکت نمایند و بر این اساس، دولت اسلامی موظف است که مقدمات و امکانات مشارکت فعّال توده های مردم به ویژه اقشار محروم و فاقد سرمایه را فراهم کند.

 


[1] . صحیفه نور، ج 9، ص 458 و هم چنین ر.ک: به صحیفه نور، ج 7، ص 85.

[2] . همان، ج 7، ص 571.

[3] . همان، ج 4، ص 360.

[4] . صحیفه نور، ج 5، ص 382 و 383.

[5] . وصیت نامه سیاسی الهی امام خمینی ـ رحمه الله علیه ـ ، ص 402.

[6] . صحیفه امام، ج 6، ص 77.

[7] . امام خمینی، شؤون و اختیارات ولی فقیه، ص 30.

[8] . همان، ص 20.

[9] . صحیفه نور، ج 6، ص189.

[10] . همان، ج 20، ص 129.

اطلاعات مطلب

تاریخ انتشار
27 امرداد 01
بازدید
۶۹
گفت‌وگو

دیدگاه کاربران

حداقل ۵ کاراکتر؛ دیدگاه پس از بررسی نمایش داده می‌شود.

هنوز دیدگاهی برای این مطلب ثبت نشده است.