کاپیتولاسیون چیست؟

  • نشان کردن
؟
متن کاربر

پرسش

کاپیتولاسیون چیست؟

پاسخ کارشناسی

پاسخ

کاپیتولاسیون (capitulation) از کلمه capitulate به معنای «شرط گذاشتن» و در لغت به معنای سازش و تسلیم است و بر قراردادهایی اطلاق می شود که به موجب آن اتباع یک دولت در قلمرو دولت دیگر مشمول قوانین کشور خود می شوند.[1]

سابقه کاپیتولاسیون در ایران به شکست ایران از روسیه و تحمیل پیمان ترکمن چای بر می گردد که پس از انقلاب 1917م شوروی لغو گردید.  در سال 1343 دولت محمدرضا پهلوی بار دیگر در احیای کاپیتولاسیون قدم برداشت و قانونی از تصویب مجلس گذراند تا مستشاران نظامی آمریکا و تکنسین های وابسته و اعضای خانواده و خدمه آن ها، اعم از نظامی و غیر آن، از شمول قوانین قضائی ایران معاف شوند، و به مصونیت دیپلماتیک دیپلمات ها و اعضای سیاسی سفارت خانه های خارجی ملحق گردند[2].  کاپیتولاسیون در واقع مصونیت سیاسی است.  در قانون کاپیتولاسیون سال 1343 به نظامیان آمریکایی  و وابستگانشان، این مصونیت سیاسی اعطا  شد و کلیه مستشاران آمریکایی از حیطه قانون ایران خارج شدند. به طوری که اگر آنان مرتکب جرم وجنایتی در ایران می گردیدند در دادگاه های ایران جواب گو نبودند.  آمریکا بیش از چهل هزار مستشار در ایران داشت و  در صورت تخلف،  امکان تعقیب آن ها توسط دستگاه قضایی ایران وجود نداشت؛   زیرا آنان طبق قانون کاپیتولاسیون مصوب سال 1343 هم چون دیپلمات ها و نمایندگان سیاسی مشمول قرارداد بین المللی وین می شدند که موادی از آن به شرح ذیل می باشد:

«ماده 29 قرارداد وین ـ شخص مامور سیاسی مصون است و نمی توان او را به هیچ عنوان مورد توقیف یا بازداشت قرار داد ـ کشور پذیرنده با وی رفتار محترمانه اي که در شأن اوست خواهد داشت و اقدامات لازم را برای ممانعت از وارد آمدن لطمه به شخص و آزادی و حیثیت او اتخاذ خواهد کرد.

بند 1 ماده 31 قرارداد وین ـ مامورسیاسی در کشور پذیرنده از مصونیت تعقیب جزائی برخوردار است و از مصونیت دعاوی مدنی و اداری نیز بهره مند خواهد بود».[3]

البته تصویب قانون کاپیتولاسیون توسط دولت وابسته محمدرضا پهلوی، واکنش شدید امام خمینی ـ رحمة الله علیه ـ را در سال 1343 به دنبال داشت و امام خمینی ـ رحمة الله علیه ـ در آبان 1343 طی سخنرانی که در جمع هزاران نفر از مردم ایراد نمود به این موضوع اعتراض کردند، و با آیه استرجاع (انالله و انا الیه راجعون) سخنرانی خود را آغاز کرده  و در آن بیانات اظهار داشتند:

«رژیم ایران، استقلال کشور را فروخت و در عمل دست نشاندگی خود را به آمریکا اعلام داشت، چنین روزی عزای ملت ایران است و جا دارد مردم بر سر در منازل و مغازه های خود پرچم سیاه بیاویزند».[4]

هم چنین امام خمینی(ره) طی اعلامیه ای که در این باره انتشار دادند تصویب لایحه کاپیتولاسیون را محکوم نموده و آن را «سند بردگی ملت ایران» دانستند و نسبت به سوء استفاده های ناشی از آن هشدار دادند و همین اعتراض های امام ـ رحمة الله علیه ـ باعث گردید تا ایشان را در 13 آبان 1343 از ایران به ترکیه تبعید نمایند.

 


[1] . ر.ک: اشوری، داریوش، دانشنامه سیاسی، انتشارات مروارید، ص 256، و انقلاب اسلامی، نشر معارف ویراست سوم، ص 84.

[2] . مدنی، سید جلال الدین، تاریخ سیاسی معاصر ایران، ج 2، انتشارات اسلامی، ص 75.

[3] . همان، ص82.

[4] . ر.ک: به انقلاب اسلامی و چرایی و چگونگی رخداد آن، جمعی از نویسندگان، ویراست سوم، نشر معارف، ص 84 ـ 85.

اطلاعات مطلب

تاریخ انتشار
31 امرداد 01
بازدید
۳۹۷
گفت‌وگو

دیدگاه کاربران

حداقل ۵ کاراکتر؛ دیدگاه پس از بررسی نمایش داده می‌شود.

هنوز دیدگاهی برای این مطلب ثبت نشده است.