فتنه به چه معنا و مفهومی است؟

  • نشان کردن
؟
متن کاربر

پرسش

فتنه به چه معنا و مفهومی است؟

پاسخ کارشناسی

پاسخ

  'فـتـنـه'، مـصـدر عـربـى از مـاده فـَتـَن اسـت و در لغـت به معناى 'در آتش انداختن' و 'گـداخـتـن سـيـم و زر' جـهـت آزمـايـش و جـدا سـاخـتـن مـواد خـالص آن از نـاخـالصى هاست.[1] فتنه در فرهنگ زبان فارسي کاربردي فراوان دارد و به معناي امتحان کردن،‌ آزمودن،‌ گمراه کردن،‌ ضلالت، اختلاف ميان مردم،‌ آشوب،‌ محنت و عذاب است. در روض‌الجنان، فتنه اين‌گونه معنا شده است: «اصل فتنه» امتحان باشد و آزمايش و آن بليّت [بلاهايي] که باطن آدمي به آن پيدا شود را فتنه خوانده و خصلتي و حالتي که به پديد آمدن آن، مردمان به يکديگر ظلم کنند. علاوه بر اين، اصل واژه فتنه به معناي گداختن طلا در آتش به منظور جدا کردن خالصي‌ها و ناخالصي‌هاست.

اين واژه در قرآن نيز داراي معاني متعدد است که در يک جمع‌بندي کلي مي‌توان پنج عنوان آزمايش؛ عذاب و يا اسباب عذاب؛ ايجاد فساد و نفاق؛ بلا و شرک به خدا را معاني کلي فتنه در قرآن ناميد. در تمامي موارد کاربرد فتنه در قرآن، به ويژه در آن‌جا که متضمن معني آزمايش است، معناي گداخته شدن طلا به منظور جدا شدن خوبي آن از ناخوبي به نحوي گنجانده شده است. از سوي ديگر گاهي فتنه در قرآن در جايگاهي استعمال مي‌شود که به فعل صادره از سوي خداوند نسبت داده شده و در اين موارد داراي حکمت و تدبير الهي است و معمولاً با معناي آزمايش همراه است. در مواردي فتنه به اعمال بندگان نسبت داده شده که مورد مذمت پروردگار است.

در فرهنگ سياسى اجتماعى اسلام، اصطلاح 'فتنه'، رنـگ و صـبـغـه اى ديـگر دارد؛ اين واژه در نهج البلاغه مكرر آمده است و منظور حضرت در بـيشتر مواضع معناى لفظى و لغوى يا جنبه فردى و اخلاقىِ آن نبوده بلكه مراد ايشان از فتنه، يکسرى پديده هاى اجتماعى سياسى است كه جامعه اسلامى را دچار موج و تلاطم نموده و در عين حال حالتِ حق به جانب و فريب كارانه داشته است.

بـا نـگاهى به موارد استعمال فتنه در كلام امير مؤمنان "ع"، درمى يابيم كه؛ 'فتنه'، تـرفـنـدى سـيـاسـى اجـتـمـاعـى اسـت كـه از آمـيـزش حـق و بـاطـل و پـنـهـان نـمـودن بـاطـل در پـوسـتـه حـق، بـا هـدف اغفال و فريفتن مردم و براى رسيدن به مقاصدى شوم، طرح ريزى مى شود.

فـتـنه گران، به خوبى مى دانند كه اگر حق به طور واضح مطرح گردد، راهى براى نفوذ آنان در جامعه باقى نمى ماند و اگر باطل به صورت عريان عرضه شود، هيچ كس در پـى آن نـمـى رود؛ از ايـن رو هـمـواره بـر تـن بـاطـل، لبـاس حـق مـى پـوشـانـنـد و تـشـخـيـص حـق از بـاطـل را بـر مـردم مـشـتـبـه مـى سـازنـد تـا از طـريـق حـق جـلوه دادن باطل، مردم را اغفال و به دنبال خود بكشانند. آنان زهر مهلك را در غذايى مطبوع پنهان مى سـازنـد تـا نـاآگاهان را به خوردن آن تشويق كنند و آگاهان را نيز در دريايى از شك و تـرديـد غـوطه ور سازند. نتيجه اين حيله گرى به آنجا مى انجامد كه ناآگاهان به آنان مـى پـيـونـدنـد و آگـاهان نيز به ورطه 'بى عملى' دچار مى شوند و در هر دو صورت آنان به مقصود پليد خويش دست مى يابند.

 


[1]. اقرب الموارد، سعيد الخورى الشرتونى، ج 2، ص 902، بيروت.

 

اطلاعات مطلب

تاریخ انتشار
31 امرداد 01
بازدید
۱۱۱
گفت‌وگو

دیدگاه کاربران

حداقل ۵ کاراکتر؛ دیدگاه پس از بررسی نمایش داده می‌شود.

هنوز دیدگاهی برای این مطلب ثبت نشده است.