جهاني شدن را،توضیح دهید.
جهاني شدن را،توضیح دهید.
پرسش
پاسخ
در خصوص پديده جهاني شدن با ذكر مقدمهاي به توضيح آن ميپردازيم. در عصر جديد اطلاعات، ما روزانه بطور فزايندهاي با دادههاي تازه در خصوص منابع و موضوعات گوناگون روبرو هستيم. پيشرفت ارتباطات، كره زمين را حقاً به دهكدهاي جهاني متشكل از بشر پراكنده در پنج قاره تبديل نموده است و شبكه جهاني چهار گوشه عالم را به هم مرتبط ساخته است؛ بهگونهاي كه به وضوح از اهميت و كاركرد سابق مرزها كاسته شده است. عصري كه در آن به سر ميبريم عصر اطلاعات و ارتباطات لقب گرفته است و اين موضوع، تبادل اطلاعات و ارتباطات در همه جاي اين كره خاكي و حتي ماوراء آن را تسهيل نموده است. تا چندي پيش با حاكميت نظام دو قطبي بر عرصه نظام بين الملل ،كه پس از جنگ جهاني دوم (45 ـ 1939م) تا فروپاشي نظام سوسياليستي شوروي (1989م) ادامه يافت، جهان به دو قطب مخالف تقسيم شده بود. نيروهاي متفق و كشورهاي غير كمونيست به رهبري ايالات متحده آمريكا كه ناتو نماد آنان بود و كشورهاي كمونيستي به رهبري اتحاد جماهير شوروي با نمادي تحت عنوان پيمان ورشو تمايز مييافتند. اين وضعيت سد نسبتاً محكمي را در برابر تبادل دقيق اطلاعات، فرهنگ و تمدن كه از شاخصههاي بارز پديده جهاني شدن يا جهانگستري است بين دو بلوك شرق و غرب فراهم آورده بود لكن امروزه با فروپاشي نظام دو قطبي و انقلاب اطلاعاتي و فرهنگي، بشريت و جهان هستي در آستانه تغيير و تحول و ورود به دوره جديدي قرار گرفته است. چنين مينمايد كه گويا جهاني تازه در دست ساخته شدن باشد. همان چيزي كه ابن خلدون هفت قرن پيش به آن اشاره داشت: «هنگامي كه عادات و احوال بشر يكسره تغيير يابد چنان خواهد بود كه گويي آفريدگان از بن و اساس دگرگون شده و سرتاسر جهان دچار تحول و تفسير گرديده است و گويي خلقي تازه و آفرينش نوبنياد و جهاني جديد پديد آمده است.»[1] به اين ترتيب وضعيت بشري در پايان هزاره دوم به تعبير ابن خلدون از آفرينش نوبنياد متأثر شده است كه آن را اصطلاحاً به جهانگستري يا جهاني شدن تعبير ميكنند اصطلاحي كه به رغم استفاده بسيار از آن، از ابهامات فراواني برخوردار است زيرا به تعبير بسياري از انديشمندان سياسي، اين پديده، جهان را به سمت جهاني تناقضنما با يك تمدن در عين وجود تمدنهاي بسيار سوق داده است[2]. يعني از يك سو سمتگيري به سوي يك فرهنگ حاكم بر جهان است و از سوي ديگر ما شاهد موازنه و قدرت نمايي تمدنها و فرهنگهاي گوناگون در جهان خويش هستيم. چنين وضعيتي طرح نظريات مختلف را در وضعيت كنوني فراهم آورده است. از طرفي با طرح نظريه برخورد تمدنهاي هانتينگتون، سازش و همكاري تمدنهاي مختلف با يكديگر غيرممكن جلوه ميكند و از طرف ديگر با طرح گفتگوي تمدنها ايده چنين برخوردي به چالش كشيده ميشود. در تعريفي از جهاني شدن آمده است: «جهاني شدن مجموعه پيچيدهاي از فرايندهاي متمايز امّا مرتبط (و داراي ارتباط) اقتصادي، فرهنگي، اجتماعي و نيز سياسي و نظامي است كه مناسبات اجتماعي از طريق آنها و در دوره طولاني تاريخي به مقياس جهاني و قابل دسترس در سطح جهان تحول يافته است»[3]. بر اين اساس براي توضيح بيشتر اين پديده لازم است ما به ابعاد مختلف آن را در بخشهاي سياسي، اقتصادي و فرهنگي و اجتماعي اشاره کنیم :
در بعد سياسي، جهاني شدن شمار بازيگران سياسي در صفحه بين الملل راافزايش ميدهد. تا پيش از اين فقط دولتها به ايفاي نقش در سياست بين الملل ميپرداختند امّا با بروز اين پديده اين نقش علاوه بر دولتها به عهده ساير نهادهاي بين المللي (حكومتي يا غيرحكومتي)، شركتهاي خصوصي، افراد و در رأس آنها رسانهها نيز سپرده ميشود. اين امر علاوه بر كمرنگ نمودن مرزهاي بين المللي از اهميت و نقش دولتها و حاكميت آنها كاسته است. در بعد اقتصادي ما شاهد همبستگي بيش از پيش اقتصادي و ادغام همه اقتصادهاي ملي در يك اقتصاد جهاني و در محدوده بازار سرمايهداري هستيم. از پيامدهاي اين پديده در اين بخش سمتگيري به سوي داد و ستد آزاد و حذف مانع در راه صدور و ورود كالا به كشورهاست. در بعد فرهنگي ،جهاني شدن باعث كثرتگرايي فرهنگي به دنبال پذيرش اصل تساهل و تسامح ميگردد، كه البته اين پديده ميتواند الزاماً به مفهوم اعتقاد به نسبيگرايي محض هم نباشد بلكه ميتوان از آن به نوعي تحمل و بردباري در دعاوي مختلف در خصوص حقيقت ياد كرد. به دليل نتايج و پيامدهاي گوناگون ناشي از جهاني شدن، موضعگيريهاي متفاوتي نيز در قبال آن اتخاذ گرديده است. به عنوان نمونه اين پديده از ديدگاه ماركسيستهاي تندرو صورتي از استعمار تلقي ميشود.[4]به عقيده اين عدّه چون ظرفيت توليد توسط كشورهاي سرمايهداري به دليل جذب فنآوريهاي ارتباطاتي و تكنولوژيكي قوي و سرعت توزيع، افزايش يافته است با ظهور اين پديده وضعيت رقابتي براي زيردستان باقي نخواهد ماند. همچنين پاپ ژان پل دوّم رهبر كاتوليكهاي جهان اين پديده را به سود ثروتمندان ميداند و معتقد است بايد با آن مخالفت كرد.[5]
آنچه چهره نامناسبي از اين پديده جلوه داده است آن است كه از ديد صاحبنظران امروزه جهاني شدن در افكار عمومي جامعه بين الملل بيشتر به مفهوم جهاني شدن اقتصاد، سياست و فرهنگ غربي است كه طبعاً نتيجه اين امر پروژه تهاجم فرهنگي از سوي تمدني به تمدنهاي ديگر خواهد بود.[6] اما آنچه در خور توجه است ،اين است كه، موضوعي كه حساسيت مخالفان جهاني شدن را برميانگيزد خود اين پديده نيست بلكه نتايجي است كه با موضعگيريهاي نادرست كشورها و قدرتهاي جهاني در اين راستا پديد ميآيد، آنچه مهم است اينكه ما بايد با بالا بردن آگاهيهاي افراد جامعه و تقويت بنيه علمي و فرهنگي خويش ،از تأثيرات منفي آن بكاهيم.
[1] . ابن خلدون، مقدمة ابن خلدون، ترجمة پروين گنابادي، مركز انتشارات علمي و فرهنگي، 1362، ج 1، ص 60.
[2] . رجايي، فرهنگ، پديده جهاني شدن، وضعيت بشري و تمدن اطلاعاتي، عبدالحسين آذرنگ، تهران، انتشارات آگاه، 1379، ص 41.
[3] . فرهنگ رجائي، همان، ص 86 ـ 85.
[4] . همان، ص 70 به نقل از مجله نژاد و طبقه، 1998 ـ 1999، ص 5.
[5] . كيهان، شنبه 6 / 7 / 81.
[6] . فصلنامة فرهنگ و ديپلماسي، شماره 2 و 3، زمستان و بهار 81 ـ 80، ص 85.
اطلاعات مطلب
- تاریخ انتشار
- 28 امرداد 01
- بازدید
- ۹۰
جهاني شدن را،توضیح دهید.
- نشان کردن
پرسش
جهاني شدن را،توضیح دهید.
پاسخ
در خصوص پديده جهاني شدن با ذكر مقدمهاي به توضيح آن ميپردازيم. در عصر جديد اطلاعات، ما روزانه بطور فزايندهاي با دادههاي تازه در خصوص منابع و موضوعات گوناگون روبرو هستيم. پيشرفت ارتباطات، كره زمين را حقاً به دهكدهاي جهاني متشكل از بشر پراكنده در پنج قاره تبديل نموده است و شبكه جهاني چهار گوشه عالم را به هم مرتبط ساخته است؛ بهگونهاي كه به وضوح از اهميت و كاركرد سابق مرزها كاسته شده است. عصري كه در آن به سر ميبريم عصر اطلاعات و ارتباطات لقب گرفته است و اين موضوع، تبادل اطلاعات و ارتباطات در همه جاي اين كره خاكي و حتي ماوراء آن را تسهيل نموده است. تا چندي پيش با حاكميت نظام دو قطبي بر عرصه نظام بين الملل ،كه پس از جنگ جهاني دوم (45 ـ 1939م) تا فروپاشي نظام سوسياليستي شوروي (1989م) ادامه يافت، جهان به دو قطب مخالف تقسيم شده بود. نيروهاي متفق و كشورهاي غير كمونيست به رهبري ايالات متحده آمريكا كه ناتو نماد آنان بود و كشورهاي كمونيستي به رهبري اتحاد جماهير شوروي با نمادي تحت عنوان پيمان ورشو تمايز مييافتند. اين وضعيت سد نسبتاً محكمي را در برابر تبادل دقيق اطلاعات، فرهنگ و تمدن كه از شاخصههاي بارز پديده جهاني شدن يا جهانگستري است بين دو بلوك شرق و غرب فراهم آورده بود لكن امروزه با فروپاشي نظام دو قطبي و انقلاب اطلاعاتي و فرهنگي، بشريت و جهان هستي در آستانه تغيير و تحول و ورود به دوره جديدي قرار گرفته است. چنين مينمايد كه گويا جهاني تازه در دست ساخته شدن باشد. همان چيزي كه ابن خلدون هفت قرن پيش به آن اشاره داشت: «هنگامي كه عادات و احوال بشر يكسره تغيير يابد چنان خواهد بود كه گويي آفريدگان از بن و اساس دگرگون شده و سرتاسر جهان دچار تحول و تفسير گرديده است و گويي خلقي تازه و آفرينش نوبنياد و جهاني جديد پديد آمده است.»[1] به اين ترتيب وضعيت بشري در پايان هزاره دوم به تعبير ابن خلدون از آفرينش نوبنياد متأثر شده است كه آن را اصطلاحاً به جهانگستري يا جهاني شدن تعبير ميكنند اصطلاحي كه به رغم استفاده بسيار از آن، از ابهامات فراواني برخوردار است زيرا به تعبير بسياري از انديشمندان سياسي، اين پديده، جهان را به سمت جهاني تناقضنما با يك تمدن در عين وجود تمدنهاي بسيار سوق داده است[2]. يعني از يك سو سمتگيري به سوي يك فرهنگ حاكم بر جهان است و از سوي ديگر ما شاهد موازنه و قدرت نمايي تمدنها و فرهنگهاي گوناگون در جهان خويش هستيم. چنين وضعيتي طرح نظريات مختلف را در وضعيت كنوني فراهم آورده است. از طرفي با طرح نظريه برخورد تمدنهاي هانتينگتون، سازش و همكاري تمدنهاي مختلف با يكديگر غيرممكن جلوه ميكند و از طرف ديگر با طرح گفتگوي تمدنها ايده چنين برخوردي به چالش كشيده ميشود. در تعريفي از جهاني شدن آمده است: «جهاني شدن مجموعه پيچيدهاي از فرايندهاي متمايز امّا مرتبط (و داراي ارتباط) اقتصادي، فرهنگي، اجتماعي و نيز سياسي و نظامي است كه مناسبات اجتماعي از طريق آنها و در دوره طولاني تاريخي به مقياس جهاني و قابل دسترس در سطح جهان تحول يافته است»[3]. بر اين اساس براي توضيح بيشتر اين پديده لازم است ما به ابعاد مختلف آن را در بخشهاي سياسي، اقتصادي و فرهنگي و اجتماعي اشاره کنیم :
در بعد سياسي، جهاني شدن شمار بازيگران سياسي در صفحه بين الملل راافزايش ميدهد. تا پيش از اين فقط دولتها به ايفاي نقش در سياست بين الملل ميپرداختند امّا با بروز اين پديده اين نقش علاوه بر دولتها به عهده ساير نهادهاي بين المللي (حكومتي يا غيرحكومتي)، شركتهاي خصوصي، افراد و در رأس آنها رسانهها نيز سپرده ميشود. اين امر علاوه بر كمرنگ نمودن مرزهاي بين المللي از اهميت و نقش دولتها و حاكميت آنها كاسته است. در بعد اقتصادي ما شاهد همبستگي بيش از پيش اقتصادي و ادغام همه اقتصادهاي ملي در يك اقتصاد جهاني و در محدوده بازار سرمايهداري هستيم. از پيامدهاي اين پديده در اين بخش سمتگيري به سوي داد و ستد آزاد و حذف مانع در راه صدور و ورود كالا به كشورهاست. در بعد فرهنگي ،جهاني شدن باعث كثرتگرايي فرهنگي به دنبال پذيرش اصل تساهل و تسامح ميگردد، كه البته اين پديده ميتواند الزاماً به مفهوم اعتقاد به نسبيگرايي محض هم نباشد بلكه ميتوان از آن به نوعي تحمل و بردباري در دعاوي مختلف در خصوص حقيقت ياد كرد. به دليل نتايج و پيامدهاي گوناگون ناشي از جهاني شدن، موضعگيريهاي متفاوتي نيز در قبال آن اتخاذ گرديده است. به عنوان نمونه اين پديده از ديدگاه ماركسيستهاي تندرو صورتي از استعمار تلقي ميشود.[4]به عقيده اين عدّه چون ظرفيت توليد توسط كشورهاي سرمايهداري به دليل جذب فنآوريهاي ارتباطاتي و تكنولوژيكي قوي و سرعت توزيع، افزايش يافته است با ظهور اين پديده وضعيت رقابتي براي زيردستان باقي نخواهد ماند. همچنين پاپ ژان پل دوّم رهبر كاتوليكهاي جهان اين پديده را به سود ثروتمندان ميداند و معتقد است بايد با آن مخالفت كرد.[5]
آنچه چهره نامناسبي از اين پديده جلوه داده است آن است كه از ديد صاحبنظران امروزه جهاني شدن در افكار عمومي جامعه بين الملل بيشتر به مفهوم جهاني شدن اقتصاد، سياست و فرهنگ غربي است كه طبعاً نتيجه اين امر پروژه تهاجم فرهنگي از سوي تمدني به تمدنهاي ديگر خواهد بود.[6] اما آنچه در خور توجه است ،اين است كه، موضوعي كه حساسيت مخالفان جهاني شدن را برميانگيزد خود اين پديده نيست بلكه نتايجي است كه با موضعگيريهاي نادرست كشورها و قدرتهاي جهاني در اين راستا پديد ميآيد، آنچه مهم است اينكه ما بايد با بالا بردن آگاهيهاي افراد جامعه و تقويت بنيه علمي و فرهنگي خويش ،از تأثيرات منفي آن بكاهيم.
[1] . ابن خلدون، مقدمة ابن خلدون، ترجمة پروين گنابادي، مركز انتشارات علمي و فرهنگي، 1362، ج 1، ص 60.
[2] . رجايي، فرهنگ، پديده جهاني شدن، وضعيت بشري و تمدن اطلاعاتي، عبدالحسين آذرنگ، تهران، انتشارات آگاه، 1379، ص 41.
[3] . فرهنگ رجائي، همان، ص 86 ـ 85.
[4] . همان، ص 70 به نقل از مجله نژاد و طبقه، 1998 ـ 1999، ص 5.
[5] . كيهان، شنبه 6 / 7 / 81.
[6] . فصلنامة فرهنگ و ديپلماسي، شماره 2 و 3، زمستان و بهار 81 ـ 80، ص 85.
اطلاعات مطلب
- تاریخ انتشار
- 28 امرداد 01
- بازدید
- ۹۰
دیدگاه کاربران
هنوز دیدگاهی برای این مطلب ثبت نشده است.