انجام امر به معروف و نهي از منکر چه ثمراتي به بار مي آورد و ترک آن چه نتايجي دارد؟
انجام امر به معروف و نهي از منکر چه ثمراتي به بار مي آورد و ترک آن چه نتايجي دارد؟
پرسش
پاسخ
امر به معروف و نهي از منکر از ارکان تعاليم اسلامي و ستون خيمه دين است که بدون آن ديگر احکام اسلامي فرصت ظهور و بروز شايسته را نخواهند يافت.
اين اصل شاه کليد وصول به مدينه فاضله اي است که آرمان پيشوايان دين ما بود. همان مدينه فاضله اي که چند سالي در مدينة النبي صدر اسلام به جوانه نشست و در اندک زماني تمدن عظيم اسلامي را به رخ جهانيان کشيد.
در باب امر به معروف و نهي از منکر آيات و روايات فراواني وارد شده و ما در اينجا به گزيده اي از آنچه که درباره ثمرات امر به معروف و نهي از منکر و نيز نتايج ترک آن وارد شده، اشاره مي کنيم.
ثمرات امر به معروف و نهي از منکر
1. ضمانت اجراي احکام اسلامي: امر به معروف و نهي از منکر ضامن اجراي احکام اسلامي خصوصا احکام اجتماعي اسلامي مي باشد.
امام باقر ـ عليه السلام ـ مي فرمايند: «امر به معروف و نهي از منکر فريضه اي است که به وسيله آن ساير واجبات و فرايض به پا مي شوند».[1] احکامي چون نماز (خصوصا نماز جماعت)، رعايت حجاب، جلوگيري از منکرات اخلاقي، جلوگيري از کم فروشي و... همه در سايه علم به اين فريضه محقق مي شوند.
2. آباداني زمين و امنيت راه ها: با عمل به اين فريضه، کارهاي نيک به عنوان يک ارزش در جامعه شيوع پيدا مي کند و همگان با عمل به آن مورد تشويق وجدان عمومي جامعه قرار مي گيرند.
کارهاي ناپسند نيز به عنوان سمبل ضد ارزشي مورد تقبيح جامعه واقع مي شود و بدين سان روابط اجتماعي به خصوص در بخش معاملات (که پايه بسياري از روابط اجتماعي را شکل مي دهد) در مسير سالم انجام مي گيرد. به عنوان مثال وقتي کار و فعاليت به عنوان يک معروف و تفريح مؤمن شناخته شده و بيکاري و سربار جامعه بودن به عنوان ضد ارزش به جامعه معرفي شود، طبيعتا جوّ عمومي جامعه به سمت کار و فعاليت سوق پيدا مي کند و از بيکاري گريزان مي شود.
به طور حتم چنين جامعه فعّالي رو به آباداني مي رود. امنيت راهها هم، بخاطر شيوع روابط سالم اجتماعي، بيشتر مي شود.
امام باقر ـ عليه السلام ـ در ادامه حديث سابق به اين مطلب اشاره فرموده اند که: راهها به اين وسيله امن مي گردد... و زمين آباد مي گردد.[2]
3. کسب حلال: از ديگر ثمرات مهم عمل به اين فريضه کسب روزي حلال است. در اهميت و ارزش کسب روزي حلال همين بس که پيامبر اکرم ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ فرمودند: عبادت ده جزء است که نه جزء آن در طلب حلال است.[3] در روايتي ديگر هم طلب حلال را بر هر مرد و زن مسلماني واجب اعلام نمودند.[4] وقتي در يک جامعه امر به معروف و نهي از منکر مي شود ربا و کم فروشي به عنوان منکر و ضد ارزش معرفي شده و از آن جلوگيري مي شوند و تقواي در معامله به عنوان معروف گسترش مي يابد. در حديث امام باقر ـ عليه السلام ـ هم به اين موضوع اشاره شد.
4. بهترين امّت: از نظر قرآن کريم در صورتي که مسلمين به اين فريضه عمل کنند، بهترين امت ها هستند.
«کنتُمْ خَيْرَ أُمَّةٍ أُخْرِجَتْ لِلنَّاسِ تَأْمُرُونَ بِالْمَعْرُوفِ وَتَنْهَوْنَ عَنِ الْمُنکرِ وَتُؤْمِنُونَ بِاللّهِ... .[5]»
شما بهترين امتي هستيد که «براي اصلاح جوامع انساني» پديدار شده ايد، به کار شايسته و پسنديده فرمان مي دهيد و از کار ناپسند و زشت باز مي داريد و به خدا ايمان مي آوريد.
وقتي در جامعه اي با امر به معروف و نهي از منکر ويژگي ها و صفات مثبت تقويت و تشويق مي شود و بر عکس رفتارها و صفات منفي تقبيح و تضعيف مي شود، به مرور زمان باعث بالا رفتن سطح کمالات اجتماعي افراد و در نتيجه کل جامعه مي شود.[6]
و امّا نتايج ترک امر به معروف و نهي از منکر
1. تسلط اشرار: روايات متعددي داريم که: اگر شما مردم امر به معروف و نهي از منکر را ترک کنيد، اشرار بر شما مسلط خواهند شد و ناله شما ديگر اثري نخواهد داشت.[7]
پيامبر اکرم ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ فرمودند: «لتأمرون بالمعروف و لتنهنّ عن المنکر او يسلّطنّ عليکم شرارکم فيدعوا خيارکم فلا يستجاب لهم».[8] يعني بايد امر به معروف و نهي از منکر کنيد و گرنه (در صورت ترک آن) بدان شما بر شما مسلط مي شوند، بعد خوبان شما دعا مي کنند و به آنها جوابي داده نمي شود؛ اکثر اين حديث را اين گونه معنا مي کنند: بعد از آن که بدان شما بر شما مسلط شدند، نيکان شما به درگاه الهي مي نالند و خداوند دعاي آنها را مستجاب نمي کند يعني قومي که امر به معروف و نهي از منکر را رها کنند، خاصيتشان اين است که خداوند رحمت خود را از آنها مي گيرد و هر قدر خدا را بخوانند، دعاي آنها به موجب اين گناه مستجاب نمي شود. غزالي براي قسمت آخر حديث[9] معناي لطيفي آورده است و مي گويد معناي سخن پيامبر اکرم ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ اين است که وقتي مردم امر به معروف و نهي از منکر را ترک کنند، آن قدر پست مي شوند، آن قدر رعب و عزت و ابهت و کرامتشان از بين مي رود که وقتي به درگاه همان ظلمه مي روند، هر چه ندا مي کنند، به آنها اعتنايي نمي شود. يعني اگر امر به معروف و نهي از منکر را ترک کنيد، اوّلين خاصيت آن ضعف، پستي و ذلت شماست. دشمن هم روي شما حساب نمي کند.[10]
2. لعن الهي (دوري از رحمت خدا): امام علي ـ عليه السلام ـ در خطبه قاصعه مي فرمايد: خداوند امت هاي پيشين را لعنت نکرد مگر به خاطر رها کردن امر به معروف و نهي از منکر.[11] چرا که با ترک اين عمل، هر چه بيشتر عصيان خداوند صورت مي گيرد و سبب دور شدن افراد جامعه خصوصا آيندگان، از دستورات الهي مي شود.
3. فرد راضي به گناه، شريک جرم است: گاهي سکوت، از بي خبري يا ترس يا خجالت و امثال آن است ولي انسان قلبا از گناه متنفر و ناراحت است امّا گاهي نشانه رضايت به انجام آن منکر است که در اين مورد، به فرموده آيات و روايات، اين گونه افراد شريک جرم گنهکار محسوب مي شوند.
در خطبه 20 نهج البلاغه مي خوانيم: با اين که شتر حضرت صالح را فقط يک نفر از بين برد، امّا قرآن کريم فرمود: جمعي آن را کشتند و گرفتار عذاب شدند.[12] اين بخاطر آن است که آن گروه به عمل آن فرد راضي بودند. [13] در آيه اي ديگر خداوند در قرآن به يهوديان زمان پيامبر اکرم ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ خطاب مي کند که: چرا انبياي پيشين را شهيد کرديد؟ در حالي که نياکان آنان پيامبران را کشته بودند ولي چون نسل آنها به کار پدران خود راضي بودند، خداوند فرزندان را به کردار پدران مورد عقاب و انتقاد قرار مي دهد.[14] لذا وقتي انسان عمل زشتي را نهي نکند در صورتي که توانايي نهي آن را داشت، مثل اين است که خود او آن را انجام داده است.
4. تباهي و بدبختي: قرآن کريم در آيات متعددي بدبختي ملت هاي گذشته را ناشي از ترک امر به معروف و نهي از منکر مي داند: «فَلَوْلاَ کانَ مِنَ الْقُرُونِ مِن قَبْلِکمْ أُوْلُواْ بَقِيَّةٍ يَنْهَوْنَ عَنِ الْفَسَادِ فِي الأَرْضِ إِلاَّ قَلِيلاً مِّمَّنْ أَنجَيْنَا مِنْهُمْ... .[15]» چرا در ميان مردماني که پيش از شما بودند ـ جزء اندکي که از آن ميان نجاتشان داديم ـ خردمنداني نبودند تا مردمان را از فساد کردن در زمين باز دارند؟ ظالمان از پي آسودگي و لذات دنيوي رفتند و گنه کار بودند. و در آيه اي ديگر مي فرمايد: «کانُواْ لاَ يَتَنَاهَوْنَ عَن مُّنکرٍ فَعَلُوهُ لَبِئْسَ مَا کانُواْ يَفْعَلُونَ.[16]» از کار زشتي که مي کردند، يکديگر را نهي نمي کردند و هر آينه بدکاري مي کردند.
اين موارد گزيده اي بود از آيات و روايات بسياري که در اين باب وارد شده است و همگي بر اين مطلب دلالت دارند که امر به معروف و نهي از منکر ضامن گسترش ايمان و اجراي همه قوانين فردي و اجتماعي اسلام است شناخت و اجراي صحيح اين فريضه شرايط و مراحل دقيقي دارد که بحثي گسترده است.
معرفی منابع جهت مطالعه بیشتر:
1ـ امر به معروف و نهي از منکر در آثار استاد مطهري، حسين جوادي نيا، انتشارات صدرا.
[1]. کليني، محمد بن يعقوب ، فروع کافي، ج5، ص55.
[2]. همان، ج5، ص55.
[3]. جامع الاخبار، ص139.
[4]. همان.
[5]. آل عمران / 110.
[6]. ترجمه انصاريان.
[7]. نهج البلاغه، نامه / 47.
[8]. فروع کافي، ج4، ص56.
[9]. فيدعوا خيارکم فلا يستجاب لهم.
[10]. مطهري، مرتضي، مجموعه آثار، ج17، ص215، با اندکي تلخيص.
[11]. صبحي صالح، نهج البلاغه، خطبه 193.
[12]. شمس / 14.
[13]. قرائتي، محسن، امر به معروف و نهي از منکر، ص71.
[14]. آل عمران / 183.
[15]. هود / 116.
[16]. مائده / 79.
اطلاعات مطلب
- تاریخ انتشار
- 14 امرداد 01
- بازدید
- ۵۱
انجام امر به معروف و نهي از منکر چه ثمراتي به بار مي آورد و ترک آن چه نتايجي دارد؟
- نشان کردن
پرسش
انجام امر به معروف و نهي از منکر چه ثمراتي به بار مي آورد و ترک آن چه نتايجي دارد؟
پاسخ
امر به معروف و نهي از منکر از ارکان تعاليم اسلامي و ستون خيمه دين است که بدون آن ديگر احکام اسلامي فرصت ظهور و بروز شايسته را نخواهند يافت.
اين اصل شاه کليد وصول به مدينه فاضله اي است که آرمان پيشوايان دين ما بود. همان مدينه فاضله اي که چند سالي در مدينة النبي صدر اسلام به جوانه نشست و در اندک زماني تمدن عظيم اسلامي را به رخ جهانيان کشيد.
در باب امر به معروف و نهي از منکر آيات و روايات فراواني وارد شده و ما در اينجا به گزيده اي از آنچه که درباره ثمرات امر به معروف و نهي از منکر و نيز نتايج ترک آن وارد شده، اشاره مي کنيم.
ثمرات امر به معروف و نهي از منکر
1. ضمانت اجراي احکام اسلامي: امر به معروف و نهي از منکر ضامن اجراي احکام اسلامي خصوصا احکام اجتماعي اسلامي مي باشد.
امام باقر ـ عليه السلام ـ مي فرمايند: «امر به معروف و نهي از منکر فريضه اي است که به وسيله آن ساير واجبات و فرايض به پا مي شوند».[1] احکامي چون نماز (خصوصا نماز جماعت)، رعايت حجاب، جلوگيري از منکرات اخلاقي، جلوگيري از کم فروشي و... همه در سايه علم به اين فريضه محقق مي شوند.
2. آباداني زمين و امنيت راه ها: با عمل به اين فريضه، کارهاي نيک به عنوان يک ارزش در جامعه شيوع پيدا مي کند و همگان با عمل به آن مورد تشويق وجدان عمومي جامعه قرار مي گيرند.
کارهاي ناپسند نيز به عنوان سمبل ضد ارزشي مورد تقبيح جامعه واقع مي شود و بدين سان روابط اجتماعي به خصوص در بخش معاملات (که پايه بسياري از روابط اجتماعي را شکل مي دهد) در مسير سالم انجام مي گيرد. به عنوان مثال وقتي کار و فعاليت به عنوان يک معروف و تفريح مؤمن شناخته شده و بيکاري و سربار جامعه بودن به عنوان ضد ارزش به جامعه معرفي شود، طبيعتا جوّ عمومي جامعه به سمت کار و فعاليت سوق پيدا مي کند و از بيکاري گريزان مي شود.
به طور حتم چنين جامعه فعّالي رو به آباداني مي رود. امنيت راهها هم، بخاطر شيوع روابط سالم اجتماعي، بيشتر مي شود.
امام باقر ـ عليه السلام ـ در ادامه حديث سابق به اين مطلب اشاره فرموده اند که: راهها به اين وسيله امن مي گردد... و زمين آباد مي گردد.[2]
3. کسب حلال: از ديگر ثمرات مهم عمل به اين فريضه کسب روزي حلال است. در اهميت و ارزش کسب روزي حلال همين بس که پيامبر اکرم ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ فرمودند: عبادت ده جزء است که نه جزء آن در طلب حلال است.[3] در روايتي ديگر هم طلب حلال را بر هر مرد و زن مسلماني واجب اعلام نمودند.[4] وقتي در يک جامعه امر به معروف و نهي از منکر مي شود ربا و کم فروشي به عنوان منکر و ضد ارزش معرفي شده و از آن جلوگيري مي شوند و تقواي در معامله به عنوان معروف گسترش مي يابد. در حديث امام باقر ـ عليه السلام ـ هم به اين موضوع اشاره شد.
4. بهترين امّت: از نظر قرآن کريم در صورتي که مسلمين به اين فريضه عمل کنند، بهترين امت ها هستند.
«کنتُمْ خَيْرَ أُمَّةٍ أُخْرِجَتْ لِلنَّاسِ تَأْمُرُونَ بِالْمَعْرُوفِ وَتَنْهَوْنَ عَنِ الْمُنکرِ وَتُؤْمِنُونَ بِاللّهِ... .[5]»
شما بهترين امتي هستيد که «براي اصلاح جوامع انساني» پديدار شده ايد، به کار شايسته و پسنديده فرمان مي دهيد و از کار ناپسند و زشت باز مي داريد و به خدا ايمان مي آوريد.
وقتي در جامعه اي با امر به معروف و نهي از منکر ويژگي ها و صفات مثبت تقويت و تشويق مي شود و بر عکس رفتارها و صفات منفي تقبيح و تضعيف مي شود، به مرور زمان باعث بالا رفتن سطح کمالات اجتماعي افراد و در نتيجه کل جامعه مي شود.[6]
و امّا نتايج ترک امر به معروف و نهي از منکر
1. تسلط اشرار: روايات متعددي داريم که: اگر شما مردم امر به معروف و نهي از منکر را ترک کنيد، اشرار بر شما مسلط خواهند شد و ناله شما ديگر اثري نخواهد داشت.[7]
پيامبر اکرم ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ فرمودند: «لتأمرون بالمعروف و لتنهنّ عن المنکر او يسلّطنّ عليکم شرارکم فيدعوا خيارکم فلا يستجاب لهم».[8] يعني بايد امر به معروف و نهي از منکر کنيد و گرنه (در صورت ترک آن) بدان شما بر شما مسلط مي شوند، بعد خوبان شما دعا مي کنند و به آنها جوابي داده نمي شود؛ اکثر اين حديث را اين گونه معنا مي کنند: بعد از آن که بدان شما بر شما مسلط شدند، نيکان شما به درگاه الهي مي نالند و خداوند دعاي آنها را مستجاب نمي کند يعني قومي که امر به معروف و نهي از منکر را رها کنند، خاصيتشان اين است که خداوند رحمت خود را از آنها مي گيرد و هر قدر خدا را بخوانند، دعاي آنها به موجب اين گناه مستجاب نمي شود. غزالي براي قسمت آخر حديث[9] معناي لطيفي آورده است و مي گويد معناي سخن پيامبر اکرم ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ اين است که وقتي مردم امر به معروف و نهي از منکر را ترک کنند، آن قدر پست مي شوند، آن قدر رعب و عزت و ابهت و کرامتشان از بين مي رود که وقتي به درگاه همان ظلمه مي روند، هر چه ندا مي کنند، به آنها اعتنايي نمي شود. يعني اگر امر به معروف و نهي از منکر را ترک کنيد، اوّلين خاصيت آن ضعف، پستي و ذلت شماست. دشمن هم روي شما حساب نمي کند.[10]
2. لعن الهي (دوري از رحمت خدا): امام علي ـ عليه السلام ـ در خطبه قاصعه مي فرمايد: خداوند امت هاي پيشين را لعنت نکرد مگر به خاطر رها کردن امر به معروف و نهي از منکر.[11] چرا که با ترک اين عمل، هر چه بيشتر عصيان خداوند صورت مي گيرد و سبب دور شدن افراد جامعه خصوصا آيندگان، از دستورات الهي مي شود.
3. فرد راضي به گناه، شريک جرم است: گاهي سکوت، از بي خبري يا ترس يا خجالت و امثال آن است ولي انسان قلبا از گناه متنفر و ناراحت است امّا گاهي نشانه رضايت به انجام آن منکر است که در اين مورد، به فرموده آيات و روايات، اين گونه افراد شريک جرم گنهکار محسوب مي شوند.
در خطبه 20 نهج البلاغه مي خوانيم: با اين که شتر حضرت صالح را فقط يک نفر از بين برد، امّا قرآن کريم فرمود: جمعي آن را کشتند و گرفتار عذاب شدند.[12] اين بخاطر آن است که آن گروه به عمل آن فرد راضي بودند. [13] در آيه اي ديگر خداوند در قرآن به يهوديان زمان پيامبر اکرم ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ خطاب مي کند که: چرا انبياي پيشين را شهيد کرديد؟ در حالي که نياکان آنان پيامبران را کشته بودند ولي چون نسل آنها به کار پدران خود راضي بودند، خداوند فرزندان را به کردار پدران مورد عقاب و انتقاد قرار مي دهد.[14] لذا وقتي انسان عمل زشتي را نهي نکند در صورتي که توانايي نهي آن را داشت، مثل اين است که خود او آن را انجام داده است.
4. تباهي و بدبختي: قرآن کريم در آيات متعددي بدبختي ملت هاي گذشته را ناشي از ترک امر به معروف و نهي از منکر مي داند: «فَلَوْلاَ کانَ مِنَ الْقُرُونِ مِن قَبْلِکمْ أُوْلُواْ بَقِيَّةٍ يَنْهَوْنَ عَنِ الْفَسَادِ فِي الأَرْضِ إِلاَّ قَلِيلاً مِّمَّنْ أَنجَيْنَا مِنْهُمْ... .[15]» چرا در ميان مردماني که پيش از شما بودند ـ جزء اندکي که از آن ميان نجاتشان داديم ـ خردمنداني نبودند تا مردمان را از فساد کردن در زمين باز دارند؟ ظالمان از پي آسودگي و لذات دنيوي رفتند و گنه کار بودند. و در آيه اي ديگر مي فرمايد: «کانُواْ لاَ يَتَنَاهَوْنَ عَن مُّنکرٍ فَعَلُوهُ لَبِئْسَ مَا کانُواْ يَفْعَلُونَ.[16]» از کار زشتي که مي کردند، يکديگر را نهي نمي کردند و هر آينه بدکاري مي کردند.
اين موارد گزيده اي بود از آيات و روايات بسياري که در اين باب وارد شده است و همگي بر اين مطلب دلالت دارند که امر به معروف و نهي از منکر ضامن گسترش ايمان و اجراي همه قوانين فردي و اجتماعي اسلام است شناخت و اجراي صحيح اين فريضه شرايط و مراحل دقيقي دارد که بحثي گسترده است.
معرفی منابع جهت مطالعه بیشتر:
1ـ امر به معروف و نهي از منکر در آثار استاد مطهري، حسين جوادي نيا، انتشارات صدرا.
[1]. کليني، محمد بن يعقوب ، فروع کافي، ج5، ص55.
[2]. همان، ج5، ص55.
[3]. جامع الاخبار، ص139.
[4]. همان.
[5]. آل عمران / 110.
[6]. ترجمه انصاريان.
[7]. نهج البلاغه، نامه / 47.
[8]. فروع کافي، ج4، ص56.
[9]. فيدعوا خيارکم فلا يستجاب لهم.
[10]. مطهري، مرتضي، مجموعه آثار، ج17، ص215، با اندکي تلخيص.
[11]. صبحي صالح، نهج البلاغه، خطبه 193.
[12]. شمس / 14.
[13]. قرائتي، محسن، امر به معروف و نهي از منکر، ص71.
[14]. آل عمران / 183.
[15]. هود / 116.
[16]. مائده / 79.
اطلاعات مطلب
- تاریخ انتشار
- 14 امرداد 01
- بازدید
- ۵۱
دیدگاه کاربران
هنوز دیدگاهی برای این مطلب ثبت نشده است.