آيا انسان حق مبارزه با مخالف خود كه داراي عقايد باطل است را ...

پرسش
پاسخ
براساس آموزه هاي ديني انسان بايد نظريه و عقيده حق و درست را انتخاب كند و برنامههاي زندگي خود را براساس آن پايهريزي نمايد. «فَبَشِّرْ عِبادِ الَّذِينَ يَسْتَمِعُونَ الْقَوْلَ فَيَتَّبِعُونَ أَحْسَنَهُ أُولئِكَ الَّذِينَ هَداهُمُ اللَّهُ وَ أُولئِكَ هُمْ أُولُوا الْأَلْبابِ»[1] در اين مورد ذكر چند نكته، لازم به نظر مي رسد:
الف) آزادي عقيده: در اسلام هر كس در انتخاب يك عقيده آزاد است و اساسا ايمان و عقيده از آن جهت که يک امر قلبي و دروني است قابل اجبار و اکراه نيست . نه قابل سلب است و نه قابل اجبار و تحميل و اين معناي آيه شريفه است که مي فرمايد:: «لا إِكْراهَ فِي الدِّينِ قَدْ تَبَيَّنَ الرُّشْدُ مِنَ الْغَيِّ»[2] در پذيرش دين اكراه و اجبار نيست. و دين اسلام راه هدايت و ضلالت را بيان كرده است، اين انسان است كه آزادانه يكي را برميگزيند. مادام كه عقيده باطلي ابراز و اظهار نشده است، مبارزه با آن معني ندارد. اسلام به صرف داشتن عقيده باطل كسي را قابل مجازات نميداند.
ب) محدوده آزادي عقيده : در اسلام آزادي بيان و عقيده كه از روي استدلال و برهان با فكر و انديشه بدست آمده باشد، پذيرفته شده است، يعني عقيده كه از روي تقليد از آباء و اجداد باشد مردود است و با آن مبارزه شده است.
با اين همه اما آزادي اظهار هرگونه عقيده در اسلام محدوديتهايي هم دارد. در صورتي كه مرزها و محدودهها شكسته شود اسلام با اين گونه آزادي اطهار عقيده مخالفت مي كند. اسلام براي هدايت انسانها اهميّت ويژه قايل است و نسبت به گمراه شدن انسانها بيتفاوت نيست؛ لذا با انتشار افكار و عقايدي كه سلامت جامعه را تهديد ميكند به شدت مقابله مي كند.
ج) جواز و يا لزوم مبارزه فرهنگي و علمي: در صورت كه انسان تشخيص دهد كه عدهاي تحت عنوان آزادي عقيده و بيان، عقايد باطلشان را از راههاي گوناگون تبليغ ميكند و قصد سوء دارند، هر كسي حق دارد، كه از طُرق علمي فرهنگي و تبليغاتي با آنها به مبارزه و مقابله بپردازد و ترديدي در جواز اين نوع مبارزه و احياناً لازم بودن آن، وجود ندارد.
د) مبارزه فيزيكي و عملي: آنچه محل بحث و ترديد است، اين نوع مبارزه است، كه امروزه از آن تحت عنوان خشونت تعبير ميگردد. آيا يك انسان مسلمان حق دارد، با كساني كه با شيوههاي گوناگون عقايد باطلشان را بيان ميكنند، مبارزه فيزيكي و برخورد عملي داشته باشد؟ براي روشن شدن جواب اين سؤال بايد به مسئله امر به معروف و نهي از منكر و مبارزه با عقايد باطل نگاهي گذرا بياندازيم: امر به معروف و نهي از منكر بر همگان واجب است، امّا داراي شرايطي است؛ از جمله اين شرايط شناخت معروف و منكر است. در بحث مورد نظر ما (مبارزه با عقايد باطل) شناخت عقيده باطل (منكر) لازم و ضروري است. يا بايد خود شخص در اين زمينه توان علمي داشته باشد يا از علماء و دانشمندان و نهادهايي كه از همه جهات مورد اطمينان هستند، سئوال گردد امر به معروف و نهي از منكر داراي سه مرحله است رعايت اين مراحل از نظر فقهاء لازم و ضروري است، كه اين مراحل عبارت است از: انكار قلبي، انزجار لساني و برخورد فيزيكي از قبيل كتك زدن و مجروح كردن و كشتن.
حضرت امام (ره) در تحريرالوسيله آورده است، كه امر به معروف و نهي از منكر داراي مراتب است، در صورت حصول مطلوب از مرتبه پائينتر جائز نيست به مرتبه بالاتري تعدي گردد.[3] مرحوم آيتالله العظمي خوئي نيز همين قول را دارند.[4] و آيتالله حسين نوري نيز رعايت مراتب را لازم دانسته است.[5]
در مورد مرحله سوم امر به معروف و نهي از منكر (اعمال زور و قدرت)؛ همانند: مجروح كردن و قتل و غيره... بعضي از فقهاء فتوي دادهاند كه مطلقاً واجب است، بدون آنكه قيد اذن فقيه جامعالشرايط را ذكر كرده باشند؛ همانند: سيد مرتضي شيخ طوسي و شهيد ثاني. صاحب جواهر اذن فقيه جامعالشرايط را شرط دانسته است.[6] حضرت امام خميني (ره) نيز اذن جامعالشرايط را لازم دانستهاند[7] و همين طور بسياري از فقهاي معاصر. قول مطابق احتياط ظاهراً نيز همين قول دوّم است و قول قوي است مخصوصاً در جايي كه كشتن مسلمان در ميان باشد. در جمهوري اسلامي ايران اين اذن به طور خاص به قوه قضائيه و ساير نهادهاي مربوطه، از سوي مقام معظم رهبري داده شده است؛ پس در مبارزه با عقايد باطل استفاده از زور و قدرت براي اشخاص عادي بدون اذن فقيه جامعالشرايط مجاز نميباشد، با توجّه به اينكه اگر بدون اذن فقيه باشد هرج و مرج لازم ميآيد و مفاسد متعدد ديگري نيز به همراه دارد كه مجال براي بحث از آنها نيست.
نتيجه و جمعبندي نهايي: معلوم شد كه صرف داشتن عقيده باطل جرم نيست، در صورتي جرم خواهد بود كه به شيوههاي ممنوعه ابراز و اظهار كرد و صاحبان آن قصد سوء داشته باشند، و مرزهاي آزادي بيان عقيده از ديدگاه اسلام محترم شمرده نشود، مبارزه اين عقايد لازم و ضروري است؛ امّا مبارزه غير فيزيكي (فرهنگي، علمي، لساني، تبليغاتي) براي همگان جائز است؛ ولي مبارزه فيزيكي و اعمال زور و قدرت بايد به اذن فقيه جامعالشرائط باشد. مقام معظم رهبري بارها فرمودهاند كه امر به معروف و نهي از منكر از سوي عامه مردم منحصر به مرحله انكار قلبي و لساني است. مبارزه با عقايد باطل از سوي عامه مردم به طريق زور و اعمال خشونت موجب اختلال در نظم عمومي ميگردد و دشمنان از آن سوء استفاده ميكنند.
معرفي منابع جهت مطالعه بيشتر:
1. پيرامون انقلاب اسلامي , مرتضي مطهري , تهران :انتشارات صدرا، 70.
2. ، امر به معروف و نهي از منكر،حسين نوري همدني , ترجمة محمد محمدياشتهاردي، 79
3. ترجمه تحرير الوسيله،امام خميني ره , امر به معروف و نهي از منكر، ترجمه علي اسلامي،قم: دفتر انتشارات اسلامي، ج 2.
پي نوشت ها:
[1] . زمر/18 ترجمه: پس بندگان مرا بشارت بده، همان كساني كه سخنان را ميشنوند و از نيكوترين آنها پيروي ميكند آنان كساني هستند كه خداوند هدايتشان كرده و آنها خردمندانند.
[2] . بقره/256.
[3] . موسوي خميني، سيد روح الله، ترجمه تحرير الوسيله، ترجمه علي اسلامي، دفتر انتشارات اسلامي، ج 2، ص 311، امر به معروف و نهي از منكر.
[4] . خوئي، منهاج الصالحين، ج 1. ص 379، بخش عبادات.
[5] . نوري، حسين، كتاب امر به معروف و نهي از منكر، ترجمه محمد محمدي اشتهاردي، قم، چاپ اول، 1367، ص 310.
[6] . همان، ص306ـ304.
[7] . ترجمه تحريرالوسيله، ج 1، ص 319.
اطلاعات مطلب
- تاریخ انتشار
- 9 دی 93
- بازدید
- ۱٬۲۴۱
آيا انسان حق مبارزه با مخالف خود كه داراي عقايد باطل است را ...
- نشان کردن
پرسش
پاسخ
براساس آموزه هاي ديني انسان بايد نظريه و عقيده حق و درست را انتخاب كند و برنامههاي زندگي خود را براساس آن پايهريزي نمايد. «فَبَشِّرْ عِبادِ الَّذِينَ يَسْتَمِعُونَ الْقَوْلَ فَيَتَّبِعُونَ أَحْسَنَهُ أُولئِكَ الَّذِينَ هَداهُمُ اللَّهُ وَ أُولئِكَ هُمْ أُولُوا الْأَلْبابِ»[1] در اين مورد ذكر چند نكته، لازم به نظر مي رسد:
الف) آزادي عقيده: در اسلام هر كس در انتخاب يك عقيده آزاد است و اساسا ايمان و عقيده از آن جهت که يک امر قلبي و دروني است قابل اجبار و اکراه نيست . نه قابل سلب است و نه قابل اجبار و تحميل و اين معناي آيه شريفه است که مي فرمايد:: «لا إِكْراهَ فِي الدِّينِ قَدْ تَبَيَّنَ الرُّشْدُ مِنَ الْغَيِّ»[2] در پذيرش دين اكراه و اجبار نيست. و دين اسلام راه هدايت و ضلالت را بيان كرده است، اين انسان است كه آزادانه يكي را برميگزيند. مادام كه عقيده باطلي ابراز و اظهار نشده است، مبارزه با آن معني ندارد. اسلام به صرف داشتن عقيده باطل كسي را قابل مجازات نميداند.
ب) محدوده آزادي عقيده : در اسلام آزادي بيان و عقيده كه از روي استدلال و برهان با فكر و انديشه بدست آمده باشد، پذيرفته شده است، يعني عقيده كه از روي تقليد از آباء و اجداد باشد مردود است و با آن مبارزه شده است.
با اين همه اما آزادي اظهار هرگونه عقيده در اسلام محدوديتهايي هم دارد. در صورتي كه مرزها و محدودهها شكسته شود اسلام با اين گونه آزادي اطهار عقيده مخالفت مي كند. اسلام براي هدايت انسانها اهميّت ويژه قايل است و نسبت به گمراه شدن انسانها بيتفاوت نيست؛ لذا با انتشار افكار و عقايدي كه سلامت جامعه را تهديد ميكند به شدت مقابله مي كند.
ج) جواز و يا لزوم مبارزه فرهنگي و علمي: در صورت كه انسان تشخيص دهد كه عدهاي تحت عنوان آزادي عقيده و بيان، عقايد باطلشان را از راههاي گوناگون تبليغ ميكند و قصد سوء دارند، هر كسي حق دارد، كه از طُرق علمي فرهنگي و تبليغاتي با آنها به مبارزه و مقابله بپردازد و ترديدي در جواز اين نوع مبارزه و احياناً لازم بودن آن، وجود ندارد.
د) مبارزه فيزيكي و عملي: آنچه محل بحث و ترديد است، اين نوع مبارزه است، كه امروزه از آن تحت عنوان خشونت تعبير ميگردد. آيا يك انسان مسلمان حق دارد، با كساني كه با شيوههاي گوناگون عقايد باطلشان را بيان ميكنند، مبارزه فيزيكي و برخورد عملي داشته باشد؟ براي روشن شدن جواب اين سؤال بايد به مسئله امر به معروف و نهي از منكر و مبارزه با عقايد باطل نگاهي گذرا بياندازيم: امر به معروف و نهي از منكر بر همگان واجب است، امّا داراي شرايطي است؛ از جمله اين شرايط شناخت معروف و منكر است. در بحث مورد نظر ما (مبارزه با عقايد باطل) شناخت عقيده باطل (منكر) لازم و ضروري است. يا بايد خود شخص در اين زمينه توان علمي داشته باشد يا از علماء و دانشمندان و نهادهايي كه از همه جهات مورد اطمينان هستند، سئوال گردد امر به معروف و نهي از منكر داراي سه مرحله است رعايت اين مراحل از نظر فقهاء لازم و ضروري است، كه اين مراحل عبارت است از: انكار قلبي، انزجار لساني و برخورد فيزيكي از قبيل كتك زدن و مجروح كردن و كشتن.
حضرت امام (ره) در تحريرالوسيله آورده است، كه امر به معروف و نهي از منكر داراي مراتب است، در صورت حصول مطلوب از مرتبه پائينتر جائز نيست به مرتبه بالاتري تعدي گردد.[3] مرحوم آيتالله العظمي خوئي نيز همين قول را دارند.[4] و آيتالله حسين نوري نيز رعايت مراتب را لازم دانسته است.[5]
در مورد مرحله سوم امر به معروف و نهي از منكر (اعمال زور و قدرت)؛ همانند: مجروح كردن و قتل و غيره... بعضي از فقهاء فتوي دادهاند كه مطلقاً واجب است، بدون آنكه قيد اذن فقيه جامعالشرايط را ذكر كرده باشند؛ همانند: سيد مرتضي شيخ طوسي و شهيد ثاني. صاحب جواهر اذن فقيه جامعالشرايط را شرط دانسته است.[6] حضرت امام خميني (ره) نيز اذن جامعالشرايط را لازم دانستهاند[7] و همين طور بسياري از فقهاي معاصر. قول مطابق احتياط ظاهراً نيز همين قول دوّم است و قول قوي است مخصوصاً در جايي كه كشتن مسلمان در ميان باشد. در جمهوري اسلامي ايران اين اذن به طور خاص به قوه قضائيه و ساير نهادهاي مربوطه، از سوي مقام معظم رهبري داده شده است؛ پس در مبارزه با عقايد باطل استفاده از زور و قدرت براي اشخاص عادي بدون اذن فقيه جامعالشرايط مجاز نميباشد، با توجّه به اينكه اگر بدون اذن فقيه باشد هرج و مرج لازم ميآيد و مفاسد متعدد ديگري نيز به همراه دارد كه مجال براي بحث از آنها نيست.
نتيجه و جمعبندي نهايي: معلوم شد كه صرف داشتن عقيده باطل جرم نيست، در صورتي جرم خواهد بود كه به شيوههاي ممنوعه ابراز و اظهار كرد و صاحبان آن قصد سوء داشته باشند، و مرزهاي آزادي بيان عقيده از ديدگاه اسلام محترم شمرده نشود، مبارزه اين عقايد لازم و ضروري است؛ امّا مبارزه غير فيزيكي (فرهنگي، علمي، لساني، تبليغاتي) براي همگان جائز است؛ ولي مبارزه فيزيكي و اعمال زور و قدرت بايد به اذن فقيه جامعالشرائط باشد. مقام معظم رهبري بارها فرمودهاند كه امر به معروف و نهي از منكر از سوي عامه مردم منحصر به مرحله انكار قلبي و لساني است. مبارزه با عقايد باطل از سوي عامه مردم به طريق زور و اعمال خشونت موجب اختلال در نظم عمومي ميگردد و دشمنان از آن سوء استفاده ميكنند.
معرفي منابع جهت مطالعه بيشتر:
1. پيرامون انقلاب اسلامي , مرتضي مطهري , تهران :انتشارات صدرا، 70.
2. ، امر به معروف و نهي از منكر،حسين نوري همدني , ترجمة محمد محمدياشتهاردي، 79
3. ترجمه تحرير الوسيله،امام خميني ره , امر به معروف و نهي از منكر، ترجمه علي اسلامي،قم: دفتر انتشارات اسلامي، ج 2.
پي نوشت ها:
[1] . زمر/18 ترجمه: پس بندگان مرا بشارت بده، همان كساني كه سخنان را ميشنوند و از نيكوترين آنها پيروي ميكند آنان كساني هستند كه خداوند هدايتشان كرده و آنها خردمندانند.
[2] . بقره/256.
[3] . موسوي خميني، سيد روح الله، ترجمه تحرير الوسيله، ترجمه علي اسلامي، دفتر انتشارات اسلامي، ج 2، ص 311، امر به معروف و نهي از منكر.
[4] . خوئي، منهاج الصالحين، ج 1. ص 379، بخش عبادات.
[5] . نوري، حسين، كتاب امر به معروف و نهي از منكر، ترجمه محمد محمدي اشتهاردي، قم، چاپ اول، 1367، ص 310.
[6] . همان، ص306ـ304.
[7] . ترجمه تحريرالوسيله، ج 1، ص 319.
اطلاعات مطلب
- تاریخ انتشار
- 9 دی 93
- بازدید
- ۱٬۲۴۱
دیدگاه کاربران
هنوز دیدگاهی برای این مطلب ثبت نشده است.