با توجه به آيه 51 سوره مائده که خداوند مي فرمايد «اي مؤمنين با يهود و نصاري دوستي نگيريد» آيا منظور از دوستي در اين آيه دوستي مطلق است يا نه؟ اگر به دين و فرهنگ و... ضرر نرساند آن هم نه دوستي گرماگرم آيا از شمول آيه خارج است؟ آيا عملکرد ايران امروز ما در روابط تجاري يا سياسي با کشورهاي اروپايي و آسيايي از جمله چين که اقتصاد کشورمان را تحت تأثير گذاشته، به دوستي در اين آيه مربوط نمي شود و اگر مي شود چرا ما رابطه ها را قطع نمي کنيم و به طور کلي آيا روابط با اين کشورها سالم است؟
با توجه به آيه 51 سوره مائده که خداوند مي فرمايد «اي مؤمنين با يهود و نصاري دوستي نگيريد» آيا منظور...
پرسش
پاسخ
در پاسخ به اين سؤال ابتدا لازم است نگاهي هر چند گذرا به اصول و چارچوب کلي روابط خارجي حکومت اسلامي با غير مسلمانان داشته باشيم.
چارچوب کلي رابطه حکومت اسلامي با غير مسلمانان را مي توان به اجمال در ضمن چند اصل زير تبيين نمود. البته روشن است، اصول سياست خارجي حکومت اسلامي منحصر در اين اصول نبوده و آنچه در اينجا بيان مي شود تنها اشاره اي گذرا و فهرست وار به اين موضوع است و تفصيل مطلب، مجال ديگري را مي طلبد.[1]
1. اصل همزيستي مسالمت آميز: از ديدگاه اسلام، اصل در برخورد حکومت اسلامي با غير مسلمانان، برخورد مسالمت آميز و رابطه بر اساس احترام متقابل مي باشد. خداوند متعال مي فرمايد:. «لا ينهاکم الله عن الّذين لم يقاتلوکم في الّدين ولم يخرجوکم من ديارکم ان تبرّوهم و تقسطوا اليهم انّ الله يحبّ المقسطين. انّما ينهاکم الله عن الذين قاتلوکم في الدّين و اخرجوکم من ديارکم و ظاهروا علي اخراجکم ان تولّوهم و من يتولّهم فاولئک هم الظّالمون[2]»؛ «خدا شما را از نيکي و رعايت عدالت نسبت به کساني که در امر دين با شما پيکار نکردند و از خانه و ديارتان بيرون نراندند نهي نمي کند، چرا که خداوند عدالت پيشگان را دوست دارد. شما را تنها از رابطه با کساني نهي مي کند که در امر دين با شما پيکار کردند و شما را از خانه هايتان بيرون راندند يا به بيرون راندن شما کمک کردند و هر کس با آنان رابطه دوستي داشته باشد ظالم و ستمگر است».
همچنين پس از آنکه خداوند متعال دستور به کسب آمادگي و بالا بردن توان نظامي در برابر دشمنان اسلام مي دهد، مي فرمايد: «وان جنحوا للسلم فاجنح لها و توکل علي الله انه هو السميع العليم[3]»؛ «و اگر تمايل به صلح نشان دهند، تو نيز از در صلح درآي و بر خدا توکل کن که او شنوا و داناست».
در آيه ديگر نيز اينگونه مي فرمايد: «... فان اعتزلوکم فلم يقاتلوکم والقوا اليکم السلم فما جعل الله لکم عليهم سبيلاً[4]»؛ «پس اگر از شما کناره گيري کرده و با شما پيکار ننمودند، و پيشنهاد صلح کردند، خداوند براي شما راهي براي تجاوز بر آنان قرار نداده است».
حضرت علي ـ عليه السلام ـ به مالک اشتر فرمودند: «و اشعر قلبک الرحمه للرعيه... فانهم صنفان اما اخ لک في الدين او نظير لک في الخلق؛ مهرباني با مردم را پوشش دل خويش قرار ده... زيرا مردم دو دسته اند؛ دسته اي برادر ديني تو و دسته ديگر همانند تو در آفرينش مي باشند».[5] اين کلام نوراني بيانگر نگاه اسلام به جامعه انساني است که بر اساس آن همه انسان ها در آفرينش يکسان آفريده شده اند و اين برابري، اساس روابط بين انسان ها را در سطح روابط اجتماعي و در مقياس روابط بين المللي تشکيل مي دهد.[6]
براين اساس، حکومت اسلامي با آن دسته از کافراني که درصدد جنگ و توطئه بر عليه نظام اسلامي نيستند، بر اساس نيکي و عدالت برخورد مي نمايد و رابطه اي مسالمت آميز و براساس احترام متقابل با آنها خواهد داشت اما آن دسته از کافراني که به دنبال جنگ و توطئه بر عليه نظام اسلامي هستند و احترام حکومت اسلامي را نگاه نمي دارند، را شايسته چنين برخوردي نمي داند.
2. اصل نفي ولايت کافران بر مسلمانان: يکي از اصول مهم در روابط خارجي حکومت اسلامي با غير مسلمانان، اصل عدم ولايت کافران بر مسلمانان است. اسلام بر استقلال و عزت مسلمانان تأکيد بسياري ورزيده و اجازه تسلط کافران بر مسلمانان را نمي دهد از اين رو با هر رابطه اي که تسلط و استيلاي غير مسلمانان را به همراه داشته باشد، مخالف است.
خداوند متعال مي فرمايد: «لن يجعل الله للکافرين علي المؤمنين سبيلاً[7]»؛ «خداوند هرگز کافران را بر مؤمنان تسلطي نداده است». «يا ايها الذين امنوا لا تتخذوا الکافرين اولياء من دون المؤمنين اتريدون ان تجعلوا الله عليکم سلطانا مبيناً[8]»؛ «اي کساني که ايمان آورده ايد غير از مؤمنان، کافران را ولي و تکيه گاه خود قرار ندهيد، آيا مي خواهيد دليل آشکاري بر ضد خود در پيشگاه خداوند قرار دهيد». «يا ايها الذين امنوا لا تتخذوا الذين اتخذوا دينکم هزوا و لعبا من الذين اوتوا الکتاب من قبلکم و الکفار اولياء و اتقوا الله ان کنتم مؤمنين[9]»؛ «اي کساني که ايمان آورده ايد، کساني را که دين شما را به تمسخر و بازي مي گيرند از اهل کتاب و مشرکان را ولي و دوست خود انتخاب نکنيد و از مخالفت خدا بپرهيزيد اگر ايمان داريد».
بر اين اساس، هر رابطه اي چه سياسي، اقتصادي، فرهنگي و نظامي که به تسلط و ولايت کافران نسبت به مسلمانان و حکومت اسلامي بيانجامد از نظر اسلام مردود و غير قابل پذيرش مي باشد.
3. اصل ظلم ستيزي و نفي ظلم پذيري: دستور کلي اسلام نفي ظلم ستيزي و ظلم پذيري است خداوند متعال مي فرمايد: «لا تَظلمون و لا تُظلمون»؛ «نه ستم مي کنيد و نه بر شما ستم وارد مي شود».[10]
حضرت علي ـ عليه السلام ـ فرمودند: «کونا للظالم خصما و للمظلوم عونا؛ دشمن ستمگر و يار ستمديده باشيد».[11]
بنابر اين، حکومت اسلامي وظيفه دارد ضمن پرهيز از ظلم و سلطه گري، در برابر ظلم ستيزان ايستادگي نمايد و زير بار خواسته هاي ظالمانه نرود.
4. اصل وفاي به تعهدات بين المللي: از اصول مهم ديگر در روابط خارجي حکومت اسلامي، اصل وفاي به تعهدات و قرار دادهايي است که حکومت اسلامي با ساير کشورها منعقد مي نمايد. دستور کلي خداوند متعال در اين باره اين است «يا ايها الذين امنوا اوفوا بالعقود[12]»؛ «اي کساني که ايمان آورده ايد، به قراردادهاي خود وفا کنيد». که گستره عام آيه شريفه، عقود بين المللي را نيز در بر مي گيرد».
«الا الذين عاهدتم من المشرکين ثم لم ينقصوکم شيئاً ولم يظاهروا عليکم احدا فاتموا اليهم عهدهم الي مدتهم ان الله يحب المتقين[13]»؛ «مگر کساني از مشرکان که با آنها عهد بستيد و چيزي از آن را در حق شما فروگذار نکردند و کسي را برضد شما تقويت ننمودند، پيمان آنها را تا پايان مدتشان محترم بشماريد زيرا خداوند پرهيزگاران را دوست دارد».
«فما استقيموا لکم فاستقيموا لهم[14]»؛ «تا زماني که به شما وفادارباشند، شما نيز وفاداري کنيد».
بنابر اين، با توجه به اصول ياد شده، روشن مي شود که اصل برقراري رابطه ميان کشور اسلامي با ساير کشورهاي غير اسلامي ممنوع نيست و کشور اسلامي مي تواند با کشورهاي غير اسلامي رابطه داشته باشد ولي اين رابطه بايد بر اساس احترام متقابل و عمل به تعهدات و به دور از پذيرش هر گونه رابطه سلطه جويانه و دوستي و ولايت پذيري با غير مسلمانان باشد.
با اين توضيح، مشخص مي شود که آنچه در آيه 51 سوره مائده نهي شده، نهي از برقراري رابطه دوستانه و ولايت مدارانه با کافران است نه مطلق برقراري رابطه با آنان زيرا تعبير آيه شريفه اين چنين است «يا ايها الذين امنوا لا تتخذوا اليهود و النصاري اولياء بعضهم اولياء بعض و من يتولهم فانه منهم ان الله لا يهدي القوم الظالمين»؛ «اي کساني که ايمان آورده ايد، يهود و نصاري را ولي خود انتخاب نکنيد، آنها اولياي يکديگرند وکساني که از شما با آنان دوستي کنند از آنها هستند، خداوند گروه ستمکار را هدايت نمي کند».
«اولياء، جمع ولي از ماده ولايت به معناي نزديکي فوق العاده ميان دو چيز است که به معناي دوستي و نيز به معناي هم پيماني و سرپرستي آمده است ولي با توجه به شأن نزول آيه و شواهد ديگر، منظور از آن در اينجا اين نيست که مسلمانان هيچگونه رابطه تجاري و اجتماعي با يهود و مسيحيان نداشته باشند، بلکه منظور اين است که با آنها هم پيمان نگردند».[15]
علامه طباطبايي نيز مي فرمايند: «پذيرش ولايت کفار، امتزاج روحي با آنان است، به طوري که به پيروي و تأثير پذيري از آنان در اخلاق و ساير شئون زندگي و تصرف آنان در اين امور منجر گردد و تقييد اين نهي (در برخي آيات) به «من دون المؤمنين» دلالت بر اين معنا مي کند، زيرا حاکي از تأثير رابطه دوستي با کفار بر دوستي با مؤمنين و افکندن اختيار زندگي به سوي آنان به جاي مؤمنين و سازش با آنها و جدايي از مؤمنان است».[16]
بنابراين، همانگونه که اشاره شد، اصل رابطه با غير مسلمانان در اسلام ممنوع نشده، آنچه منع شده است برقراري رابطه دوستانه و پذيرش ولايت و سلطه آنان است.
بر همين اساس، نظام جمهوري اسلامي در همين چارچوب با کشورهاي غير اسلامي رابطه اقتصادي، سياسي و... دارد و همانگونه که در قانون اساسي آمده است «سياست خارجي جمهوري اسلامي ايران بر اساس نفي هر گونه سلطه جويي و سلطه پذيري، حفظ استقلال همه جانبه و تماميت ارضي كشور، دفاع از حقوق همه مسلمانان و عدم تعهد در برابر قدرت هاي سلطه گر و روابط صلح آميز متقابل با دول غير محارب استوار شده است».[17] از اين رو «هر گونه قرارداد كه موجب سلطه بيگانه بر منابع طبيعي و اقتصادي، فرهنگ، ارتش و ديگر شيون كشور گردد ممنوع است».[18] امام راحل نيز در اين رابطه فرمودند: «دولت اسلامي با همه ملت ها و با همه دولت ها مي خواهد که تفاهم و ارتباط صحيح داشته باشد، در صورتي که آنها متقابلاً احترام دولت اسلامي را مراعات کنند».[19]
مقام معظم رهبري نيز فرمودند: «بارها گفته ايم که عزت و حکمت و مصلحت را رعايت کنند، بروند به همه دولت ها، سيستم هاي مختلف، عقايد مختلف، روش هاي گوناگون ارتباطات داشته باشند، مانعي ندارد، ليکن منطقه ممنوعه اي وجود دارد که از آن نبايد تجاوز کنند».[20]
روابط کشورمان با کشورهاي اروپايي و آسيايي نيز در همين چارچوب قابل ارزيابي مي باشد و بر اساس احترام متقابل استوار است و چنين رابطه اي مشمول نهي در آيه شريفه نمي باشد زيرا در رابطه با اين کشورها، کشور ما با آنان رابطه ولايت مدارانه برقرار نمي کند و تنها يک رابطه کاري در زمينه هاي مختلف شکل مي گيرد و قراردادهايي که بين کشور ما با اين کشورها منعقد مي شود در راستاي نيازهاي طرفين و در نظر گرفتن منافع و مصالح دو طرف مي باشد هر چند متأسفانه در چند سال اخير در مواردي واردات بي رويه از اين کشورها به ويژه چين موجب شده تا اقتصاد کشور ما تحت تأثير قرار بگيرد و توليدکنندگان داخلي از اين ناحيه آسيب ببينند که اين مسأله کليت رابطه با اين کشورها را زير سؤال نمي برد و بايد مشکل و آسيب ايجاد شده را اصلاح نمود که اميدواريم با تلاش و دلسوزي مسئولان، شاهد اصلاح نابساماني ها در اين بخش ها باشيم.
البته روشن است که هر زمان که رابطه با اين کشورها از معيار رابطه بر اساس احترام متقابل خارج شده و به سمت استيلا و سلطه جويي آنان يا خدشه در استقلال کشور تمايل پيدا نمايد، نظام جمهوري اسلامي بر اساس آموزه هاي اسلامي مجاز به ادامه چنين رابطه اي نمي باشد و اين رابطه را بايد قطع نمايد.
بنابر اين، نظام اسلامي مي تواند با حفظ عزت، حکمت و مصلحت و بر اساس احترام متقابل با تمام کشورهايي که در صدد دشمني با نظام اسلامي نيستند رابطه برقرار نمايد و تا مادامي که اين رابطه بر پايه اصول مزبور باشد، اين رابطه ادامه خواهد داشت، اما آنگاه که از چارچوب احترام متقابل خارج شود نظام اسلامي نمي تواند به چنين رابطه اي ادامه بدهد.
نکته قابل توجه اينکه در نظام جمهوري اسلامي، مرجع تصميم گيرنده در سياست خارجي تنها دولت نبوده و در کنار دولت، مجلس نيز بر سياست خارجي و روابط با ساير کشورها نظارت دارد و همانگونه که در قانون اساسي آمده است کليه «عهدنامه ها، مقاوله نامه ها، قراردادها و موافقت نامه هاي بين المللي بايد به تصويب مجلس شوراي اسلامي برسد».[21] و از آنجا که مصوبات مجلس از نظر عدم مغايرت با موازين اسلام و قانون اساسي بايد به تصويب شوراي نگهبان برسد، آنچه در اين خصوص به تصويب مي رسد بر اساس آموزه هاي ديني و در راستاي منافع کشور خواهد بود. علاوه بر اينکه رهبري نظام نيز حرکت کلي و جهت گيري نظام را همواره رصد مي نمايند و تدابير و رهنمودهاي لازم را به مسئولان مربوطه ارائه خواهد داد. از اين رو با اين راهکارها، سياست خارجي کشور، همواره در مسير صحيح خويش قرار خواهد گرفت.
معرفی منابع جهت مطالعه بیشتر:
1ـ فقه سياسي، حقوق بين الملل اسلام، عباسعلي عميد زنجاني، تهران، امير کبير، ج3، 1377ش.
1-تفسير تسنيم، عبدالله جوادي آملي، قم، مرکز نشر اسرا، 1385، ج13، ص 628-665.
[1]. ر.ک: عميد زنجاني، عباسعلي، فقه سياسي، حقوق بين الملل اسلام، تهران، امير کبير، 1377، ج3.
[2]. ممتحنه / 8-9.
[3]. انفال / 61.
[4]. نساء / 90.
[5]. نهج البلاغه، نامه 53.
[6]. عميد زنجاني، عباسعلي، فقه سياسي، تهران، امير کبير، 1377، ج3، ص 443.
[7]. نساء / 141.
[8]. نساء / 144.
[9]. مائده / 57.
[10]. بقره / 279.
[11]. نهج البلاغه، نامه 47.
[12]. مائده / 1.
[13]. توبه / 4.
[14]. توبه / 7
[15]. مکارم شيرازي، ناصر، تفسير نمونه، تهران، اسماعيليان، 1374، ج4، ص 409-410.
[16]. طباطبايي، محمد حسين، الميزان، قم، اسماعيليان، ج5، ص 115.
[17]. قانون اساسي، اصل 152.
[18]. قانون اساسي، اصل 153.
[19]. صحيفه نور، ج8، ص 18.
[20]. پايگاه اطلاع رساني دفتر مقام معظم رهبري، بيانات رهبر انقلاب در ديدار معلمان، کارگران و مسئولان فرهنگي به مناسبت روز جهاني کارگر و روز معلم، 12/2/69.
[21]. قانون اساسي، اصل 77.
اطلاعات مطلب
- تاریخ انتشار
- 28 امرداد 01
- بازدید
- ۱۲۷
با توجه به آيه 51 سوره مائده که خداوند مي فرمايد «اي مؤمنين با يهود و نصاري دوستي نگيريد» آيا منظور...
- نشان کردن
پرسش
با توجه به آيه 51 سوره مائده که خداوند مي فرمايد «اي مؤمنين با يهود و نصاري دوستي نگيريد» آيا منظور از دوستي در اين آيه دوستي مطلق است يا نه؟ اگر به دين و فرهنگ و... ضرر نرساند آن هم نه دوستي گرماگرم آيا از شمول آيه خارج است؟ آيا عملکرد ايران امروز ما در روابط تجاري يا سياسي با کشورهاي اروپايي و آسيايي از جمله چين که اقتصاد کشورمان را تحت تأثير گذاشته، به دوستي در اين آيه مربوط نمي شود و اگر مي شود چرا ما رابطه ها را قطع نمي کنيم و به طور کلي آيا روابط با اين کشورها سالم است؟
پاسخ
در پاسخ به اين سؤال ابتدا لازم است نگاهي هر چند گذرا به اصول و چارچوب کلي روابط خارجي حکومت اسلامي با غير مسلمانان داشته باشيم.
چارچوب کلي رابطه حکومت اسلامي با غير مسلمانان را مي توان به اجمال در ضمن چند اصل زير تبيين نمود. البته روشن است، اصول سياست خارجي حکومت اسلامي منحصر در اين اصول نبوده و آنچه در اينجا بيان مي شود تنها اشاره اي گذرا و فهرست وار به اين موضوع است و تفصيل مطلب، مجال ديگري را مي طلبد.[1]
1. اصل همزيستي مسالمت آميز: از ديدگاه اسلام، اصل در برخورد حکومت اسلامي با غير مسلمانان، برخورد مسالمت آميز و رابطه بر اساس احترام متقابل مي باشد. خداوند متعال مي فرمايد:. «لا ينهاکم الله عن الّذين لم يقاتلوکم في الّدين ولم يخرجوکم من ديارکم ان تبرّوهم و تقسطوا اليهم انّ الله يحبّ المقسطين. انّما ينهاکم الله عن الذين قاتلوکم في الدّين و اخرجوکم من ديارکم و ظاهروا علي اخراجکم ان تولّوهم و من يتولّهم فاولئک هم الظّالمون[2]»؛ «خدا شما را از نيکي و رعايت عدالت نسبت به کساني که در امر دين با شما پيکار نکردند و از خانه و ديارتان بيرون نراندند نهي نمي کند، چرا که خداوند عدالت پيشگان را دوست دارد. شما را تنها از رابطه با کساني نهي مي کند که در امر دين با شما پيکار کردند و شما را از خانه هايتان بيرون راندند يا به بيرون راندن شما کمک کردند و هر کس با آنان رابطه دوستي داشته باشد ظالم و ستمگر است».
همچنين پس از آنکه خداوند متعال دستور به کسب آمادگي و بالا بردن توان نظامي در برابر دشمنان اسلام مي دهد، مي فرمايد: «وان جنحوا للسلم فاجنح لها و توکل علي الله انه هو السميع العليم[3]»؛ «و اگر تمايل به صلح نشان دهند، تو نيز از در صلح درآي و بر خدا توکل کن که او شنوا و داناست».
در آيه ديگر نيز اينگونه مي فرمايد: «... فان اعتزلوکم فلم يقاتلوکم والقوا اليکم السلم فما جعل الله لکم عليهم سبيلاً[4]»؛ «پس اگر از شما کناره گيري کرده و با شما پيکار ننمودند، و پيشنهاد صلح کردند، خداوند براي شما راهي براي تجاوز بر آنان قرار نداده است».
حضرت علي ـ عليه السلام ـ به مالک اشتر فرمودند: «و اشعر قلبک الرحمه للرعيه... فانهم صنفان اما اخ لک في الدين او نظير لک في الخلق؛ مهرباني با مردم را پوشش دل خويش قرار ده... زيرا مردم دو دسته اند؛ دسته اي برادر ديني تو و دسته ديگر همانند تو در آفرينش مي باشند».[5] اين کلام نوراني بيانگر نگاه اسلام به جامعه انساني است که بر اساس آن همه انسان ها در آفرينش يکسان آفريده شده اند و اين برابري، اساس روابط بين انسان ها را در سطح روابط اجتماعي و در مقياس روابط بين المللي تشکيل مي دهد.[6]
براين اساس، حکومت اسلامي با آن دسته از کافراني که درصدد جنگ و توطئه بر عليه نظام اسلامي نيستند، بر اساس نيکي و عدالت برخورد مي نمايد و رابطه اي مسالمت آميز و براساس احترام متقابل با آنها خواهد داشت اما آن دسته از کافراني که به دنبال جنگ و توطئه بر عليه نظام اسلامي هستند و احترام حکومت اسلامي را نگاه نمي دارند، را شايسته چنين برخوردي نمي داند.
2. اصل نفي ولايت کافران بر مسلمانان: يکي از اصول مهم در روابط خارجي حکومت اسلامي با غير مسلمانان، اصل عدم ولايت کافران بر مسلمانان است. اسلام بر استقلال و عزت مسلمانان تأکيد بسياري ورزيده و اجازه تسلط کافران بر مسلمانان را نمي دهد از اين رو با هر رابطه اي که تسلط و استيلاي غير مسلمانان را به همراه داشته باشد، مخالف است.
خداوند متعال مي فرمايد: «لن يجعل الله للکافرين علي المؤمنين سبيلاً[7]»؛ «خداوند هرگز کافران را بر مؤمنان تسلطي نداده است». «يا ايها الذين امنوا لا تتخذوا الکافرين اولياء من دون المؤمنين اتريدون ان تجعلوا الله عليکم سلطانا مبيناً[8]»؛ «اي کساني که ايمان آورده ايد غير از مؤمنان، کافران را ولي و تکيه گاه خود قرار ندهيد، آيا مي خواهيد دليل آشکاري بر ضد خود در پيشگاه خداوند قرار دهيد». «يا ايها الذين امنوا لا تتخذوا الذين اتخذوا دينکم هزوا و لعبا من الذين اوتوا الکتاب من قبلکم و الکفار اولياء و اتقوا الله ان کنتم مؤمنين[9]»؛ «اي کساني که ايمان آورده ايد، کساني را که دين شما را به تمسخر و بازي مي گيرند از اهل کتاب و مشرکان را ولي و دوست خود انتخاب نکنيد و از مخالفت خدا بپرهيزيد اگر ايمان داريد».
بر اين اساس، هر رابطه اي چه سياسي، اقتصادي، فرهنگي و نظامي که به تسلط و ولايت کافران نسبت به مسلمانان و حکومت اسلامي بيانجامد از نظر اسلام مردود و غير قابل پذيرش مي باشد.
3. اصل ظلم ستيزي و نفي ظلم پذيري: دستور کلي اسلام نفي ظلم ستيزي و ظلم پذيري است خداوند متعال مي فرمايد: «لا تَظلمون و لا تُظلمون»؛ «نه ستم مي کنيد و نه بر شما ستم وارد مي شود».[10]
حضرت علي ـ عليه السلام ـ فرمودند: «کونا للظالم خصما و للمظلوم عونا؛ دشمن ستمگر و يار ستمديده باشيد».[11]
بنابر اين، حکومت اسلامي وظيفه دارد ضمن پرهيز از ظلم و سلطه گري، در برابر ظلم ستيزان ايستادگي نمايد و زير بار خواسته هاي ظالمانه نرود.
4. اصل وفاي به تعهدات بين المللي: از اصول مهم ديگر در روابط خارجي حکومت اسلامي، اصل وفاي به تعهدات و قرار دادهايي است که حکومت اسلامي با ساير کشورها منعقد مي نمايد. دستور کلي خداوند متعال در اين باره اين است «يا ايها الذين امنوا اوفوا بالعقود[12]»؛ «اي کساني که ايمان آورده ايد، به قراردادهاي خود وفا کنيد». که گستره عام آيه شريفه، عقود بين المللي را نيز در بر مي گيرد».
«الا الذين عاهدتم من المشرکين ثم لم ينقصوکم شيئاً ولم يظاهروا عليکم احدا فاتموا اليهم عهدهم الي مدتهم ان الله يحب المتقين[13]»؛ «مگر کساني از مشرکان که با آنها عهد بستيد و چيزي از آن را در حق شما فروگذار نکردند و کسي را برضد شما تقويت ننمودند، پيمان آنها را تا پايان مدتشان محترم بشماريد زيرا خداوند پرهيزگاران را دوست دارد».
«فما استقيموا لکم فاستقيموا لهم[14]»؛ «تا زماني که به شما وفادارباشند، شما نيز وفاداري کنيد».
بنابر اين، با توجه به اصول ياد شده، روشن مي شود که اصل برقراري رابطه ميان کشور اسلامي با ساير کشورهاي غير اسلامي ممنوع نيست و کشور اسلامي مي تواند با کشورهاي غير اسلامي رابطه داشته باشد ولي اين رابطه بايد بر اساس احترام متقابل و عمل به تعهدات و به دور از پذيرش هر گونه رابطه سلطه جويانه و دوستي و ولايت پذيري با غير مسلمانان باشد.
با اين توضيح، مشخص مي شود که آنچه در آيه 51 سوره مائده نهي شده، نهي از برقراري رابطه دوستانه و ولايت مدارانه با کافران است نه مطلق برقراري رابطه با آنان زيرا تعبير آيه شريفه اين چنين است «يا ايها الذين امنوا لا تتخذوا اليهود و النصاري اولياء بعضهم اولياء بعض و من يتولهم فانه منهم ان الله لا يهدي القوم الظالمين»؛ «اي کساني که ايمان آورده ايد، يهود و نصاري را ولي خود انتخاب نکنيد، آنها اولياي يکديگرند وکساني که از شما با آنان دوستي کنند از آنها هستند، خداوند گروه ستمکار را هدايت نمي کند».
«اولياء، جمع ولي از ماده ولايت به معناي نزديکي فوق العاده ميان دو چيز است که به معناي دوستي و نيز به معناي هم پيماني و سرپرستي آمده است ولي با توجه به شأن نزول آيه و شواهد ديگر، منظور از آن در اينجا اين نيست که مسلمانان هيچگونه رابطه تجاري و اجتماعي با يهود و مسيحيان نداشته باشند، بلکه منظور اين است که با آنها هم پيمان نگردند».[15]
علامه طباطبايي نيز مي فرمايند: «پذيرش ولايت کفار، امتزاج روحي با آنان است، به طوري که به پيروي و تأثير پذيري از آنان در اخلاق و ساير شئون زندگي و تصرف آنان در اين امور منجر گردد و تقييد اين نهي (در برخي آيات) به «من دون المؤمنين» دلالت بر اين معنا مي کند، زيرا حاکي از تأثير رابطه دوستي با کفار بر دوستي با مؤمنين و افکندن اختيار زندگي به سوي آنان به جاي مؤمنين و سازش با آنها و جدايي از مؤمنان است».[16]
بنابراين، همانگونه که اشاره شد، اصل رابطه با غير مسلمانان در اسلام ممنوع نشده، آنچه منع شده است برقراري رابطه دوستانه و پذيرش ولايت و سلطه آنان است.
بر همين اساس، نظام جمهوري اسلامي در همين چارچوب با کشورهاي غير اسلامي رابطه اقتصادي، سياسي و... دارد و همانگونه که در قانون اساسي آمده است «سياست خارجي جمهوري اسلامي ايران بر اساس نفي هر گونه سلطه جويي و سلطه پذيري، حفظ استقلال همه جانبه و تماميت ارضي كشور، دفاع از حقوق همه مسلمانان و عدم تعهد در برابر قدرت هاي سلطه گر و روابط صلح آميز متقابل با دول غير محارب استوار شده است».[17] از اين رو «هر گونه قرارداد كه موجب سلطه بيگانه بر منابع طبيعي و اقتصادي، فرهنگ، ارتش و ديگر شيون كشور گردد ممنوع است».[18] امام راحل نيز در اين رابطه فرمودند: «دولت اسلامي با همه ملت ها و با همه دولت ها مي خواهد که تفاهم و ارتباط صحيح داشته باشد، در صورتي که آنها متقابلاً احترام دولت اسلامي را مراعات کنند».[19]
مقام معظم رهبري نيز فرمودند: «بارها گفته ايم که عزت و حکمت و مصلحت را رعايت کنند، بروند به همه دولت ها، سيستم هاي مختلف، عقايد مختلف، روش هاي گوناگون ارتباطات داشته باشند، مانعي ندارد، ليکن منطقه ممنوعه اي وجود دارد که از آن نبايد تجاوز کنند».[20]
روابط کشورمان با کشورهاي اروپايي و آسيايي نيز در همين چارچوب قابل ارزيابي مي باشد و بر اساس احترام متقابل استوار است و چنين رابطه اي مشمول نهي در آيه شريفه نمي باشد زيرا در رابطه با اين کشورها، کشور ما با آنان رابطه ولايت مدارانه برقرار نمي کند و تنها يک رابطه کاري در زمينه هاي مختلف شکل مي گيرد و قراردادهايي که بين کشور ما با اين کشورها منعقد مي شود در راستاي نيازهاي طرفين و در نظر گرفتن منافع و مصالح دو طرف مي باشد هر چند متأسفانه در چند سال اخير در مواردي واردات بي رويه از اين کشورها به ويژه چين موجب شده تا اقتصاد کشور ما تحت تأثير قرار بگيرد و توليدکنندگان داخلي از اين ناحيه آسيب ببينند که اين مسأله کليت رابطه با اين کشورها را زير سؤال نمي برد و بايد مشکل و آسيب ايجاد شده را اصلاح نمود که اميدواريم با تلاش و دلسوزي مسئولان، شاهد اصلاح نابساماني ها در اين بخش ها باشيم.
البته روشن است که هر زمان که رابطه با اين کشورها از معيار رابطه بر اساس احترام متقابل خارج شده و به سمت استيلا و سلطه جويي آنان يا خدشه در استقلال کشور تمايل پيدا نمايد، نظام جمهوري اسلامي بر اساس آموزه هاي اسلامي مجاز به ادامه چنين رابطه اي نمي باشد و اين رابطه را بايد قطع نمايد.
بنابر اين، نظام اسلامي مي تواند با حفظ عزت، حکمت و مصلحت و بر اساس احترام متقابل با تمام کشورهايي که در صدد دشمني با نظام اسلامي نيستند رابطه برقرار نمايد و تا مادامي که اين رابطه بر پايه اصول مزبور باشد، اين رابطه ادامه خواهد داشت، اما آنگاه که از چارچوب احترام متقابل خارج شود نظام اسلامي نمي تواند به چنين رابطه اي ادامه بدهد.
نکته قابل توجه اينکه در نظام جمهوري اسلامي، مرجع تصميم گيرنده در سياست خارجي تنها دولت نبوده و در کنار دولت، مجلس نيز بر سياست خارجي و روابط با ساير کشورها نظارت دارد و همانگونه که در قانون اساسي آمده است کليه «عهدنامه ها، مقاوله نامه ها، قراردادها و موافقت نامه هاي بين المللي بايد به تصويب مجلس شوراي اسلامي برسد».[21] و از آنجا که مصوبات مجلس از نظر عدم مغايرت با موازين اسلام و قانون اساسي بايد به تصويب شوراي نگهبان برسد، آنچه در اين خصوص به تصويب مي رسد بر اساس آموزه هاي ديني و در راستاي منافع کشور خواهد بود. علاوه بر اينکه رهبري نظام نيز حرکت کلي و جهت گيري نظام را همواره رصد مي نمايند و تدابير و رهنمودهاي لازم را به مسئولان مربوطه ارائه خواهد داد. از اين رو با اين راهکارها، سياست خارجي کشور، همواره در مسير صحيح خويش قرار خواهد گرفت.
معرفی منابع جهت مطالعه بیشتر:
1ـ فقه سياسي، حقوق بين الملل اسلام، عباسعلي عميد زنجاني، تهران، امير کبير، ج3، 1377ش.
1-تفسير تسنيم، عبدالله جوادي آملي، قم، مرکز نشر اسرا، 1385، ج13، ص 628-665.
[1]. ر.ک: عميد زنجاني، عباسعلي، فقه سياسي، حقوق بين الملل اسلام، تهران، امير کبير، 1377، ج3.
[2]. ممتحنه / 8-9.
[3]. انفال / 61.
[4]. نساء / 90.
[5]. نهج البلاغه، نامه 53.
[6]. عميد زنجاني، عباسعلي، فقه سياسي، تهران، امير کبير، 1377، ج3، ص 443.
[7]. نساء / 141.
[8]. نساء / 144.
[9]. مائده / 57.
[10]. بقره / 279.
[11]. نهج البلاغه، نامه 47.
[12]. مائده / 1.
[13]. توبه / 4.
[14]. توبه / 7
[15]. مکارم شيرازي، ناصر، تفسير نمونه، تهران، اسماعيليان، 1374، ج4، ص 409-410.
[16]. طباطبايي، محمد حسين، الميزان، قم، اسماعيليان، ج5، ص 115.
[17]. قانون اساسي، اصل 152.
[18]. قانون اساسي، اصل 153.
[19]. صحيفه نور، ج8، ص 18.
[20]. پايگاه اطلاع رساني دفتر مقام معظم رهبري، بيانات رهبر انقلاب در ديدار معلمان، کارگران و مسئولان فرهنگي به مناسبت روز جهاني کارگر و روز معلم، 12/2/69.
[21]. قانون اساسي، اصل 77.
اطلاعات مطلب
- تاریخ انتشار
- 28 امرداد 01
- بازدید
- ۱۲۷
دیدگاه کاربران
هنوز دیدگاهی برای این مطلب ثبت نشده است.