درباره گروه اخوان مسلمین مصر توضیح دهید.
درباره گروه اخوان مسلمین مصر توضیح دهید.
پرسش
پاسخ
اخوان المسلمین در 1928 م (حدوداً 1307 ش) توسط حسن البناء در اسکندریه مصر تاسیس شد مصر در آن سال ها یعنی میان دو جنگ جهانی کانون فشار های متضاد اجتماعی، اقتصادی، سیاسی و ایدئولوژیک قرار داشت و این عوامل محیط مساعدی برای ظهور اخوان فراهم آورد، در این سال ها دو جریان در مصر پدیدار شد یک جریان مربوط به جریان ناسیونالیسم مصری بود که با سیاستمداران ناسیونالیست به رهبری حزب وفد زمینه مناسبی برای رشد پیدا کردند و دیگر جریان مربوط به جنبش اسلامی است که با رهبری حسن البناء به طرفداری از بازگشت به بنیادهای اسلام ظهور پیدا کرد و خیل گسترده ای از مصریان به اخوان المسلمین پیوستند. اخوان المسلمین، از همان آغاز فعالیتش از اواخر دهه 1930 یکی از پر قدرت ترین سازمان های مصر شد. اقشار مختلف جامعه، نظیر کارمندان، دارندگان مشاغل حرفه ای، دانشجویان، کارگران، کسبه خرد و بعضی از روستائیان، جذب اخوان المسلمین شدند. سال های جنگ جهانی دوم حسن البناء را به رویارویی با انگلستان و دولت مصر واداشت و در این موقع سازمان اخوان المسلمین تحرکات ضد انگلیسی و فعالیّت های زیر زمینی خود را داشت که در این باره حسن البناء چند بار دستگیر شد. در پایان جنگ جهانی دوم فعالیت های اخوان به اوج خودش رسید و حسن البناء سازمانی به وجود آورده که یک میلیون پیرو داشت در اواخر سال 1948، اخوان المسلمین بزرگترین خطر برای پادشاهی مصر به حساب می آمد که دولت از ترس وقوع یک انقلاب قریب الوقوع، بویژه فعالیت اخوان در اغتشاشات خیابانی و ترور چند چهره برجسته آن را منحل اعلام کرد تلاش های حسن البناء برای مذاکره با دولت نقراش پاشا ناموفق بود و به دنبال آن نقراش توسط یکی از اعضای اخوان ترور شد که در پی آن موج ترور علیه گروه و سازمان به راه افتاد و سرانجام در سال 1949 حسن البناء توسط عوامل دولت ترور شد.
با روی کار آمدن دولت وفد در سال 1950 دوران فشار به پایان رسید و اخوان المسلمین مجدداً موقعیّت قانونی به دست آورد در سال 1951 چریک های اخوان جنگی را علیه انگلستان در کانال سوئز آغاز کردند و در همان سال بود که قاضی حسن الهضیبی به عنوان مرشد عام اخوان المسلمین برگزیده شد و مبارزات اخوان علیه حضور انگلیسی ها در مصر به اوج خودش رسید.
البته ملک فاروق در سال 1952 که پادشاهی مصر را به عهده داشت توسط یک گروه نظامی تحت رهبری ژنرال محمد نجیب و سرهنگ جمال عبد الناصر، بدون هیچ گونه دخالت و شرکت اخوان المسلمین سرنگون شد امّا با وجود این که روابط اخوان با رژیم نظامی دوستانه بود با این حال از اواسط سال 1953 معلوم شد که عبد الناصر رهبر شورای فرماندهی انقلاب، قصد برپایی حکومتی غیر مذهبی دارد و به این ترتیب اختلاف و درگیری میان جمال عبد الناصر و نجیب و اخوان شکل گرفت و اخوان به حمایت از نجیب برخواستند و تظاهرات هایی را برای طرفداری از تشکیل یک دولت غیر نظامی شکل دادند که این تظاهرات ها توسط شورای نظامی در هم کوبیده شد و صدها نفر از طرفداران حزب وفد و اخوان المسلمین از جامعه افسران تصفیه شدند و اخوان المسلمین خواستار اتحاد مصری و عربی علیه ناصر شدند که با سوء قصد نافرجام علیه جان عبدالناصر، اخوان مورد ملامت قرار گرفت و از هم گسست که این امر منجر به دستگيری رهبری و بیش از 4000 نفر از اعضای آن گردید و به دنبال آن رهبران اخوان توسط دادگاهی متشکل از افسران شورای فرماندهی انقلاب (جمال سلیم، حسین الشافعی و انورالسادات) محاکمه شدند و شش نفر از متهمین اعدام شدند مرحله بعدی ظهور مجدد اخوان المسلمین در سال 1964 بود البته عبدالناصر اخوان را آزاد کرد تا بتواند به رویارویی با کمونیست ها بپردازد و برای همین در اواسط سال 1965 دوباره دستگیري هاي گسترده بر علیه اعضای اخوان انجام گرفت و اعضای برجسته اخوان از جمله نظریه پرداز آن سید قطب اعدام شدند و صدها نفر از اعضا اخوان به زندان افتادند.
در این جا باید اشاره نمائیم که سید قطب در واقع به عنوان یک ایدئولوگ مبارز، رهبری تغییر و تحول در اخوان به یک رویکرد انقلابی در دهه 1970 را به عهده داشت یعنی چیزی که مدت ها در اخوان به خاموشي گرائیده بود و اخوان رویکرد منفعلانه ای پیدا کرده بود توسط سید قطب تغییر و تحول پیدا کرد.
نقش و نفوذ محوری سید قطب از سه ویژگی برخوردار بود:
1ـ سید قطب به عنوان یک نظریه پرداز تاثیر زیادی بر جهت گیری جدید ایدئولوژی اسلامی داشت.
2ـ سید قطب به عنوان عضو برجسته اخوان المسلمین، تداوم سازمانی میان اخوان و شاخه های انقلابی آن را فراهم می ساخت.
3ـ مخالفت و مبارزه سید قطب با دولت و مرگ او باعث شد تا مبارزان جوان تر شیوه استقبال با مرگ را از او بیاموزند.
می توان گفت سید قطب در طرح ظهور مجدد اخوان در اوایل دهه 1960 نقش اساسی داشت. سید قطب با حمایت جناح مبارزان اخوان در داخل و خارج مصر، جهت مخالفت خود را متوجه رژیم عبد الناصر کرد و سید قطب فعالیت های سیاسی اش و طرفداری او از جهاد با رویکرد منفعل حسن الهضیبی مرشد عام اخوان المسلمین سازگاری نداشت و برای همین حسن الهضیبی از مقام خود استفعا داد و سید قطب در محیط زندان و سال های سرکوب اخوان، نفوذ زیادی در میان اعضا پیدا کرده بود و همین نفوذ مسلط ایدئولوژیک سید قطب تاثیر خودش را گذاشت که سرانجام به شکل گیری جنبش انقلابی اخوان المسلمین در دهه 1970 انجامید، گرچه سید قطب اعدام شده بود و در دهه 1970م در میان اعضای انقلابي اخوان حضور نداشت لکن مرگ جمال عبدالناصر در سال 1970 مانع بزرگ ظهور گسترده اخوان برداشته شد و فرصت بی نظیری برای حضور اخوان در تحولات سیاسی اجتماعی مصر را فراهم کرد.
با این حال به رغم این فرصت بی نظیر به خاطر برداشت ها و تفسیرهای متضاد از دیدگاه سید قطب که در میان پیروان و مریدانش مطرح گردید باعث شکاف میان طرفداران قطب شد.[1]
گروه بزرگی از اخوان که جوان بودند به رهبری «شیخ شکری احمد مصطفی» شکل گرفت که خود را جماعة المسلمین می خوانند و بعداً به عنوان گروه «التکفیر و الهجرة» معروف شدند.
گروه های دیگری که از نظرات سید قطب تفسیر دیگری داشتند گروه الجهاد و دیگر گروه التحریر الاسلامی (سازمان آزادی بخش اسلامی) بودند.
به این ترتیب در سال های نخستین دهه 1970 جنبش اسلام گرای اخوان المسلمین در حال ظهور دچار فرقه گرایی گردیده اعضای قدیمی اخوان المسلمین از زندان آزاد شدند تا اخوان المسلمین از یک استراتژی گام به گام در جهت ساختن یک نظام اسلامی حرکت را ادامه دهد.
تا اين که مبارزان جوان تر علیه رژیم اعلام جهاد کردند و حملات نافرجامی از سوی سازمان آزادی بخش اسلامي انجام گرفت و بار دیگر سرکوب گسترده ای علیه سازمان آزادی بخش اسلامی (منظمة التحریر الاسلامی) و هم چنین علیه «التکفیر و الهجره» انجام گرفت این دو گروه مبارز که از محیط اجتماعی ـ سیاسی و ایدئولوژیک مشترکی ظهور کردند، به هنگام سرکوب مقامات رژیم به سرنوشت مشابهی گرفتار شدند.
«التکفیر و الهجره و التحریر الاسلامی هر دو به عنوان گروه های انشعابی از اخوان المسلمین تفاسیر رادیکال از آرمان های اسلامی گرای حسن البناء و سید قطب را قبول داشتند.
سازمان آزادی بخش اسلامی (التحریر الاسلامی) تحت رهبری «صالح سریه» قرار داشت که در سال 1976 در پی یک حمله نافرجام دستیگر و اعدام شد.
شکری مصطفی، بنیانگذار «التکفیر و الهجره» بود شکری مصطفی یک رهبر مذهبی بود که تصمیمات نهایی را خود اتخاذ می کرد. شکری مصطفی از یک استراتژی دراز مدت، بر اساس ساختن یک هسته نیرومند از مومنان پیروی می کرد که از جامعه پیامبر الگو می گرفت دولت، گروه التکفیر و الهجره را به ربودن وزیر اوقاف وقت متهم کرد و به دستگيری اعضای آن پرداخت و دولت پس از آزادی دیگر اعضاء، شکری مصطفی را به قتل رساند و پس از درگیری های میان مبارزان گروه و نیروهای امنیت، بیش از چهارصد عضو دستگیر و پنج رهبر التکفیر در 1978 اعدام شدند.
گفته می شود که هر دو گروه، علی رغم سرکوب و فشارهای وارده، پس از پیروزی انقلاب اسلامی ایران، فعالیت زیرزمینی را آغاز کردند.
در مجموع جنبش های اسلامی در مصر از نظر ایدئولوژی، معنوی و سازمانی از میراث اخوان المسلمین حسن البناء سرچشمه گرفته است امّا نفوذ سازمانی اخوان المسلمین در دهه 1970م و دهه 1980 م رو به کاهش گذاشته و گروه های انشعابی هم چون «التکفیر و الهجره» و «التحریر الاسلامی» که در اوائل دهه 1970 م ظهور کردند، فرزندان مستقیم اخوان المسلمین بودند. اما رابطه آن ها با اخوان المسلمین ظاهراً رو به ضعف گرائید.[2]
اخوان المسلمین در مصر هم چنان به صورت کج دار و مريز حرکت گام به گام خود را ادامه داده و تاثیر گذاری خود را در جامعه مردم مصر هم چنان دارد و موضع گیری های خود را در مواقعی اعلام می دارد و اخیراً که «مصطفی مشهور» رهبر اخوان المسلمین در گذشت هیئت های اخوان المسلمین از دیگر نقاط جهان که اخوان المسلمین در آن جاها نفوذ داشته است به قاهره آمدند تا از رهبری «الحدیبی» فرزند دومین رهبر اخوان المسلمین یعنی «حسن الحدیبی» حمایت کنند. «الحدیبی» در اظهاراتی که در نشریه «الحیات» انعکاس یافته، اعلام داشته است اخوان المسلمین خشونت را ردّ می کند و تاکید کرده است که خشونت و تروریسم در اسلام مردود است.[3]
معرفی منابع جهت مطالعه بیشتر:
ـ گرایش های سیاسی در جهان عرب، مجید خسروی، انتشارات دفتر مطالعات سیاسی، بین المللی.
اطلاعات مطلب
- تاریخ انتشار
- 28 امرداد 01
- بازدید
- ۹۶
درباره گروه اخوان مسلمین مصر توضیح دهید.
- نشان کردن
پرسش
درباره گروه اخوان مسلمین مصر توضیح دهید.
پاسخ
اخوان المسلمین در 1928 م (حدوداً 1307 ش) توسط حسن البناء در اسکندریه مصر تاسیس شد مصر در آن سال ها یعنی میان دو جنگ جهانی کانون فشار های متضاد اجتماعی، اقتصادی، سیاسی و ایدئولوژیک قرار داشت و این عوامل محیط مساعدی برای ظهور اخوان فراهم آورد، در این سال ها دو جریان در مصر پدیدار شد یک جریان مربوط به جریان ناسیونالیسم مصری بود که با سیاستمداران ناسیونالیست به رهبری حزب وفد زمینه مناسبی برای رشد پیدا کردند و دیگر جریان مربوط به جنبش اسلامی است که با رهبری حسن البناء به طرفداری از بازگشت به بنیادهای اسلام ظهور پیدا کرد و خیل گسترده ای از مصریان به اخوان المسلمین پیوستند. اخوان المسلمین، از همان آغاز فعالیتش از اواخر دهه 1930 یکی از پر قدرت ترین سازمان های مصر شد. اقشار مختلف جامعه، نظیر کارمندان، دارندگان مشاغل حرفه ای، دانشجویان، کارگران، کسبه خرد و بعضی از روستائیان، جذب اخوان المسلمین شدند. سال های جنگ جهانی دوم حسن البناء را به رویارویی با انگلستان و دولت مصر واداشت و در این موقع سازمان اخوان المسلمین تحرکات ضد انگلیسی و فعالیّت های زیر زمینی خود را داشت که در این باره حسن البناء چند بار دستگیر شد. در پایان جنگ جهانی دوم فعالیت های اخوان به اوج خودش رسید و حسن البناء سازمانی به وجود آورده که یک میلیون پیرو داشت در اواخر سال 1948، اخوان المسلمین بزرگترین خطر برای پادشاهی مصر به حساب می آمد که دولت از ترس وقوع یک انقلاب قریب الوقوع، بویژه فعالیت اخوان در اغتشاشات خیابانی و ترور چند چهره برجسته آن را منحل اعلام کرد تلاش های حسن البناء برای مذاکره با دولت نقراش پاشا ناموفق بود و به دنبال آن نقراش توسط یکی از اعضای اخوان ترور شد که در پی آن موج ترور علیه گروه و سازمان به راه افتاد و سرانجام در سال 1949 حسن البناء توسط عوامل دولت ترور شد.
با روی کار آمدن دولت وفد در سال 1950 دوران فشار به پایان رسید و اخوان المسلمین مجدداً موقعیّت قانونی به دست آورد در سال 1951 چریک های اخوان جنگی را علیه انگلستان در کانال سوئز آغاز کردند و در همان سال بود که قاضی حسن الهضیبی به عنوان مرشد عام اخوان المسلمین برگزیده شد و مبارزات اخوان علیه حضور انگلیسی ها در مصر به اوج خودش رسید.
البته ملک فاروق در سال 1952 که پادشاهی مصر را به عهده داشت توسط یک گروه نظامی تحت رهبری ژنرال محمد نجیب و سرهنگ جمال عبد الناصر، بدون هیچ گونه دخالت و شرکت اخوان المسلمین سرنگون شد امّا با وجود این که روابط اخوان با رژیم نظامی دوستانه بود با این حال از اواسط سال 1953 معلوم شد که عبد الناصر رهبر شورای فرماندهی انقلاب، قصد برپایی حکومتی غیر مذهبی دارد و به این ترتیب اختلاف و درگیری میان جمال عبد الناصر و نجیب و اخوان شکل گرفت و اخوان به حمایت از نجیب برخواستند و تظاهرات هایی را برای طرفداری از تشکیل یک دولت غیر نظامی شکل دادند که این تظاهرات ها توسط شورای نظامی در هم کوبیده شد و صدها نفر از طرفداران حزب وفد و اخوان المسلمین از جامعه افسران تصفیه شدند و اخوان المسلمین خواستار اتحاد مصری و عربی علیه ناصر شدند که با سوء قصد نافرجام علیه جان عبدالناصر، اخوان مورد ملامت قرار گرفت و از هم گسست که این امر منجر به دستگيری رهبری و بیش از 4000 نفر از اعضای آن گردید و به دنبال آن رهبران اخوان توسط دادگاهی متشکل از افسران شورای فرماندهی انقلاب (جمال سلیم، حسین الشافعی و انورالسادات) محاکمه شدند و شش نفر از متهمین اعدام شدند مرحله بعدی ظهور مجدد اخوان المسلمین در سال 1964 بود البته عبدالناصر اخوان را آزاد کرد تا بتواند به رویارویی با کمونیست ها بپردازد و برای همین در اواسط سال 1965 دوباره دستگیري هاي گسترده بر علیه اعضای اخوان انجام گرفت و اعضای برجسته اخوان از جمله نظریه پرداز آن سید قطب اعدام شدند و صدها نفر از اعضا اخوان به زندان افتادند.
در این جا باید اشاره نمائیم که سید قطب در واقع به عنوان یک ایدئولوگ مبارز، رهبری تغییر و تحول در اخوان به یک رویکرد انقلابی در دهه 1970 را به عهده داشت یعنی چیزی که مدت ها در اخوان به خاموشي گرائیده بود و اخوان رویکرد منفعلانه ای پیدا کرده بود توسط سید قطب تغییر و تحول پیدا کرد.
نقش و نفوذ محوری سید قطب از سه ویژگی برخوردار بود:
1ـ سید قطب به عنوان یک نظریه پرداز تاثیر زیادی بر جهت گیری جدید ایدئولوژی اسلامی داشت.
2ـ سید قطب به عنوان عضو برجسته اخوان المسلمین، تداوم سازمانی میان اخوان و شاخه های انقلابی آن را فراهم می ساخت.
3ـ مخالفت و مبارزه سید قطب با دولت و مرگ او باعث شد تا مبارزان جوان تر شیوه استقبال با مرگ را از او بیاموزند.
می توان گفت سید قطب در طرح ظهور مجدد اخوان در اوایل دهه 1960 نقش اساسی داشت. سید قطب با حمایت جناح مبارزان اخوان در داخل و خارج مصر، جهت مخالفت خود را متوجه رژیم عبد الناصر کرد و سید قطب فعالیت های سیاسی اش و طرفداری او از جهاد با رویکرد منفعل حسن الهضیبی مرشد عام اخوان المسلمین سازگاری نداشت و برای همین حسن الهضیبی از مقام خود استفعا داد و سید قطب در محیط زندان و سال های سرکوب اخوان، نفوذ زیادی در میان اعضا پیدا کرده بود و همین نفوذ مسلط ایدئولوژیک سید قطب تاثیر خودش را گذاشت که سرانجام به شکل گیری جنبش انقلابی اخوان المسلمین در دهه 1970 انجامید، گرچه سید قطب اعدام شده بود و در دهه 1970م در میان اعضای انقلابي اخوان حضور نداشت لکن مرگ جمال عبدالناصر در سال 1970 مانع بزرگ ظهور گسترده اخوان برداشته شد و فرصت بی نظیری برای حضور اخوان در تحولات سیاسی اجتماعی مصر را فراهم کرد.
با این حال به رغم این فرصت بی نظیر به خاطر برداشت ها و تفسیرهای متضاد از دیدگاه سید قطب که در میان پیروان و مریدانش مطرح گردید باعث شکاف میان طرفداران قطب شد.[1]
گروه بزرگی از اخوان که جوان بودند به رهبری «شیخ شکری احمد مصطفی» شکل گرفت که خود را جماعة المسلمین می خوانند و بعداً به عنوان گروه «التکفیر و الهجرة» معروف شدند.
گروه های دیگری که از نظرات سید قطب تفسیر دیگری داشتند گروه الجهاد و دیگر گروه التحریر الاسلامی (سازمان آزادی بخش اسلامی) بودند.
به این ترتیب در سال های نخستین دهه 1970 جنبش اسلام گرای اخوان المسلمین در حال ظهور دچار فرقه گرایی گردیده اعضای قدیمی اخوان المسلمین از زندان آزاد شدند تا اخوان المسلمین از یک استراتژی گام به گام در جهت ساختن یک نظام اسلامی حرکت را ادامه دهد.
تا اين که مبارزان جوان تر علیه رژیم اعلام جهاد کردند و حملات نافرجامی از سوی سازمان آزادی بخش اسلامي انجام گرفت و بار دیگر سرکوب گسترده ای علیه سازمان آزادی بخش اسلامی (منظمة التحریر الاسلامی) و هم چنین علیه «التکفیر و الهجره» انجام گرفت این دو گروه مبارز که از محیط اجتماعی ـ سیاسی و ایدئولوژیک مشترکی ظهور کردند، به هنگام سرکوب مقامات رژیم به سرنوشت مشابهی گرفتار شدند.
«التکفیر و الهجره و التحریر الاسلامی هر دو به عنوان گروه های انشعابی از اخوان المسلمین تفاسیر رادیکال از آرمان های اسلامی گرای حسن البناء و سید قطب را قبول داشتند.
سازمان آزادی بخش اسلامی (التحریر الاسلامی) تحت رهبری «صالح سریه» قرار داشت که در سال 1976 در پی یک حمله نافرجام دستیگر و اعدام شد.
شکری مصطفی، بنیانگذار «التکفیر و الهجره» بود شکری مصطفی یک رهبر مذهبی بود که تصمیمات نهایی را خود اتخاذ می کرد. شکری مصطفی از یک استراتژی دراز مدت، بر اساس ساختن یک هسته نیرومند از مومنان پیروی می کرد که از جامعه پیامبر الگو می گرفت دولت، گروه التکفیر و الهجره را به ربودن وزیر اوقاف وقت متهم کرد و به دستگيری اعضای آن پرداخت و دولت پس از آزادی دیگر اعضاء، شکری مصطفی را به قتل رساند و پس از درگیری های میان مبارزان گروه و نیروهای امنیت، بیش از چهارصد عضو دستگیر و پنج رهبر التکفیر در 1978 اعدام شدند.
گفته می شود که هر دو گروه، علی رغم سرکوب و فشارهای وارده، پس از پیروزی انقلاب اسلامی ایران، فعالیت زیرزمینی را آغاز کردند.
در مجموع جنبش های اسلامی در مصر از نظر ایدئولوژی، معنوی و سازمانی از میراث اخوان المسلمین حسن البناء سرچشمه گرفته است امّا نفوذ سازمانی اخوان المسلمین در دهه 1970م و دهه 1980 م رو به کاهش گذاشته و گروه های انشعابی هم چون «التکفیر و الهجره» و «التحریر الاسلامی» که در اوائل دهه 1970 م ظهور کردند، فرزندان مستقیم اخوان المسلمین بودند. اما رابطه آن ها با اخوان المسلمین ظاهراً رو به ضعف گرائید.[2]
اخوان المسلمین در مصر هم چنان به صورت کج دار و مريز حرکت گام به گام خود را ادامه داده و تاثیر گذاری خود را در جامعه مردم مصر هم چنان دارد و موضع گیری های خود را در مواقعی اعلام می دارد و اخیراً که «مصطفی مشهور» رهبر اخوان المسلمین در گذشت هیئت های اخوان المسلمین از دیگر نقاط جهان که اخوان المسلمین در آن جاها نفوذ داشته است به قاهره آمدند تا از رهبری «الحدیبی» فرزند دومین رهبر اخوان المسلمین یعنی «حسن الحدیبی» حمایت کنند. «الحدیبی» در اظهاراتی که در نشریه «الحیات» انعکاس یافته، اعلام داشته است اخوان المسلمین خشونت را ردّ می کند و تاکید کرده است که خشونت و تروریسم در اسلام مردود است.[3]
معرفی منابع جهت مطالعه بیشتر:
ـ گرایش های سیاسی در جهان عرب، مجید خسروی، انتشارات دفتر مطالعات سیاسی، بین المللی.
اطلاعات مطلب
- تاریخ انتشار
- 28 امرداد 01
- بازدید
- ۹۶
دیدگاه کاربران
هنوز دیدگاهی برای این مطلب ثبت نشده است.