دراسلام امنیت اجتماعی چه جایگاهی دارد وبراي ارتقاء آن در جامعه چه بايد کرد؟

  • نشان کردن
؟
متن کاربر

پرسش

 دراسلام امنیت اجتماعی چه جایگاهی دارد وبراي ارتقاء آن  در جامعه چه بايد کرد؟

پاسخ کارشناسی

پاسخ

امنيت در لغت،  به معناي در امان بودن، ايمني، بي ترسي، آرامش و آسودگي[1] مي باشد که يکي از مهم ترين خواسته هاي مردمان هر سرزميني مي باشد و تمامي دولت ها و حکام در صدد تأمين آن براي مردم خود و يا حداقل براي تدوام و ثبات حکمرانيشان هستند. لذا در قديم امنيت و فقدان خطر نسبت به جان و مال و عرض و حقوق آحاد مردم در جامعه کيميا بود و گاهي به طور محدود و به ضرورت آن را پديد مي آوردند، مانند امنيت مکاني و امنيت زماني و مانند ماه هاي حرام که در بين اعراب، جنگ حرام بود تا به زندگاني خود سر و ساماني بدهند.  به دليل اهميت وافر امنيت و تندرستي از آن به دو نعمت مجهول تعبير مي نمودند.[2]

به دليل اهميت اين امر در آياتي چند از قرآن کريم درباره اين موضوع صحبت به ميان آمده است که استشهاد ما در اين جا به مناسبت موضوع بحث آيه شريفه 126 از سوره بقره مي باشد: «و اذ قال ابراهيم ربّ اجعل هذا بلدا آمنا و ارزق أهله من الثّمرات من آمن منهم بالله و اليوم الاخر قال و من کفر فأمتّعه قليلا ثمّ اضطرّه إلي عذاب النّار و بئس المصير»؛ «و چون ابراهيم گفت: پروردگارا، اين (سرزمين) را شهري امن گردان و مردمش را (هر کس از آنان که به خدا و روز باز پسين ايمان بياورد) از فرآورده ها روزي بخش و فرمود هر کس که کفر بورزد اندکي برخوردارش مي کنم سپس او را با خواري به سوي عذاب مي کشانم و چه بد سرانجامي است».

امنيت اجتماعي

امنيت اجتماعي به امنيتي که در سطح مملکت بوده و ناشي از امنيت قضايي و قانون اساسي کشور است، گفته مي شود به همين خاطر در مقدمه قانون اساسي اين چنين آمده است: مسئله قضا در رابطه با پاسداري از حقوق مردم در خط حرکت اسلامي به منظور پيشگيري از انحرافات امري است حياتي، از اين رو ايجاد سيستم قضايي بر پايه عدل اسلامي و متشکل از قضات عادل و آشنا به ضوابط دقيق ديني پيش بيني شده است. اين نظام به دليل حساسيت بنيادي و دقت در مکتبي بودن آن لازم است به دور از هر نوع رابطه و مناسبات ناسالم باشد. «و اذا حکمتم بين الناس ان تحکموا بالعدل[3]».

لذا به جهت اهميت ايجاد امنيت به خصوص در بعد اجتماعي و حفظ نظم عمومي در هر جامعه اي تشکيلات قضايي با وظايف خاصي براي مقابله با مجرمان در نظر گرفته شده است که مطابق با اصل يکصد و پنجاه و ششم اين نهاد قضائي در نظام جمهوري اسلامي تشکيل يافته ودر اين قانون آمده است قوه قضائيه قوه اي است مستقل که پشتيبان حقوق فردي و اجتماعي و مسئول تحقق بخشيدن به عدالت و عهده دار وظايف زير است:

1. رسيدگي و صدور حکم در مورد تظلمات ،تعديات، شکايات و حل و فصل دعاوي و رفع خصومات و أخذ تصميم و اقدام لازم در آن قسمت از امور حسبيه که قانون معين مي کند.

2. احياي حقوق عامه و گسترش عدل و آزادي هاي مشروع.

3. نظارت بر حسن اجراي قوانين.

4. کشف جرم و تعقيب و مجازات و تعزير مجرمين و اجراي حدود و مقررات مدون جزايي اسلام.

5. اقدام مناسب براي پيشگيري از وقوع جرم و اصلاح مجرمين.

در اين جا برخي از فاکتورها و عوامل مهمي که در ايجاد و تثبيت امنيت اجتماعي حائزاهميت و نقش والايي دارند را بر مي شماريم:

1. خواست و اراده عمومي در جهت مقابله با هر گونه اخلال در نظم و فساد.

2. انجام و اقامه فريضه معروف امر به معروف و نهي از منکر.

3. ارتقاء سطح باورهاي ديني و فرهنگ عمومي.

4. وجود نهادهاي پيشگيري کننده از معضلات و بزه کاري هاي اجتماعي و تدوين برنامه ريزي هاي لازم در اين زمينه، مثل مقابله با گسترش طلاق و پيشگيري از اثرات سوء آن بر افراد جامعه.

5. رفع موانع ازدواج تحصيل و کار و نيز رفع تبعيض طبقاتي از ميان افراد و اقشار گوناگون جامعه.

راهکارهاي ايجاد امنيت اجتماعي

قرآن کريم درجهت برقراري و تأمين امنيت اجتماعي، راه حل ها و راهکارهاي فراواني را ارائه نموده که به طور يقين ذکرتمامي آنها دراين نوشتار نمي گنجد و از همين رو ما به طور اختصار به دو مورد از اين راهکارها اشاره کرده و مي گذريم:

1. توجه به عبادت و ياد خدا: با وجود پيشرفت هاي صنعتي و تکنولوژي، انسان امروزي بيش از گذشته در معرض ناامني قرار دارد؛ چرا که گسترش زندگي صنعتي و ماشيني اگرچه توانسته است جسم او را اندکي به راحتي رساند و زحمت جسمي او را کم نمايد، ولي اين حقيقت بر کسي پوشيده نيست که روح و روان او را به بند کشيده و در مقابل آن آسايش جسماني، انواع و اقسام اضطرابات، دغدغه ها ونگراني هاي روحي را به او هديه نموده است!!! و اين نيزنبوده مگر به خاطر اينکه دلبستگي به ظواهر تمدن امروزي او را از ياد خدا غافل کرده و درنتيجه اين فراموشي ياد خدا، هم امنيت فردي و هم امنيت اجتماعي او به خطر افتاده است. از همين رو قرآن کريم همواره انسان ها را متذکر اين معنا مي گرداند که اگر طالب آسايش و آرامش هستيد راهي جز روي آوردن به ياد خدا، فرا روي شما نيست: «الذين ءامنوا و تطمئن قلوبهم بذکرالله ألا بذکرالله تطمئن القلوب[4]»؛ آگاه باشيد که با ياد خدا دل ها آرام مي گيرد. هنگامي که دل و جان انسان در اثر ياد خدا به ساحل آرامش رسيد به طور طبيعي جامعه بشري نيز از امنيت اجتماعي مطلوب برخوردار خواهد شد.

نماز، نفس سرکش را مؤدب به آداب الهي و رعايت حقوق فردي و اجتماعي ديگران نموده و در نتيجه «امنيت اجتماعي» را در بالاترين سطح براي جوامع بشري به ارمغان مي آورد.

«نماز» بنا به تصريح آيه شريفه «... إنّ الصلاة تنهي عن الفحشاء والمنکر...[5]»؛ انسان را از غيبت، دروغ، سرقت، قتل نفس، تجاوز به حريم خصوصي ديگران، رباخواري، زنا، چشم چراني، تهمت، حرام خواري، قمار، شرب خمر و هر عملي که به نوعي منجر به تجاوز به حقوق ديگران و در نتيجه ايجاد اختلال در امنيت اجتماعي است برحذر مي دارد. اگر تمامي همّ و غمّ متوليان ايجاد «امنيت» و تئوري پردازان اجتماعي، دست يافتن به راه حلي عملي و کارا براي ازبين بردن ناامني و ريشه کن کردن عوامل آن است، پس چرا بايد از آسان ترين و بهترين راه حل اين امر يعني «نماز» غافل باشند؟ و درست به همين خاطراست که ما معتقديم براي برقراري امنيت اجتماعي بهترين و مهمترين راه، اصلاح و بهينه سازي رابطه بين انسان و خداوند و تلاش در جهت آشنا کردن انسان ها با خالق خويش است و اين امر ممکن نخواهد بود مگر از طريق اقامه نماز.

2. اجراي حدود اسلامي: حدود اسلامي قوانین تنبیهی  است که به منظور فراهم کردن فضايي امن و خالي ازهرگونه ناامني و نگراني در کنار فاکتورهاي تشويقي  براي دورکردن انسان ها از عوامل مخلّ امنيت اجتماعي در نظرگرفته شده است.  زيرا اين به تجربه ثابت گرديده که برخي انسان ها تنها هنگامي که با مجازات سخت و کيفري شديد مواجه مي شوند دست از گناه کشيده و خود را آلوده به معصيت نمي نمايند. از آنجا که گناهي که از آدمي سر مي زند اغلب به حيطه فردي خويش محدود نشده و عواقب و ثمرات آن دامنگير اجتماع نيز شده و در نتيجه امنيت اجتماعي را به مخاطره مي افکند، اجراي اين قوانين و مقررات بايد از سوي مجريان حکومت اسلامي با جديت دنبال شود.

به عنوان نمونه دو گناه بزرگ قتل و دزدي از جمله عواملي هستند که اگر نسبت به آنها هرگونه سهل انگاري و مسامحه اي صورت گيرد بسيار زودتر از آنچه تصور شود در جامعه فراگيرشده و در نتيجه امنيت اجتماعي را به طور جدي تهديد مي نمايند. از همين رو در آيات بسياري ازقرآن کريم نسبت به اين دو گناه هشدارهايي داده شده است تا انسان ها از ارتکاب آنها خودداري کنند و چنانچه کسي پا را از اين حدود الهي فراتر نهاد وعلي رغم تحذيرات خداوند، مرتکب يکي از اين گناهان گرديد، بايد مطابق دستورات قرآن و شرع مقدس با مرتکبين آنها برخورد شود.

درباره معضل دزدي که يکي از عوامل بر هم زننده نظم جامعه و ايجاد ناامني اجتماعي است قرآن کريم چنين فرمان مي دهد: «والسّارق والسّارقه فاقطعوا أيديهما جزاء بما کسبا نکالاً من الله والله عزيزحکيم[6]»؛ دست مرد و زن دزد را به کيفر عملي که انجام داده اند به عنوان يک مجازات الهي قطع کنيد و خداوند توانا و حکيم است.

با توجه به مفاد اين آيه شريفه اين مطلب به خوبي اثبات مي شود که از نظر اسلام امنيت جامعه از چنان درجه اي از اهميت برخوردار است که فرمان مي دهد که به سبب برهم زدن آن، دست يک انسان قطع گردد و مرتکب ايجاد ناامني در جامعه، يک عمر بدون دست زندگي کند، ولي امنيت اجتماع محفوظ بماند. اگر امروز دزدي در جامعه فراوان است به خاطر آن است که چنين حکمي اجراء نمي شود و لذا در محيط هايي که اين حکم اجراء مي گردد (مانند محيط عربستان سعودي که تا سال هاي اخير اين حکم در آن اجراء مي شد) امنيت فوق العاده اي از نظر مالي در جامعه حکم فرما بود... و جالب اينکه اين حکم اسلامي با اينکه قرن ها اجرا مي شد و در پناه آن مسلمانان آغاز اسلام در امنيت و رفاه مي زيستند، در مورد تعداد بسيار کمي از افراد که از چند نفر تجاوز نمي کرد و در طي چند قرن اجرا گرديد».[7]

در پايان بسيارضروري است که به يکي از آيات قرآن کريم که به روشني فرمان مبارزه با عوامل ايجاد ناامني در جامعه را صادر فرموده اشاره کنيم تا هرچه بيشتربه اهتمام قرآن کريم درمبارزه با اخلال درامنيت اجتماع واقف شويم. در آيه 33 از سوره مبارکه مائده، خداوند مي فرمايد: «إنّما جزاءو الذين يحاربون الله و رسوله و يسعون في الأرض فساداً أن يقتلوا و يصلّبوا أو تقطّع أيديهم و أرجلهم من خلفٍ أو ينفوا من الأرض ذلک لهم خزي في الدنيا و لهم في الآخرة عذاب عظيم»؛ «کيفر آنها که با خدا و پيامبر به جنگ برمي خيزند و در روي زمين دست به فساد مي زنند (و با تهديد به اسلحه به جان و مال و ناموس مردم حمله مي برند) اين است که اعدام شوند يا به دارآويخته گردند يا (چهار انگشت از) دست راست و پاي چپ آنها بريده شود و يا از سرزمين خود تبعيد گردند؛ اين رسوايي آنها در دنياست و درآخرت مجازات بزرگي دارند».

در اين آيه شريفه عبارت «إنّما جزاؤا الذين يحاربون الله و رسوله» بيان کننده حال کساني است که به دشمني با خدا و رسول خدا (ص) اقدام مي کنند.  مفسرکبير قرآن مرحوم علامه طباطبايي، درتفسير اين عبارت و توضيح کلمه «محاربه» مي فرمايند: «... مراد ازمحاربه، دشمني با خدا در خصوص مواردي است که رسول نيزدرآن دخالتي دارد و در نتيجه تقريباً متعين مي شود که بگوييم: مراد از محاربه با خدا و رسول، عملي است که برگشت مي کند به ابطال اثر چيزي که رسول از جانب خداي سبحان برآن چيز ولايت دارد، نظيرجنگيدن کفار با رسول و با مسلمانان و راهزني راهزنان که امنيت اجتماعي را خدشه دار مي سازد، امنيتي که با گسترش دامنه ولايت رسول آن امنيت را گسترش داده و همين که بعد از ذکر محاربه با خدا و رسول جمله: «ويسعون في الأرض فساداً» را آورده، معناي مورد نظر را مشخص مي کند و مي فهماند که منظور از محاربه با خدا و رسول افساد در زمين از راه اخلال به امنيت عمومي و راهزني است...».[8]

پس از آنکه دانستيم مراد از محاربه با خدا و رسول، اخلال در امنيت اجتماعي است با نگاهي به متن آيه شريفه استفاده مي شود که براي آنان که امنيت اجتماعي را برهم زده و موجبات ناامني جامعه را فراهم مي آورند خداوند متعال چهار نوع کيفر معين فرموده است که بنا به نوع جرم، حاکم اسلامي يکي از آنها را براي مجازات در نظر مي گيرد، که عبارت است از: کشته شدن، به دارآويخته شدن، بريدن دست و پاي آنها به طورمخالف و تبعيد از محل زندگي.

در ضمن، آيه شريفه به خوبي بيانگر اهميت والاي امنيت اجتماعي در آيين اسلام است؛ چرا که آنان را که به اين امر مهم لطمه وارد مي نمايند را با عنوان «محارب با خدا و رسول» ياد کرده است، يعني «امنيت اجتماعي» امري است که به طورمستقيم وابسته به خدا و رسول است و جزء حدود الهي محسوب مي گردد که هرکه به اين حدود تجاوز کند در واقع حد و مرزالهي را مورد سوءقصد قرارداده است.

 


[1]. فرهنگ مفصل و مصور عميد، تهران: ايران گرافيك، 1342.

[2]. جعفري لنگرودي، جعفر، مبسوط در ترمينولوژي حقوق، تهران: كتابخانه گنج دانش، 1378، ص 641.

[3]. نساء 58: و چون در ميان مردم به داوري نشينيد به عدل داوري كنيد.

[4]. رعد / 28.

[5]. عنکبوت / 45.

[6]. مائده / 38.

[7]. مکارم شيرازي، ناصر، تفسير نمونه، ج4، ص378.

[8]. تفسير الميزان، ج5، ص533.

اطلاعات مطلب

تاریخ انتشار
31 امرداد 01
بازدید
۷۶
گفت‌وگو

دیدگاه کاربران

حداقل ۵ کاراکتر؛ دیدگاه پس از بررسی نمایش داده می‌شود.

هنوز دیدگاهی برای این مطلب ثبت نشده است.