براي آنكه به جاي آشنايي با مسايل سياسي گرفتار سياست بازان ن...

پرسش
پاسخ
براي تبيين سياست به معناي درست و واقعي آن و فرق سياستمداري با سياست بازي، توجه به چند نكته لازم است:
نكته اول: سياست و سياستمداري:
ابن خلدون سياست را دسيسهاي براي جلوگيري از تجاوز و ظلم و فساد ميداند.[1] ابوحامد غزالي در باره سياست ميگويد: «سياست است كه وسايل زندگي انسان را در جامعه در دسترس او قرار ميدهد، زيرا تنها در نوع زندگي گروهي است كه آدميان ميتوانند به يكديگر كمك و ياري كنند و بدين وسيله وسايل معيشتشان را سامان داده و بهبود بخشند. علمي كه زيست مسالمتآميز و سودمند را ـ چه در صحنة مادي و چه از نظر معنوي ـ سياست است»[2] ميرزاي نائيني (ره) سياست را وسيله احقاق حق و جلوگيري از تجاوزها و ظلم و ستمها ميداند.[3]
امام خميني (ره) در باره سياست تعبيرات متفاوتي بكار برده است، گزيده آنها اين است: «سياست اين است كه جامعه را هدايت كند، و راه ببرد و تمام اين مصالح جامعه را درنظر بگيرد و اينها را هدايت كند به طرف آن چيزي كه صلاحشان است، صلاح ملت است، صلاح افراد است، و اين مختص انبياء است ديگران اين سياست را نميتوانند اداره كنند، اين مختص به انبيا و اولياء است و به تبع آنها علماي بيدار اسلام.»[4]
به قول يكي ديگر از بزرگان: «مديريت و توجيه انسانها با نظر به واقعيتهاي «انسان آنچنانكه هست» و «انسان آنچنانكه بايد» از ديدگاه هدفهاي عالي مادي و معنوي سياست ناميده ميشود.»[5]
با عنايت به تعريفهاي فوقالذكر، سياست عبارت است از: حسن تدبير كه از شناخت كامل به اوضاع و احوال انسان و جهان و اطلاع كامل از چگونگي برقراري روابط مسالمتآميز ميان افراد و گروهها و جوامع بدست ميآيد، و در هدايت انسانها به سوي كمال واقعي نقش اساسي ايفا نمايد. در يك كلام سياست هدايت جامعه است به خير و صلاح و كمال و فلاح ـ و سياست مدار واقعي به كسي گفته ميشود كه داراي شناخت كامل از انسان ونيازهاي او بوده و از اوضاع جهاني و روند سياستهاي حاكم بر جوامع مختلف آگاه باشد و روشي را اتخاذ نمايد كه جامعه خود را در عزت و سرفرازي به شاهراه كمال هدايت كند.
نكته دوم: سياست بازي:
انحراف سياست از معناي واقعي آن، سياستبازي است و آن عبارت است از يك سري نيرنگها و دسيسههايي كه سياستبازان در راه پيشبرد اهداف سلطهجويانه خود بكار ميبرند. به تعبير يكي از بزرگان، «اين كلمه سياست هم از آن كلماتي است كه به جهت شيوع استعمال آن در فرصتطلبيها، نيرنگبازيها، دروغها، زورگوييها و … و استخدام هرگونه وسايل در راه وصول براي هرگونه هدفي كه براي سياستبازان خودكامه مطلوب تلقي شده است، نقض پيمانها و زير پا گذاشتن هرگونه اصول و مسايل مذهبي و اخلاقي و در يك عبارت مختصر: جهان و انسان را وسيله و خود را هدف تلقي كردن خبيثترين و وحشتناكترين مفهوم را به ذهن شنونده و مطالعه كننده تبادر ميسازد.»[6]
در اين نگاه، سياست، مدار معين و مشخصي ندارد، و قانون «هدف وسيله را توجيه ميكند» شعار سياستمداران غير واقعي است.
با كمال تأسف بايد گفت: گاهي سياستمدار ورزيده به كسي ميگويند كه در طرح نقشهها براي رسيدن به اهداف سياسي، ماهرتر باشد. هرچند عدالت اجتماعي پايمال گردد، و ارزشها نابود شود. در تاريخ ميخوانيم، به معاويه «داهيهٌ العرب» مي گفتند، زيرا در مكر و حيله و طرح نقشههاي شوم سرآمد زمان خود بود، و امروزه نيز كساني را كه به شيوه معاويه و عمروبن عاصها حركت كنند، سياستمدار! مينامند. سياست به اين معنا (يعني سياستبازي) با روح دين و شريعت اسلام در تضاد است.
امام علي - عليه السلام- فرمودند: والله ما معاويه بأدهي مني ولكنّه يغدر ويفجر ولولا كراهيه الغدر لكنت من أدهي الناس.[7]
«به خدا سوگند، معاويه زيركتر ازمن نيست، ولي شيوه او پيمانشكني و ناپاكي است و اگر خيانت را ناخوشايند نداشتم، هر آينه زيركترين مردم بودم».
و در جاي ديگر فرمود:لولا التقي لكنت ادهي العرب[8] «اگر دين و تقوا ملاك نبود من زيركترين عرب بودم».
معاويه بنيانگذار سياست به معناي انحرافي آن در تاريخ اسلام است، او با تكيه بر اين شعار:
«الملك عقيم» (سياست نازاء است) سياست را «تشخيص هدف و بدست آوردن آن از هر راه ممكن» مي دانست. در مكتب اسلام، اين سياست نيست، بلكه خدعه، نيرنگ و فريب و به تعبير امام صادق - عليه السلام- «نكراء» است.[9]
ابن ابي الحديد در اين زمينه مينويسد: «ديگر خلفا به هر كاري كه مصلحتشان اقتضا ميكرد دست مي زدند، چه مطابق شرع باشد يا نباشد، و چنين شيوهاي در سامان بخشيدن به امور دنيوي كاملاً مؤثر است. ولي علي [ع]كه مقيد بود از جاده شرع به اندازه سر مويي منحرف نشود، از چنين شيوههايي پرهيز مي كرد، لذا سامان بخشيدن به دنياي خويش را بر تباه كردن آخرت ترجيح نمي داد. و او در زمينه قدرت و تدبير و بينش سياسي فوقالعاده علي - عليه السلام- ميگويد: اما در انديشه و تدبير علي - عليه السلام- استوارترين بينش و درستترين انديشه را داشت»[10]
جمعبندي و نتيجه: از مجموع آنچه گفته آمد، فرق سياستمداري و سياستبازي واضح و مبرهن ميگردد. سياست به معناي واقعي كلمه، هدايت و مديريت جامعه است به سوي خير و صلاح و سياستمدار واقعي كسي است كه انسانها را در اين مسير هدايت كند، انحراف سياست از معناي واقعي آن سياستبازي است. به تعبير ديگر، سياست و تدبير و سياستمداري آن است كه بر پايه عدل و انصاف باشد، و اين برداشت از متن دين است كه: «سياست ما عين ديانت ما است». اما سياستبازي مبتني بر نيرنگ و فريب است، و بر هيچ مباني ارزشي استوار نيست، و معياري براي حق و باطل ندارد.
به گفتة «شينكلر»: «سياستمدار فطري! كاري به حق يا بطلان امور ندارد»[11] و در اين منطق، هدف وسيله را توجيه ميكند، و اين برداشت ناروا از سياست از نظر مكتب اسلام، مردود و منفور است.
در يك نگاه كلي، الگوي سياستمداران واقعي و مكتبي، امام علي - عليه السلام- است، سياست از منظر علي - عليه السلام- اداره استوار جامعه بر اساس معيارهاي الهي و حركتي حق مدارانه است و بر پايه آموزههاي آن حضرت، سياست شناخت و بهرهوري از ابزارهاي مشروع در اداره جامعه و تأمين رفاه مادي و معنوي مردم است. و بنيان گذار سياستبازي، معاويه و امثال اوست كه بارزترين مشخصهآن«تشخيص هدف و به دست آوردن آن از هر راه ممكن، حتي ابزار نامشروع و …» ميباشد. فراموش نشود كه امام علي - عليه السلام- فرمود: للحق دوله وللباطل جوله[12] «حق را دولتي است و باطل را جولاني»
معرفي منابع جهت مطالعه بيشتر:
1. جعفري، محمد تقي، حكمت اصول سياسي اسلام، تهران، بنياد نهج البلاغه، بهار 1369.
2. معرفت محمد هادي، ولايت فقيه، قم ، التمهيد، 1377.
3. محمدي ري شهري، محمد، سياست نامه امام علي - عليه السلام- ترجمه مهدي مهريزي، قم، دارالحديث، 1379.
4. قاضيزاده، كاظم، انديشههاي فقهي ـ سياسي امام خميني (ره)، مركز تحقيقات استراتژيك رياست جمهوري، 1377.
5. فاضلي، قادر، حكمت سياسي يا سياست حكيمانه در اسلام، بيجا، مؤلف، 1374.
پي نوشت ها:
[1]. قاضيزاده، كاظم، انديشههاي فقهي ـ سياسي امام خميني (ره)، مركز تحقيقات استراتژيك رياست جمهوري ، 1377، ص 60.
[2]. ابوحامد غزالي، احياء العلوم، قاهره، 1358هـ . ق، ج 1، ص 20.
[3]. كاظم قاضيزاده، همان.
[4]. موسوي خميني(ره)، سيدروح الله، صحيفه امام، تهران، مؤسسهي تنظيم و نشر آثار امام خميني (ره)، 1378، ج 13، ص 432.
[5]. جعفري، محمد تقي، حكمت اصول سياسي اسلام، تهران ، بنياد نهج البلاغه، 1369، ص 47.
[6]. جعفري، محمد تقي، همان، ص 49.
[7]. صبحي الصالح، نهج البلاغه، قم، منشورات دارالهجره، 1407، ص 318، خطبه 200؛ و ر. ك. مجلسي، محمدباقر، بحارالانوار، ج40، ص193، روايت 77، باب 93.
[8]. مجلسي، محمد باقر، بحارالانوار، تهران، وزارات فرهنگ و ارشاد اسلامي، 1411 ق، ج 41، ص 150، روايت 45، باب 107.
[9]. كليني، محمد بن يعقوب، اصول كافي، ترجمه و شرح سيدجواد مصطفوي، بيجا، انتشارات علميه اسلاميه، بيتا، ج 1، ص 11، كتاب العقل والجهل، حديث 3.
[10]. ابن ابي الحديد، شرح نهج البلاغه، تحقيق محمد ابوالفضل ابراهيم، مصر، چاپ دوم، بيتا، ج 1، ص 28.
[11]. محمدي ري شهري، محمد ، سياست نامه امام - عليه السلام- ، ترجمه مهدي مهريزي، قم، انتشارات دارالحديث، 1379، ص 25.
[12]. همان، ص 27.
اطلاعات مطلب
- تاریخ انتشار
- 20 آذر 93
- بازدید
- ۱٬۱۸۰
براي آنكه به جاي آشنايي با مسايل سياسي گرفتار سياست بازان ن...
- نشان کردن
پرسش
پاسخ
براي تبيين سياست به معناي درست و واقعي آن و فرق سياستمداري با سياست بازي، توجه به چند نكته لازم است:
نكته اول: سياست و سياستمداري:
ابن خلدون سياست را دسيسهاي براي جلوگيري از تجاوز و ظلم و فساد ميداند.[1] ابوحامد غزالي در باره سياست ميگويد: «سياست است كه وسايل زندگي انسان را در جامعه در دسترس او قرار ميدهد، زيرا تنها در نوع زندگي گروهي است كه آدميان ميتوانند به يكديگر كمك و ياري كنند و بدين وسيله وسايل معيشتشان را سامان داده و بهبود بخشند. علمي كه زيست مسالمتآميز و سودمند را ـ چه در صحنة مادي و چه از نظر معنوي ـ سياست است»[2] ميرزاي نائيني (ره) سياست را وسيله احقاق حق و جلوگيري از تجاوزها و ظلم و ستمها ميداند.[3]
امام خميني (ره) در باره سياست تعبيرات متفاوتي بكار برده است، گزيده آنها اين است: «سياست اين است كه جامعه را هدايت كند، و راه ببرد و تمام اين مصالح جامعه را درنظر بگيرد و اينها را هدايت كند به طرف آن چيزي كه صلاحشان است، صلاح ملت است، صلاح افراد است، و اين مختص انبياء است ديگران اين سياست را نميتوانند اداره كنند، اين مختص به انبيا و اولياء است و به تبع آنها علماي بيدار اسلام.»[4]
به قول يكي ديگر از بزرگان: «مديريت و توجيه انسانها با نظر به واقعيتهاي «انسان آنچنانكه هست» و «انسان آنچنانكه بايد» از ديدگاه هدفهاي عالي مادي و معنوي سياست ناميده ميشود.»[5]
با عنايت به تعريفهاي فوقالذكر، سياست عبارت است از: حسن تدبير كه از شناخت كامل به اوضاع و احوال انسان و جهان و اطلاع كامل از چگونگي برقراري روابط مسالمتآميز ميان افراد و گروهها و جوامع بدست ميآيد، و در هدايت انسانها به سوي كمال واقعي نقش اساسي ايفا نمايد. در يك كلام سياست هدايت جامعه است به خير و صلاح و كمال و فلاح ـ و سياست مدار واقعي به كسي گفته ميشود كه داراي شناخت كامل از انسان ونيازهاي او بوده و از اوضاع جهاني و روند سياستهاي حاكم بر جوامع مختلف آگاه باشد و روشي را اتخاذ نمايد كه جامعه خود را در عزت و سرفرازي به شاهراه كمال هدايت كند.
نكته دوم: سياست بازي:
انحراف سياست از معناي واقعي آن، سياستبازي است و آن عبارت است از يك سري نيرنگها و دسيسههايي كه سياستبازان در راه پيشبرد اهداف سلطهجويانه خود بكار ميبرند. به تعبير يكي از بزرگان، «اين كلمه سياست هم از آن كلماتي است كه به جهت شيوع استعمال آن در فرصتطلبيها، نيرنگبازيها، دروغها، زورگوييها و … و استخدام هرگونه وسايل در راه وصول براي هرگونه هدفي كه براي سياستبازان خودكامه مطلوب تلقي شده است، نقض پيمانها و زير پا گذاشتن هرگونه اصول و مسايل مذهبي و اخلاقي و در يك عبارت مختصر: جهان و انسان را وسيله و خود را هدف تلقي كردن خبيثترين و وحشتناكترين مفهوم را به ذهن شنونده و مطالعه كننده تبادر ميسازد.»[6]
در اين نگاه، سياست، مدار معين و مشخصي ندارد، و قانون «هدف وسيله را توجيه ميكند» شعار سياستمداران غير واقعي است.
با كمال تأسف بايد گفت: گاهي سياستمدار ورزيده به كسي ميگويند كه در طرح نقشهها براي رسيدن به اهداف سياسي، ماهرتر باشد. هرچند عدالت اجتماعي پايمال گردد، و ارزشها نابود شود. در تاريخ ميخوانيم، به معاويه «داهيهٌ العرب» مي گفتند، زيرا در مكر و حيله و طرح نقشههاي شوم سرآمد زمان خود بود، و امروزه نيز كساني را كه به شيوه معاويه و عمروبن عاصها حركت كنند، سياستمدار! مينامند. سياست به اين معنا (يعني سياستبازي) با روح دين و شريعت اسلام در تضاد است.
امام علي - عليه السلام- فرمودند: والله ما معاويه بأدهي مني ولكنّه يغدر ويفجر ولولا كراهيه الغدر لكنت من أدهي الناس.[7]
«به خدا سوگند، معاويه زيركتر ازمن نيست، ولي شيوه او پيمانشكني و ناپاكي است و اگر خيانت را ناخوشايند نداشتم، هر آينه زيركترين مردم بودم».
و در جاي ديگر فرمود:لولا التقي لكنت ادهي العرب[8] «اگر دين و تقوا ملاك نبود من زيركترين عرب بودم».
معاويه بنيانگذار سياست به معناي انحرافي آن در تاريخ اسلام است، او با تكيه بر اين شعار:
«الملك عقيم» (سياست نازاء است) سياست را «تشخيص هدف و بدست آوردن آن از هر راه ممكن» مي دانست. در مكتب اسلام، اين سياست نيست، بلكه خدعه، نيرنگ و فريب و به تعبير امام صادق - عليه السلام- «نكراء» است.[9]
ابن ابي الحديد در اين زمينه مينويسد: «ديگر خلفا به هر كاري كه مصلحتشان اقتضا ميكرد دست مي زدند، چه مطابق شرع باشد يا نباشد، و چنين شيوهاي در سامان بخشيدن به امور دنيوي كاملاً مؤثر است. ولي علي [ع]كه مقيد بود از جاده شرع به اندازه سر مويي منحرف نشود، از چنين شيوههايي پرهيز مي كرد، لذا سامان بخشيدن به دنياي خويش را بر تباه كردن آخرت ترجيح نمي داد. و او در زمينه قدرت و تدبير و بينش سياسي فوقالعاده علي - عليه السلام- ميگويد: اما در انديشه و تدبير علي - عليه السلام- استوارترين بينش و درستترين انديشه را داشت»[10]
جمعبندي و نتيجه: از مجموع آنچه گفته آمد، فرق سياستمداري و سياستبازي واضح و مبرهن ميگردد. سياست به معناي واقعي كلمه، هدايت و مديريت جامعه است به سوي خير و صلاح و سياستمدار واقعي كسي است كه انسانها را در اين مسير هدايت كند، انحراف سياست از معناي واقعي آن سياستبازي است. به تعبير ديگر، سياست و تدبير و سياستمداري آن است كه بر پايه عدل و انصاف باشد، و اين برداشت از متن دين است كه: «سياست ما عين ديانت ما است». اما سياستبازي مبتني بر نيرنگ و فريب است، و بر هيچ مباني ارزشي استوار نيست، و معياري براي حق و باطل ندارد.
به گفتة «شينكلر»: «سياستمدار فطري! كاري به حق يا بطلان امور ندارد»[11] و در اين منطق، هدف وسيله را توجيه ميكند، و اين برداشت ناروا از سياست از نظر مكتب اسلام، مردود و منفور است.
در يك نگاه كلي، الگوي سياستمداران واقعي و مكتبي، امام علي - عليه السلام- است، سياست از منظر علي - عليه السلام- اداره استوار جامعه بر اساس معيارهاي الهي و حركتي حق مدارانه است و بر پايه آموزههاي آن حضرت، سياست شناخت و بهرهوري از ابزارهاي مشروع در اداره جامعه و تأمين رفاه مادي و معنوي مردم است. و بنيان گذار سياستبازي، معاويه و امثال اوست كه بارزترين مشخصهآن«تشخيص هدف و به دست آوردن آن از هر راه ممكن، حتي ابزار نامشروع و …» ميباشد. فراموش نشود كه امام علي - عليه السلام- فرمود: للحق دوله وللباطل جوله[12] «حق را دولتي است و باطل را جولاني»
معرفي منابع جهت مطالعه بيشتر:
1. جعفري، محمد تقي، حكمت اصول سياسي اسلام، تهران، بنياد نهج البلاغه، بهار 1369.
2. معرفت محمد هادي، ولايت فقيه، قم ، التمهيد، 1377.
3. محمدي ري شهري، محمد، سياست نامه امام علي - عليه السلام- ترجمه مهدي مهريزي، قم، دارالحديث، 1379.
4. قاضيزاده، كاظم، انديشههاي فقهي ـ سياسي امام خميني (ره)، مركز تحقيقات استراتژيك رياست جمهوري، 1377.
5. فاضلي، قادر، حكمت سياسي يا سياست حكيمانه در اسلام، بيجا، مؤلف، 1374.
پي نوشت ها:
[1]. قاضيزاده، كاظم، انديشههاي فقهي ـ سياسي امام خميني (ره)، مركز تحقيقات استراتژيك رياست جمهوري ، 1377، ص 60.
[2]. ابوحامد غزالي، احياء العلوم، قاهره، 1358هـ . ق، ج 1، ص 20.
[3]. كاظم قاضيزاده، همان.
[4]. موسوي خميني(ره)، سيدروح الله، صحيفه امام، تهران، مؤسسهي تنظيم و نشر آثار امام خميني (ره)، 1378، ج 13، ص 432.
[5]. جعفري، محمد تقي، حكمت اصول سياسي اسلام، تهران ، بنياد نهج البلاغه، 1369، ص 47.
[6]. جعفري، محمد تقي، همان، ص 49.
[7]. صبحي الصالح، نهج البلاغه، قم، منشورات دارالهجره، 1407، ص 318، خطبه 200؛ و ر. ك. مجلسي، محمدباقر، بحارالانوار، ج40، ص193، روايت 77، باب 93.
[8]. مجلسي، محمد باقر، بحارالانوار، تهران، وزارات فرهنگ و ارشاد اسلامي، 1411 ق، ج 41، ص 150، روايت 45، باب 107.
[9]. كليني، محمد بن يعقوب، اصول كافي، ترجمه و شرح سيدجواد مصطفوي، بيجا، انتشارات علميه اسلاميه، بيتا، ج 1، ص 11، كتاب العقل والجهل، حديث 3.
[10]. ابن ابي الحديد، شرح نهج البلاغه، تحقيق محمد ابوالفضل ابراهيم، مصر، چاپ دوم، بيتا، ج 1، ص 28.
[11]. محمدي ري شهري، محمد ، سياست نامه امام - عليه السلام- ، ترجمه مهدي مهريزي، قم، انتشارات دارالحديث، 1379، ص 25.
[12]. همان، ص 27.
اطلاعات مطلب
- تاریخ انتشار
- 20 آذر 93
- بازدید
- ۱٬۱۸۰
دیدگاه کاربران
هنوز دیدگاهی برای این مطلب ثبت نشده است.