از آيه شريفه «ان الله لا يغير ما بقوم حتي يغيروا ما بانفسهم» چه استفاده هاي جامعه شناختي و سياسي مي شود؟
از آيه شريفه «ان الله لا يغير ما بقوم حتي يغيروا ما بانفسهم» چه استفاده هاي جامعه شناختي و سياسي مي شود؟
پرسش
پاسخ
در اين آيه شريفه که قسمتي از آيه 11 سوره مبارکه رعد مي باشد، مطالب مهمي وجود دارد. در اين نوشتار بنا به مطالب مطروحه در سئوال، به جنبه هاي جامعه شناسي و سياسي اين آيه شريفه به اختصار اشاره مي گردد. در تفسير اين آيه آمده است: جمله «ان الله لا يغير ما بقوم حتي يغيروا ما بأنفسهم» که در دو مورد از قرآن با تفاوت مختصري آمده است. يک قانون کلي و عمومي را بيان مي کند، قانوني که سرنوشت ساز و حرکت آفرين و هشدار دهنده است.
اين قانون که يکي از پايه هاي اساسي جهان بيني و جامعه شناسي در اسلام است، به ما مي گويد:
مقدرات شما قبل از هر چيز، و هر کس، در دست خود شما است و هر گونه تغيير و دگرگوني در خوشبختي و بدبختي اقوام در درجه اول به خود آنها بازگشت مي کند. شانس و طالع و اقبال و تصادف و تأثير اوضاع فلکي و مانند اينها، هيچ کدام پايه و اساس ندارد، بلکه اساس و پايه اين است که: سربلندي و سرافرازي هر ملتي و يا به عکس ذلت و زبوني او به دست خودش مي باشد.
حتي لطف خداوند، يا مجازات او، بي مقدمه دامان هيچ ملتي را نخواهد گرفت، بلکه اين اراده و خواست ملت ها و تغييرات دروني آنهاست، که آنها را مستحق لطف يا مستوجب عذاب خدا مي سازد. به تعبير ديگر، اين اصل قرآني که يکي از مهم ترين برنامه هاي اجتماعي اسلام را بيان مي کند به ما مي گويد: هر گونه تغييرات بروني متّکي به تغييرات دروني ملت ها و اقوام است، و هر گونه پيروزي و شکستي که به قومي برسد از همين جا سرچشمه مي گيرد.[1]
قرآن کريم نکته فوق العاده آموزنده اي را در مورد سرنوشت مردم، جوامع و سنت هاي تاريخ يادآوري مي کند و آن اين است که مردم مي توانند با استفاده از سنن جاريه الهيه در تاريخ، سرنوشت خويش را نيک يا بد بگردانند، يعني سنت هاي حاکم بر سرنوشت ها در حقيقت يک سلسله عکس العمل ها و واکنش ها در برابر عمل ها و واکنش ها است. عمل هاي معين اجتماعي عکس العمل هاي معين را به دنبال خود دارد.
از اين رو تاريخ در عين آن که با يک سلسله نواميس قطعي و لايتخلف اداره مي شود، نقش انسان و آزادي و اختيار او به هيچ وجه محو نمي گردد، قرآن آيات زيادي دراين زمينه دارد، کافي است که براي نمونه آيه 11 از سوره مبارکه رعد را بياوريم، (که مي فرمايد): خداوند وضع حاکم و مستولي بر قومي را تغيير نمي دهد مگر آنکه آن چه در خلق و خوي و رفتار خود دارند را تغيير دهند.[2] در عرصه سياسي و اجتماعي جامعه نبايد همه معضلات و مشکلات را معلول عوامل بيروني دانست، البته عوامل بيروني مانند: عقب ماندگي هاي علمي، و حتي قدرت هاي بيگانه سلطه گر و استعمارگر و... در بروز مشکلات و ايجاد تحولات سياسي و اجتماعي يک جامعه و کشور مؤثر هستند اما تأثير اصلي متعلق به عوامل دروني جامعه مي باشد.
اصل قرآني برگرفته از اين آيه شريفه مي گويد: براي پايان دادن به بدبختي ها و ناکامي ها بايد دست به انقلابي از درون بزنيم: يک انقلاب فکري و فرهنگي، يک انقلاب ايماني و اخلاقي، و به هنگام گرفتاري در چنگال بدبختي ها، بايد به جستجوي نقطه هاي ضعف خويشتن بپردازيم، و آنها را با آب توبه و بازگشت به سوي حق از دامان روح و جان خود بشوئيم، تولّدي تازه پيدا کنيم و نور و حرکتي جديد، تا در پرتو آن بتوانيم ناکامي ها و شکست ها را به پيروزي مبدّل سازيم.
نه اين که اين نقطه هاي ضعف ـ که عوامل شکستند ـ در زير پوشش هاي خودخواهي مکتوم بماند،
و به جستجوي عوامل شکست در بيرون جامعه خود، در بيراهه ها سرگردان بمانيم. تاکنون کتاب ها و مقالات فراواني درباره عوامل پيروزي مسلمانان نخستين و عوامل عقب ماندگي مسلمانان قرون بعد، نوشته شده است که بسياري از آنها به کاوش در بيراهه ها مي ماند، زيرا عوامل فرعي را بررسي کرده اند. اگر بخواهيم از اصل فوق که از سرچشمه وحي به ما رسيده، الهام بگيريم، بايد هم آن پيروزي اوليه و هم شکست و ناکامي بعدي را در تغييرات فکري و عقيدتي و اخلاقي و برنامه هاي عملي مسلمانان، جستجو کنيم و نه غير آن. در انقلاب هاي معاصر، از جمله انقلاب اسلامي ايران و مانند آن، به وضوح، حاکميت اين اصل قرآني را مشاهده مي کنيم.
يعني بدون اين که دولت هاي استعماري، و ابر قدرت هاي سلطه گر، روش خود را تغيير دهند،
هنگامي که ما از درون دگرگون شديم، همه چيز دگرگون شد. به شهادت تاريخ تنها رهبراني در اهداف خود پيروز و موفق شده اند که ملت خود را بر اساس اين اصل قرآني رهبري کردند و دگرگون ساختند.[3]
خلاصه کلام اينکه تحولات يک جامعه و تغييرات اجتماعي و سياسي يک ملت بستگي به تغييرات دروني آن جامعه دارد و جامعه متحول نمي شود مگر اينکه انسان ها متحول شوند و اين تحول مقدمه لطف يا قهر خداوند بر آن جامعه مي باشد.
معرفی منابع جهت مطالعه بیشتر:
1ـ جامعه و تاريخ از ديدگاه قرآن، که استاد محمد تقي مصباح نوشته اند.
اطلاعات مطلب
- تاریخ انتشار
- 31 امرداد 01
- بازدید
- ۱۱۰
از آيه شريفه «ان الله لا يغير ما بقوم حتي يغيروا ما بانفسهم» چه استفاده هاي جامعه شناختي و سياسي مي شود؟
- نشان کردن
پرسش
از آيه شريفه «ان الله لا يغير ما بقوم حتي يغيروا ما بانفسهم» چه استفاده هاي جامعه شناختي و سياسي مي شود؟
پاسخ
در اين آيه شريفه که قسمتي از آيه 11 سوره مبارکه رعد مي باشد، مطالب مهمي وجود دارد. در اين نوشتار بنا به مطالب مطروحه در سئوال، به جنبه هاي جامعه شناسي و سياسي اين آيه شريفه به اختصار اشاره مي گردد. در تفسير اين آيه آمده است: جمله «ان الله لا يغير ما بقوم حتي يغيروا ما بأنفسهم» که در دو مورد از قرآن با تفاوت مختصري آمده است. يک قانون کلي و عمومي را بيان مي کند، قانوني که سرنوشت ساز و حرکت آفرين و هشدار دهنده است.
اين قانون که يکي از پايه هاي اساسي جهان بيني و جامعه شناسي در اسلام است، به ما مي گويد:
مقدرات شما قبل از هر چيز، و هر کس، در دست خود شما است و هر گونه تغيير و دگرگوني در خوشبختي و بدبختي اقوام در درجه اول به خود آنها بازگشت مي کند. شانس و طالع و اقبال و تصادف و تأثير اوضاع فلکي و مانند اينها، هيچ کدام پايه و اساس ندارد، بلکه اساس و پايه اين است که: سربلندي و سرافرازي هر ملتي و يا به عکس ذلت و زبوني او به دست خودش مي باشد.
حتي لطف خداوند، يا مجازات او، بي مقدمه دامان هيچ ملتي را نخواهد گرفت، بلکه اين اراده و خواست ملت ها و تغييرات دروني آنهاست، که آنها را مستحق لطف يا مستوجب عذاب خدا مي سازد. به تعبير ديگر، اين اصل قرآني که يکي از مهم ترين برنامه هاي اجتماعي اسلام را بيان مي کند به ما مي گويد: هر گونه تغييرات بروني متّکي به تغييرات دروني ملت ها و اقوام است، و هر گونه پيروزي و شکستي که به قومي برسد از همين جا سرچشمه مي گيرد.[1]
قرآن کريم نکته فوق العاده آموزنده اي را در مورد سرنوشت مردم، جوامع و سنت هاي تاريخ يادآوري مي کند و آن اين است که مردم مي توانند با استفاده از سنن جاريه الهيه در تاريخ، سرنوشت خويش را نيک يا بد بگردانند، يعني سنت هاي حاکم بر سرنوشت ها در حقيقت يک سلسله عکس العمل ها و واکنش ها در برابر عمل ها و واکنش ها است. عمل هاي معين اجتماعي عکس العمل هاي معين را به دنبال خود دارد.
از اين رو تاريخ در عين آن که با يک سلسله نواميس قطعي و لايتخلف اداره مي شود، نقش انسان و آزادي و اختيار او به هيچ وجه محو نمي گردد، قرآن آيات زيادي دراين زمينه دارد، کافي است که براي نمونه آيه 11 از سوره مبارکه رعد را بياوريم، (که مي فرمايد): خداوند وضع حاکم و مستولي بر قومي را تغيير نمي دهد مگر آنکه آن چه در خلق و خوي و رفتار خود دارند را تغيير دهند.[2] در عرصه سياسي و اجتماعي جامعه نبايد همه معضلات و مشکلات را معلول عوامل بيروني دانست، البته عوامل بيروني مانند: عقب ماندگي هاي علمي، و حتي قدرت هاي بيگانه سلطه گر و استعمارگر و... در بروز مشکلات و ايجاد تحولات سياسي و اجتماعي يک جامعه و کشور مؤثر هستند اما تأثير اصلي متعلق به عوامل دروني جامعه مي باشد.
اصل قرآني برگرفته از اين آيه شريفه مي گويد: براي پايان دادن به بدبختي ها و ناکامي ها بايد دست به انقلابي از درون بزنيم: يک انقلاب فکري و فرهنگي، يک انقلاب ايماني و اخلاقي، و به هنگام گرفتاري در چنگال بدبختي ها، بايد به جستجوي نقطه هاي ضعف خويشتن بپردازيم، و آنها را با آب توبه و بازگشت به سوي حق از دامان روح و جان خود بشوئيم، تولّدي تازه پيدا کنيم و نور و حرکتي جديد، تا در پرتو آن بتوانيم ناکامي ها و شکست ها را به پيروزي مبدّل سازيم.
نه اين که اين نقطه هاي ضعف ـ که عوامل شکستند ـ در زير پوشش هاي خودخواهي مکتوم بماند،
و به جستجوي عوامل شکست در بيرون جامعه خود، در بيراهه ها سرگردان بمانيم. تاکنون کتاب ها و مقالات فراواني درباره عوامل پيروزي مسلمانان نخستين و عوامل عقب ماندگي مسلمانان قرون بعد، نوشته شده است که بسياري از آنها به کاوش در بيراهه ها مي ماند، زيرا عوامل فرعي را بررسي کرده اند. اگر بخواهيم از اصل فوق که از سرچشمه وحي به ما رسيده، الهام بگيريم، بايد هم آن پيروزي اوليه و هم شکست و ناکامي بعدي را در تغييرات فکري و عقيدتي و اخلاقي و برنامه هاي عملي مسلمانان، جستجو کنيم و نه غير آن. در انقلاب هاي معاصر، از جمله انقلاب اسلامي ايران و مانند آن، به وضوح، حاکميت اين اصل قرآني را مشاهده مي کنيم.
يعني بدون اين که دولت هاي استعماري، و ابر قدرت هاي سلطه گر، روش خود را تغيير دهند،
هنگامي که ما از درون دگرگون شديم، همه چيز دگرگون شد. به شهادت تاريخ تنها رهبراني در اهداف خود پيروز و موفق شده اند که ملت خود را بر اساس اين اصل قرآني رهبري کردند و دگرگون ساختند.[3]
خلاصه کلام اينکه تحولات يک جامعه و تغييرات اجتماعي و سياسي يک ملت بستگي به تغييرات دروني آن جامعه دارد و جامعه متحول نمي شود مگر اينکه انسان ها متحول شوند و اين تحول مقدمه لطف يا قهر خداوند بر آن جامعه مي باشد.
معرفی منابع جهت مطالعه بیشتر:
1ـ جامعه و تاريخ از ديدگاه قرآن، که استاد محمد تقي مصباح نوشته اند.
اطلاعات مطلب
- تاریخ انتشار
- 31 امرداد 01
- بازدید
- ۱۱۰
دیدگاه کاربران
هنوز دیدگاهی برای این مطلب ثبت نشده است.