چرا 1000 ريال الان معادل 1/0 دلار است ولي در زمان شاه 1000 ريال معادل 3/14 دلار بود؟

  • نشان کردن
؟
متن کاربر

پرسش

چرا 1000 ريال الان معادل 1/0 دلار است ولي در زمان شاه 1000 ريال معادل 3/14 دلار بود؟

پاسخ کارشناسی

پاسخ

براي پاسخ به اين سوال لازم است مقدماتي مطرح شود :

نرخ برابري ارزها نشانه چيست؟

بر خلاف تصور رايج، نرخ برابري ارزها حاکي از ارزش پول نيست؛ بلکه ارزش پول يعني اينکه با پولي که در دستان ماست چه مقدار کالا مي توان تهيه کرد. البته يکي از علائم کاهش ارزش پول يک کشور، نرخ برابري واحد پولي در برابر ارزهاي خارجي است. مقامات پولي کشور مي توانند ازطريق کاهش يا افزايش ارزش پول، عدم تعادل در تراز پرداخت هاي خارجي را تعديل نمايند. هدف از کاهش ارزش پول، کاهش سطح قيمت ها در داخل بر اساس ارز خارجي است. اين سياست در مواقع وجود کسري در تراز پرداخت ها اتخاذ مي شود. بالعکس افزايش ارزش پول که منجر به کاهش ارزش ارز خارجي مي گردد در زمان وجود مازاد در تراز پرداخت هاي خارجي مدنظر خواهد بود. معمولاً کاهش و افزايش ارزش پول درحالت وجود نرخ ارز قابل انعطاف براثر تغيير سطح قيمت هاي نسبي تحقق پيدا مي کند. وقتي ارزش پول داخلي کاهش پيدا مي کند (قيمت ارز خارجي گران مي شود)، صادرات کشور براي خارجي ها ارزان و واردات کشور براي اتباع داخلي، گران مي شود. لذا اين امر در نهايت منجر به کاهش واردات و افزايش صادرات مي گردد. به همين ترتيب افزايش ارزش پول موجب کاهش صادرات و افزايش واردات خواهد شد.

دليل اصلي کاهش ارزش پول يک کشور چيست؟

اگر مقدار اسکناس چاپ شده با مقدار کالا متناسب باشد در اين موقع پول ارزش واقعي خود را دارد ولي اگر مقدار آن نسبت به کالاهاي موجود بيشتر باشد ارزش پول پايين مي آيد. يکي از مهمترين دلايل زياد شدن تعداد اسکناس ها در کشور ما چاپ و تزريق پول توسط دولت به بازار است. اگر ثروت حاصل از فروش نفت را از صادرات کشور حذف کنيم تراز تجاري ما منفي مي شود.[1]

تنها عاملي که جلوي منفي شدن تراز تجاري کشور را مي گيرد درآمد حاصل از فروش نفت است. پول حاصل از فروش نفت به صورت ارز وارد کشورمان مي شود و در مقابل آن ثروت و يا کالايي در کشور توليد نشده است. دولت براي جلوگيري از منفي شدن تراز تجاري و پرداخت بدهي هاي خود به کارمندان خود مجبور است تا مقداري از اين دلارها را در داخل تبديل به پول رايج يعني ريال بکند که اين کار سبب افزايش تعداد اسکناس در برابر کالا شده و سبب افزايش برابري اسکناس در برابر کالا و قيمت ها (تورم) و در نتيجه کاهش ارزش پول مي شود که آن نيز به نوبه خود باعث کاهش نرخ برابري پول کشور در برابر ساير ارزهاي خارجي خواهد شد.

تورم و ارزش پول يعني چه؟

حفظ ارزش پول يک کشور نه با نرخ برابري آن با ارزهاي خارجي بلکه با شاخص بهاي کالاها و خدمات مصرفي سنجيده مي شود. به عنوان نمونه اگر شما پنج سال قبل مي توانستيد با 150 هزار ريال، دو کيلو گوشت و يک شانه تخم مرغ و دو کيلو نان بخريد و کت و شلوارتان را هم به لباس شويي بدهيد، امروز هم قادر باشيد، کم و بيش با همان مقدار ريال، همان ترکيب کالاها و خدمات را خريداري کنيد. اين شاخصي است که بانک مرکزي همه ساله محاسبه مي کند و تغييرات آن، نشان دهنده نرخ تورم در کشور است. اصلي ترين وظيفه بانک مرکزي، حفظ ارزش پول ملي است که اين در وهله اول بدان معني است که مهار تورم و جلوگيري از کاهش قدرت خريد وجه رايج کشور براي شهروندان، از مهم ترين وظايف بانک مرکزي به شمار مي رود. متاسفانه اين مساله روشن و ساده در بسياري موارد، آگاهانه يا به غفلت، به گونه اي تعبير و تفسير مي شود که «ارزش پول ملي»، با «نرخ برابري» پول ملي نسبت به پول هاي ديگر، يکسان انگاشته شده سپس جنبه اي حيثيتي و سياسي به آن داده مي شود و گاه حتي به دستاويزي براي تسويه خرده حساب هاي گروهي مبدل مي گردد.

براي مثال هر از چند گاهي بنا به اعلام خبرگزاري هاي خارجي واحد پول ايران را سومين پول باارزش دنيا معرفي کرده و نتيجه مي گيرند که اين نشانه عقب ماندن اقتصادي و عدم رشد و توسعه کشور بوده و بانک مرکزي به عنوان حافظ ارزش پول ملي در برابر اين واقعيت تلخ مقصر است. در حالي که اگر مشکل اقتصاد کشور واقعاً اين باشد با برداشتن سه صفر از اسکناس هاي ما که ظاهراً در دستور کار بانک مرکزي قرار دارد، ارزش برابري پول ملي کشور ما نسبت به دلار، يک شبه هزار برابر بالا مي رود و در آن صورت، ريال به رتبه بسيار آبرومندتري در سطح جهان دست خواهد يافت و حتي از «ين» ژاپن نيز جلو خواهد زد؛ اما متاسفانه اين دگرگوني، به رغم جهش شگفت انگيز ريال در رتبه بندي جهاني نرخ هاي برابري، هيچ تغييري در ارزش واقعي پول ملي ما به معناي قدرت خريد آن براي مردم کشور، ايجاد نخواهد کرد.

يادآوري اين نکته نيز بي مناسبت نيست که ژاپن، چين، تايلند، ساير «ببرهاي آسيا» و نيز برزيل و بسياري کشورهاي ديگر، به رغم آنکه به کاهش ارزش دلار در آينده باور دارند، تنها در چند ماه اخير صدها ميليارد دلار صرف خريد دلار (و فروش پول خودشان) کرده اند تا نرخ برابري پول ملي شان نسبت به دلار بالا نرود. به بيان ديگر، کشورهاي نامبرده، هزينه سنگيني را متقبل مي شوند تا در رتبه بندي مورد بحث، رتبه شان ترقي نکند و اين در حالي است که کشورهاي مذکور با تورم معني داري هم دست به گريبان نيستند و ارزش پول ملي شان، به معناي قدرت خريد اين پول ها در کشورهايشان، کم و بيش ثابت است.

تاريخچه ورود ريال به سيستم پولي ايران و کاهش ارزش آن

ريال از زمان ورود به سيستم پولي کشور، بارها ارزش اوليه خود را از دست داده و اين کاهش، مختص به سال هاي پس از انقلاب نبوده است بلکه در طول دويست سال اخير تورم و به تبع آن کاهش ارزش ريال استمرار داشته است.

«شاه كج كلاه، رفته كربلا، نون شده گرون، يك من يك قرون» شعري عامي در متون تاريخ عهد ناصري به کرات آمده است که در زماني که شاه در سفر کربلا بود، قيمت نان از مني (سه کيلوگرم) به يک شاهي رسيد و دو برابر شد، اين اشعار ورد زبان مردم کوچه و بازار و حتي کودکان شد. اين تورم در سال هاي سلطنت رضا شاهي و محمد رضا پهلوي هم ادامه داشت.

البته کشور در دهه 1340 دچار تورم نشد ولي در سال هاي بين 1350 تا 1357 اقتصاد کشور با تورم هاي شديدي رو به رو شد که به دنبال خود کاهش ارزش پول ملي را نيز در پي داشت. با توجه به آمارهاي رسمي زمان پهلوي، روند تورم دهه 1350 به بعد به خاطر سياست هاي غلط اقتصادي آن رژيم امري رو به افزايش بوده است.

آيا در زمان پهلوي هم تورم و پايين آمدن ارزش ريال وجود داشته است؟

شاخص كل بهاي كالاها و خدمات مصرفي در مناطق شهري ايران سال هاي 1315 تا 1384 بر اساس سال پايه 76 نشان دهنده آن است كه بيشترين نرخ تورم در سال 1322 و كمترين نرخ تورم در سال 1329 بوده است. نرخ تورم در سال 1316، براساس اعلام بانك مركزي 2/21 درصد، در سال 1319، 8/13 درصد بوده كه اين نرخ در سال 1320 با رشدي فزاينده به 5/49 درصد رسيده است. در سال 1321 نرخ تورم همچنان با سرعت زياد افزايش يافته و به 2/96 درصد رسيد. در سال 1322 كه بيشترين صعود نرخ تورم صورت گرفت اين نرخ به 5/110 درصد رسيد سپس در سال بعد از آن اين نرخ كاهش چشمگيري داشت و به 7/2 درصد رسيد. در سال 1333 اين نرخ افزايش يافت و به 9/15 درصد ارتقا يافت مجددا در سال 1334 روند نزولي به خود گرفت و به 7/1 درصد كاهش يافت. در سال 1337 به يك درصد كاهش يافت و با افزايش 12 درصدي در سال 1338 به 13 درصد ارتقا يافت. تا در سال 1352 به 11 درصد و در سال 1353 به 5/15 درصد ارتقا يافت و در سال 1354 به 9/9 درصد رسيد. اين سير نزولي يك ساله متوقف شده به طوري كه در سال 1355 به 6/16 درصد افزايش يافت. از دهه 1330 تا 1350 نرخ تورم به اندازه سال 1356 بالا نرفته بود بطوري كه در اين سال به 1/25 درصد رسيد.[2]

با توجه به نرخ هاي تورمي ارائه شده مي توان دريافت که در زمان پهلوي نيز ارزش ريال در برابر دلار و ساير ارزهاي خارجي روند کاهشي داشته است.

نتيجه گيري:

با بيان اين موضوعات مي توان به نتايج زير دست يافت:

نرخ برابري ارز يک کشور با ارزهاي خارجي نشانگر قوت يا ضعف اقتصادي آن کشور نيست.

ـ دليل اصلي پايين آمدن ارزش پول يک کشور تزريق اسکناس بدون افزايش کالا در اقتصاد آن کشور است.

ـ هر چقدر که ارزش پولي کشوري نسبت به دلار پايين باشد صادرات آن سودمندتر و بالعکس واردات آن کم سودتر است و اين به نفع اقتصاد آن کشور است.

ـ وجود تورم و پايين رفتن ارزش پولي يک کشور به دليل اعتباري بودن پول هاي رايج است.

ـ طبق آمارهاي رسمي موجود، تورم در اقتصاد کشور ما از زمان هاي دور بوده و در زمان رژيم پهلوي و انقلاب اسلامي نيز به دلايل گوناگون[3] ادامه داشته است.

ـ با توجه به نرخ بالاي تورم در سال هاي پاياني سلطنت پهلوي و عدم وقوع جنگ و پيروي آن رژيم از سياست هاي اقتصادي جهاني، اين تورم در نتيجه اجراي طرح هاي اقتصادي آن رژيم در دهه 1350 بوده است که البته پس از انقلاب نيز هنوز کشور ما از تبعات آن رنج مي برد.

ـ در دوران جمهوري اسلامي وقوع جنگ تحميلي و تحريم هاي شديد جهاني عليه انقلاب از سويي و از سوي ديگر اجراي سياست هاي غلط اقتصادي در دولت هاي مختلف و سياست آزمون و خطا، عواملي است که در طول اين سي سال باعث وقوع تورم هاي گاه شديد و در نتيجه، پايين آمدن ارزش پولي کشور شده است.

ـ و در نهايت ذکر سه نکته ضروري است. يکي آن که با توجه به شواهد و موراد تجربه شده در سطح جهان، اين تصور که با کوتاه آمدن از آرمان ها و اهداف انقلاب، اقتصاد ما از مشکلات فعلي رهايي خواهد يافت؛ مردود است. تجربه نشان داده است که حرص و طمع دولت هاي سلطه گر جهاني تمامي نداشته و دوست و دشمن نمي شناسد. دوم اينکه اگر تمامي مشکلات اقتصادي کشور را وقوع انقلاب و پافشاري بر ارزش هاي آن بدانيم باز هم رنج و سختي هاي اقتصادي فعلي کف آن چيزي است که بايد بر سر اين راه تحمل کرد. عدالت و رهايي از بندگي غير خدا و استقلال و آزادي و عزت چيزي نيست که به همين راحتي و بدون درد و رنج بدست آورد. براستي اين تصور خطا نيست که تصور کنيم راهي را که پيامبران و اولياي الهي با سر رفته اند ما بتوانيم با پا طي کنيم. نکته سوم و پاياني اينکه انتظار ما از دولتمردان و سياستگذاران مالي و پولي کشور اين است که با همدلي و همراهي سعي تمام کنند تا تورم، اين مشکل هميشگي کشور را، به حداقل ممکن رسانيده و در اين راه از هيچ تلاش و کوششي فروگذار نکنند.

معرفی منابع جهت مطالعه بیشتر:

1ـ تئوري و مسائل اقتصاد بين الملل، دومينيک سالواتوره، ترجمه هدايت ايران پرور، نشر ني، صفحات 240 به بعد.

 

 


[1]. واردات بيشتر از صادرات است.

[2]. همه آمارها از سايت رسمي بانک مرکزي گرفته شده است.

[3]. دلايل وجود و استمرار تورم در کشور ما به صورت مستقل بايد بررسي شود.

اطلاعات مطلب

تاریخ انتشار
27 امرداد 01
بازدید
۱۶۵
گفت‌وگو

دیدگاه کاربران

حداقل ۵ کاراکتر؛ دیدگاه پس از بررسی نمایش داده می‌شود.

هنوز دیدگاهی برای این مطلب ثبت نشده است.