پيمان سعدآباد و اهداف آن چه بود؟

  • نشان کردن
؟
متن کاربر

پرسش

پيمان سعدآباد و اهداف آن چه بود؟

پاسخ کارشناسی

پاسخ

در سال 1316 (هـ.ش) برابر با 1937 ميلادي پيمان دوستي و عدم تجاوز بين ايران ، تركيه ، افغانستان و عراق در كاخ سعدآباد به امضا رسيد كه به «پيمان سعدآباد» معروف گرديد و به موجب آن ، ‌اين كشور ها متعهد شدند كه سياست هماهنگي داشته و در مقابله با خطري كه هر يك از دولت ها را تهديد مي كند حمايت نمايند و در امور داخلي هم مداخله نكنند[1] . يعني در ظاهر دولت هاي چهار گانه متعهد مي شدند كه سياست عدم مداخله در امور داخلي يكديگر را تعقيب كنند و مصونيّت حدود مشترك يكديگر را محترم شمارند و در كليه اختلافات بين المللي كه با منافع آن ها مربوط است مشورت نمايند و عمليات تجاوز كارانه عليه هم نداشته باشند امّا در واقع ، ‌اين قرار داد كه در بين دولت هاي رضا شاه پهلوي،‌ مصطفي كمال آتاتورك (تركيه)،‌ ملك فيصل (عراق)، و محمدظادر شاه (افغانستان) در كاخ سعد آباد به امضاء‌ رسيد منافع انگلستان را در پي داشت زيرا زمامداران انگلستان فكر انعقاد يك پيمان دفاعي بين كشورهاي خاور ميانه را مطرح و آن را به عنوان سدي در جلوگيري از توسعه و نفوذ شوروي به سوي خليج فارس و چاه هاي نفت خاورميانه لازم مي شمردند و به اين جهت هم در عرض چند سال كوشيدند اختلافات ميان دولت هاي اين منطقه را در ظاهر مرتفع و زمينه انعقاد پيمان همكاري و عدم تعارض ناحيه اي كه به نام پيمان سعد آباد مشهور است فراهم سازند[2].   بر اساس اين قرار داد اين دولت ها متعهد مي شدند؛ 1ـ‌ سياست عدم مداخله مطلق در امور داخلي يكديگر را تعقيب نمايند. 2ـ‌متقبل مي شدند كه مصونيت حدود مشترك يكديگر را كاملاً محترم بشمارند. 3ـ‌ در كليه اختلافات بين المللي كه با منافع مشترك آنها مربوط باشد با يكديگر مشورت نمايند. 4ـ‌متقبل مي شدند كه به هيچ گونه عمليات متجاوزانه بر عليه يكديگر مبادرت ننمايند.[3] مردم ايران شاهد بودند كه انگلستان در شهريور 1320 براي كناره گيري رضا شاه از قدرت (به بهانه نزديكي ايران به آلمان و حضور كارشناسان آلماني) از طريق كشور عراق و خاك آن كشور به ايران حمله كردند و كشور ايران را به اشغال خود در آوردند و هيچ يك از هم پيمانان به ياري ايران نشتافتند و پيمان سعد آباد بيهودگي خود را به اثبات رساند ؛ همان پيماني كه رضا شاه در باره آن در مجلس اظهار داشته بود:

«پيمان سعد آباد در مشرق زمين بي سابقه بود. و در اين هنگام كه امور عالم مشوش است مدد بزرگي به بقاي صلح جهاني خواهد بود».[4] به عبارتي بايد گفت اين پيمان جز منافع انگلستان هدفي را دنبال نمي كرد و تا موقعي كه انگلستان مي توانست از آن بهره برداري نمايد معتبر بود و آنگاه  كه اين پيمان منافع انگلستان را ديگر تامين نمي كرد اعتبار نداشت . به همين دليل اين پيمان در عمل، تو خالي و پوچ بود و بيهودگي خود را به اثبات رساند.

 


[1] . مدني،‌ سيد جلال الدين، تاريخ سياسي معاصر ايران،‌ انتشارات اسلامي، ج 1،‌ص 125.

[2] . مهدوي،‌ عبد الرضا هوشنگ، ‌سياست خارجي ايران در دوران پهلوي، نشر البرز،‌ ص 37.

[3] . همان، ص 43.

[4] . ر.ك:‌ مهدوي،‌ عبد الرضا، پيشين، ص 45.

اطلاعات مطلب

تاریخ انتشار
27 امرداد 01
بازدید
۱۱۲
گفت‌وگو

دیدگاه کاربران

حداقل ۵ کاراکتر؛ دیدگاه پس از بررسی نمایش داده می‌شود.

هنوز دیدگاهی برای این مطلب ثبت نشده است.