در خصوص نقش مشروعيت و مقبوليت درتحقق حکومت توضح دهید.
در خصوص نقش مشروعيت و مقبوليت درتحقق حکومت توضح دهید.
پرسش
پاسخ
مشروعیت و مقبولیت در نزد اندیشمندانی که معتقد به نصب ولایت امر و نصب حاکم از جانب خدای متعال هستند ، دومفهوم متفاوت بوده و مربوط به دو حوزه متمایز از هم می باشند.
بنابر ديدگاه این اندیشمندان مشروعیت همان حق حکمرانی حاکم و ولايت امر منصوب است که به اذن خدا سزاوار و محقّ حاکمیت بوده و مردم سزاوار است از وی اطاعت نمایند. بر خلاف آن مقبولیت تنها در تحقق حکومت و پذیرش حاکمیت نقش دارد و عاملی برای مشروعیت حکومت به حساب نمی آید، چون مشروعیت حکومت در واقع ناظر بر سزاوار بودن یک حکومت و حکمرانی آن است. مشروعیت در پاسخ این سؤال است که چه حکومتی دارای حق حکم راندن است و چرا باید از آن اطاعت کرد[1]. و مقبولیت و پذیرش مردم صرفاً موجبات تحقق حاکمیت و اِعمال حکومت را فراهم می آورد. همانطوری که امام(ره) فرمودند : تولّی امور مسلمین و تشکیل حکومت فقیه بستگی دارد به آرای اکثریت مسلمین[2] . روشن است پذیرش مردم هم در عصر حضور امام معصوم و هم در عصر غیبت، شرایط تحقق حکومت و اِعمال حاکمیت را فراهم می آورد. بنا به دلائلی چون آیات و روایات[3]، امامان معصوم از جانب پروردگار به امامت و ولایت منصوب گشته و حق حاکمیت، ولایت و زعامت سیاسی را از ناحیه خداوند دارند و روایات معصومین هم حاکی از اين است که ولایت و زعامت فقهای جامع الشرایط در عصر غیبت از ناحیه امام معصوم بوده و به نیابت عام از جانب معصوم منصوب شده اند.[4] لکن مشخص است تا مردم حمایت نکنند این ولایت و زعامت در سطح تشکیل حکومت محقق نخواهد گشت و شرایط و زمینه برای اِعمال حاکمیت فراهم نمی گردد. البته امام خمینی (ره) فرمودند: در صورتی که (تشکیل حکومت) ممکن نباشد ولایت ساقط نمیشود، زیرا از جانب خدا منصوب اند... این طور نیست که حالا که نمی توانیم حکومت عمومی و سراسری تشکیل بدهیم کنار بنشینیم ... هر مقدار که می توانیم باید انجام دهیم.[5] این کلام امام خمینی(ره) نشان می دهد که هر ادای تکلیفی و هر اقدامی از ناحیه صاحب ولایت امر، قیام برای تشکیل حکومت نیست و روایاتی که از امام صادق (ع) نقل گردید دلالت و ناظر بر تشکیل حکومت عمومی و سراسری نیست بلکه می تواند اشاره امام (ع) به آن تعداد قلیل، برای یاری امام(ع) برای اعمال ولايت در حدّ مقدور باشد، همانطوری که این مطلب در قیام عاشورا خود را بیشتر آشکار می کند. امام حسین (ع) نامه های متعدد و فراوانی از جانب کوفیان به دستشان رسید و با اين تقاضاها و اقبال مردم حجت بر وی تمام شد تا حرکت خود را آغاز نماید. البته امام حسین (ع) به رغم بی وفایی کوفیان و با وجود قلیل بودن یارانش به ادامه قیام خود پرداخت یعنی قیام امام حسین (ع) بر علیه حکومت نامشروع یزید منوط به پذیرش و اقبال مردم نبود، لکن تشکیل و تحقق حکومت توسط امام در کوفه نیاز به اقبال و پذیرش مردم داشت و اين امر جدا از مشروعیت حکومت است. به هر حال باید دانست بدون پذیرش مردم امکان تشکیل وتحقق حکومت و اعمال حاکمیت فراهم نمی شود و همانطوری که حضرت علی علیه السلام می فرماید: لارأی لمن لایطاع[6]. در واقع بدون اقبال و همراهی مردم، بسط ید برای حاکم و زمینه برای اِعمال حاکمیت وی فراهم نیست و این مطلب از فرمایش حضرت امیر(ع) که فرمود : لولا حضور الحاضر و قیام الحجه بوجود الناصر[7]، در خصوص اِعمال حکومت و حاکمیت ایشان، با توجه به هجوم مردم برای بیعت فهمیده می شود که حضور و بيعت بيعت کنندگان زمينه گسترده نفوذ و اعمال ولایت حضرت را فراهم نمود و بهانه ای برای مخالفت باقی نگذاشت . دراین زمینه حضرت امیرالمؤمنین علی علیه السلام فرمودند: و قد کان رسول الله عهد الیّ عهداً فقال یابن ابی طالب لک ولاء امّتی فان ولّوک فی عافیه و اجمعوا علیک بالرّضا فَقُم فی امرهم و ان اختلفوا علیک فدعهم وما هم فیه فانّ الله سیجعل لک مخرجاً. یعنی پیامبر خدا(ص) با من پیمانی بست و فرمود ای پسر ابوطالب، پیشوای و رهبری امت من در حقیقت از آن توست... اگر مردم بدون نزاع ولایت تو را پذیرفتند در امر حکومت قیام کن و اگر درباره تو اختلاف کردند آنان را به حال خود واگذار، خدا هم برای تو راه نجاتی قرار می دهد.[8] همین روایت مشخص می کند که اگر چه ولایت به حق از آن حضرت امیر(ع) است لکن پذیرش مردم در تحقق حکومت حضرت علی(ع) کارساز است. در واقع مقبولیت و پذیرش مردم بستر و زمینه حاکمیت و اِعمال حکومت مشروع را فراهم می کند و اگر اين مقبولیت و پذيرش مردم نباشد گستره نفوذ و اِعمال حاکمیت و ولایت در حدّ ممکن و مقدور محدود می شود و زمینه گسترش آن فراهم نمی شود.
[1] . نگاهی گذرا به نظریه ولایت فقیه ، محمد تقی مصباح یزدی ، مؤسسه آموزشی و پژ.هشی امام خمینی(ره) ص52 به بعد
[2] . صحیفه نور، ج20، ص 460
[3] . آیاتی چون {Qاطیعواالله و اطیعوا الرسول و اولی الامر منکم و انما ولیّکم الله و رسوله والذین آمنواالذین یقیمون الصلاه و یؤتون الزکوه و هم راکعونQ} ( مائده آیه 55 ) دلالت بر نصب امامان معصوم به امر ولایت دارند.
[4] . به عنوان مثال امام صادق علیه السلام در روایت عمربن حنظله به این نصب تصریح می کنند و می فرمایند من کان منکم ممن قد روی حدیثا و نظر فی حلالنا و حرامنا و عرف احکامنا فلیرضوا به حکماً فانی قد جعلته حاکما ( اصول کافی ج اول کتاب فضل العلم، باب اختلاف الحدیث،ص67)
[5] . امام خمینی(ره) ولایت فقیه ص42
[6] . نهج البلاغه، خطبه 27
[7] نهج البلاغه ، خطبه سوم
[8] . کشف المحجه، ابن طاووس،چاپ بیروت، ص18
اطلاعات مطلب
- تاریخ انتشار
- 29 امرداد 01
- بازدید
- ۸۱
در خصوص نقش مشروعيت و مقبوليت درتحقق حکومت توضح دهید.
- نشان کردن
پرسش
در خصوص نقش مشروعيت و مقبوليت درتحقق حکومت توضح دهید.
پاسخ
مشروعیت و مقبولیت در نزد اندیشمندانی که معتقد به نصب ولایت امر و نصب حاکم از جانب خدای متعال هستند ، دومفهوم متفاوت بوده و مربوط به دو حوزه متمایز از هم می باشند.
بنابر ديدگاه این اندیشمندان مشروعیت همان حق حکمرانی حاکم و ولايت امر منصوب است که به اذن خدا سزاوار و محقّ حاکمیت بوده و مردم سزاوار است از وی اطاعت نمایند. بر خلاف آن مقبولیت تنها در تحقق حکومت و پذیرش حاکمیت نقش دارد و عاملی برای مشروعیت حکومت به حساب نمی آید، چون مشروعیت حکومت در واقع ناظر بر سزاوار بودن یک حکومت و حکمرانی آن است. مشروعیت در پاسخ این سؤال است که چه حکومتی دارای حق حکم راندن است و چرا باید از آن اطاعت کرد[1]. و مقبولیت و پذیرش مردم صرفاً موجبات تحقق حاکمیت و اِعمال حکومت را فراهم می آورد. همانطوری که امام(ره) فرمودند : تولّی امور مسلمین و تشکیل حکومت فقیه بستگی دارد به آرای اکثریت مسلمین[2] . روشن است پذیرش مردم هم در عصر حضور امام معصوم و هم در عصر غیبت، شرایط تحقق حکومت و اِعمال حاکمیت را فراهم می آورد. بنا به دلائلی چون آیات و روایات[3]، امامان معصوم از جانب پروردگار به امامت و ولایت منصوب گشته و حق حاکمیت، ولایت و زعامت سیاسی را از ناحیه خداوند دارند و روایات معصومین هم حاکی از اين است که ولایت و زعامت فقهای جامع الشرایط در عصر غیبت از ناحیه امام معصوم بوده و به نیابت عام از جانب معصوم منصوب شده اند.[4] لکن مشخص است تا مردم حمایت نکنند این ولایت و زعامت در سطح تشکیل حکومت محقق نخواهد گشت و شرایط و زمینه برای اِعمال حاکمیت فراهم نمی گردد. البته امام خمینی (ره) فرمودند: در صورتی که (تشکیل حکومت) ممکن نباشد ولایت ساقط نمیشود، زیرا از جانب خدا منصوب اند... این طور نیست که حالا که نمی توانیم حکومت عمومی و سراسری تشکیل بدهیم کنار بنشینیم ... هر مقدار که می توانیم باید انجام دهیم.[5] این کلام امام خمینی(ره) نشان می دهد که هر ادای تکلیفی و هر اقدامی از ناحیه صاحب ولایت امر، قیام برای تشکیل حکومت نیست و روایاتی که از امام صادق (ع) نقل گردید دلالت و ناظر بر تشکیل حکومت عمومی و سراسری نیست بلکه می تواند اشاره امام (ع) به آن تعداد قلیل، برای یاری امام(ع) برای اعمال ولايت در حدّ مقدور باشد، همانطوری که این مطلب در قیام عاشورا خود را بیشتر آشکار می کند. امام حسین (ع) نامه های متعدد و فراوانی از جانب کوفیان به دستشان رسید و با اين تقاضاها و اقبال مردم حجت بر وی تمام شد تا حرکت خود را آغاز نماید. البته امام حسین (ع) به رغم بی وفایی کوفیان و با وجود قلیل بودن یارانش به ادامه قیام خود پرداخت یعنی قیام امام حسین (ع) بر علیه حکومت نامشروع یزید منوط به پذیرش و اقبال مردم نبود، لکن تشکیل و تحقق حکومت توسط امام در کوفه نیاز به اقبال و پذیرش مردم داشت و اين امر جدا از مشروعیت حکومت است. به هر حال باید دانست بدون پذیرش مردم امکان تشکیل وتحقق حکومت و اعمال حاکمیت فراهم نمی شود و همانطوری که حضرت علی علیه السلام می فرماید: لارأی لمن لایطاع[6]. در واقع بدون اقبال و همراهی مردم، بسط ید برای حاکم و زمینه برای اِعمال حاکمیت وی فراهم نیست و این مطلب از فرمایش حضرت امیر(ع) که فرمود : لولا حضور الحاضر و قیام الحجه بوجود الناصر[7]، در خصوص اِعمال حکومت و حاکمیت ایشان، با توجه به هجوم مردم برای بیعت فهمیده می شود که حضور و بيعت بيعت کنندگان زمينه گسترده نفوذ و اعمال ولایت حضرت را فراهم نمود و بهانه ای برای مخالفت باقی نگذاشت . دراین زمینه حضرت امیرالمؤمنین علی علیه السلام فرمودند: و قد کان رسول الله عهد الیّ عهداً فقال یابن ابی طالب لک ولاء امّتی فان ولّوک فی عافیه و اجمعوا علیک بالرّضا فَقُم فی امرهم و ان اختلفوا علیک فدعهم وما هم فیه فانّ الله سیجعل لک مخرجاً. یعنی پیامبر خدا(ص) با من پیمانی بست و فرمود ای پسر ابوطالب، پیشوای و رهبری امت من در حقیقت از آن توست... اگر مردم بدون نزاع ولایت تو را پذیرفتند در امر حکومت قیام کن و اگر درباره تو اختلاف کردند آنان را به حال خود واگذار، خدا هم برای تو راه نجاتی قرار می دهد.[8] همین روایت مشخص می کند که اگر چه ولایت به حق از آن حضرت امیر(ع) است لکن پذیرش مردم در تحقق حکومت حضرت علی(ع) کارساز است. در واقع مقبولیت و پذیرش مردم بستر و زمینه حاکمیت و اِعمال حکومت مشروع را فراهم می کند و اگر اين مقبولیت و پذيرش مردم نباشد گستره نفوذ و اِعمال حاکمیت و ولایت در حدّ ممکن و مقدور محدود می شود و زمینه گسترش آن فراهم نمی شود.
[1] . نگاهی گذرا به نظریه ولایت فقیه ، محمد تقی مصباح یزدی ، مؤسسه آموزشی و پژ.هشی امام خمینی(ره) ص52 به بعد
[2] . صحیفه نور، ج20، ص 460
[3] . آیاتی چون {Qاطیعواالله و اطیعوا الرسول و اولی الامر منکم و انما ولیّکم الله و رسوله والذین آمنواالذین یقیمون الصلاه و یؤتون الزکوه و هم راکعونQ} ( مائده آیه 55 ) دلالت بر نصب امامان معصوم به امر ولایت دارند.
[4] . به عنوان مثال امام صادق علیه السلام در روایت عمربن حنظله به این نصب تصریح می کنند و می فرمایند من کان منکم ممن قد روی حدیثا و نظر فی حلالنا و حرامنا و عرف احکامنا فلیرضوا به حکماً فانی قد جعلته حاکما ( اصول کافی ج اول کتاب فضل العلم، باب اختلاف الحدیث،ص67)
[5] . امام خمینی(ره) ولایت فقیه ص42
[6] . نهج البلاغه، خطبه 27
[7] نهج البلاغه ، خطبه سوم
[8] . کشف المحجه، ابن طاووس،چاپ بیروت، ص18
اطلاعات مطلب
- تاریخ انتشار
- 29 امرداد 01
- بازدید
- ۸۱
دیدگاه کاربران
هنوز دیدگاهی برای این مطلب ثبت نشده است.