آیا حضرت علی(ع) در زمان حکومتش دین را از سیاست جدا کرده بود؟ آیا در زمان حکومت وی، کسی از ایشان سوال کرد در حکومت های 1000 سال بعد، دین از سیاست جدا خواهد بود یا نه؟
آیا حضرت علی(ع) در زمان حکومتش دین را از سیاست جدا کرده بود؟ آیا در زمان حکومت وی، کسی از ایشان سوال کرد در حکومت های 1000 سال بعد، دین از سیاست جدا خواهد بود یا نه؟
پرسش
پاسخ
در جهان بینی اسلامی، امامت معنا و مفهوم ویژه ای دارد که روح و جوهر آن را، عنصر هدایت تشکیل می دهد و از این نظر در امتداد خط نبوت قرار دارد و امام ـ جز در آوردن و ابلاغ شریعت ـ در همه شؤون و وظایف نبوت همانند پیامبر است. بنابر این امام، مبيّن شریعت، مفسّر قرآن، مجری احکام خداوند، تامین کننده عدل و امنیّت و در یک کلام تحقّق بخشیدن به آرمان های الاهی در مورد زندگی بشر است. از این روی متکلمان اسلامی امام را خلیفه و جانشین پیامبر و امامت را، رهبری عمومی در امور دنیوی و دینی مسلمين تعریف کرده اند.
از آن جا که یکی از مسئولیت های پیامبر ـ صلی الله علیه و آله و سلم ـ زعامت و رهبری سیاسی جامعه است بنابر این یکی از مسئولیت های امام نیز زعامت سیاسی و رهبری جامعه اسلامی خواهد بود. ذکر این نکته لازم است که سیاست به معنی مدیریت جامعه یکی از شؤون دین و مسئولیت های پیامبر ـ صلی الله علیه و اله و سلم ـ و امام است. بنابر این در اندیشه اسلامی دین جدای از سیاست و یا سیاست جدای از دین نیست.
از طرفی گفته اند بهترین دلیل بر وجود چیزی، وقوع و اتفاق آن است. پس همین که خود رسول اکرم ـ صلی الله علیه و آله و سلم ـ و امیر المؤمنین ـ علیه السلام ـ حکومت تشکیل دادند واضح ترین دلیل بر این است که حضرت دین را از سیاست جدا نمی دانستند. چرا که حکومت یکی از ابعاد امامت است. در این جا به اختصار به نقل سخنانی از حضرت علی ـ علیه السلام ـ می پردازیم که نشان گر این است که ولایت و سرپرستی جامعه از آن مقام امامت است. حضرت در خطبه 205 نهج البلاغه می فرماید: «و الله ما کانت لی فی الخلافة رغبة و لا فی الولایة اربة» یعنی قسم به خداوند که من نه در خلافت رغبتی داشتم و نه در ولایت حاجتی، و منظور از این ولایت، سرپرستی جامعه اسلامی و والی مسلمین است.
آن حضرت در هماورد صفین چنین فرمود: خداوند به خاطر ولایت و سرپرستی که بر امر شما دارم برای من بر عهده شما حقوقی جعل کرده است و به خاطر همین ولایت بر عهده من نيز برای شما حقوقی وضع کرده است (خطبه 206). مطلب دیگر این که حضرت در عهد نامه مالک اشتر بسیاری از خطوط کلی سیاست اسلامی از قبیل اوصاف حاکم اسلامی، حقوق اقشار مختلف، وظایف حاکم و حکومت و مردم و عزّت و استقلال و حفظ مرزها، عدم استیلا دشمنان، تقسیم مال به شخصی و عمومی و حکومتی را آورده است و این دلیل روشنی است که سیاست به معنی حکومت و مدیریت جامعه به نظر حضرت از شئون دین است و نه این که از آن جدا باشد.
حضرت می فرماید: پیامبر اکرم با من پیمان بست و فرمود: ای پسر ابوطالب! تو بر امت من ولایت داری اگر مردم در سلامت و بالاجماع تو را به ولایت و سرپرستی خود برگزيده تدبیر امورشان را بپذیر و اگر گرفتار تشتت شدند آن ها را به حال خود رها کن.[1]
از مجموع سخنان پیش گفته معلوم می گردد که سیاست و مدیریت جامعه و حکومت بر مردم به عنوان بخشی از دین از طرف خداوند به پیامبر ـ صلی الله علیه و آله و سلم ـ و بعد به امام معصوم اعطا شده و آن ها به این مسئولیت منصوب شده اند. مطلب دیگر این که اسلام دین خاتم است و بعد از آن دینی نیامده و نخواهد آمد و احکام این دین باید اجرا شود، چون احکام آن نیز ابدی و عمل به آن تکلیف است یعنی هم دین و هم قانون خدا استمرار دارند. چنان چه بعضی از بزرگان فرموده اند: آن چه خاتمیّت اسلام را تضمین می کند دو چیز است: یکی استمرار قانون خدا و دیگری اجرای آن توسط حکومت، که این دو، در وجود مستمّر قرآن و عترت تحقق یافته است. عترت پیامبر که با وصف عصمت و طهارت، از رهبری و ولایت مطلقه الهی برخوردار می باشند، با خلافت بلافصل علی بن ابی طالب ـ علیه السلام ـ آغاز گردیده و تا زمان ظهور ولی عصر ـ عجل الله تعالی فرجه الشریف ـ و حکومت جهانی آن حضرت ادامه خواهد یافت. «جاودانگی اسلام اقتضا دارد که همان دو شأن تعلیم دین و اجرای احکام اسلامی تداوم یابد که این دو وظیفه در زمان غیبت بر عهده نائبان ولی عصر ـ عجل الله تعالی فرجه الشریف ـ می باشد و فقیهان عادل و اسلام شناس از سويی با سعی بلیغ و اجتهاد مستمرّ، احکام شریعت را نسبت به همه موضوعات و از جمله مسائل جدید و بی سابقه تبیین می نمایند و از سوی دیگر، با اجرای همان احکام استنباط شده، ولایت اجتماعی و اداره جامعه مسلمین را تداوم می بخشند».[2]
نکته پایانی این که گفته اید: اگر از حضرت سوال می کردند بعد از هزار سال بلکه تا قیامت آیا دین از سیاست جدا خواهد بود یا نه؟ باتوجه به آن چه از سیره و سخنان حضرت و در استمرار آن از سایر ائمه بدست می آید و بر اساس آن چه پیشتر گفتیم جواب حضرت این بود که هرگز دین از سیاست و سیاست از دین جدا نمی شود.
و علت اش را قبلاً گفتیم که سیاست جزئی از دین است اولاً و قانون الهی و اجرای آن در جامعه لازمه اش حکومت است و استمرار قانون و اجرای احکام الهی منوط به تشکیل حکومت است. و حضرت در نهج البلاغه فرموده است: ایّها الناس انّ احقّ الناس بهذا الامر اقواهم علیه و اعلمهم بامر الله فیه ؛ یعنی ای مردم! بدانید که سزاوار ترین مردم به امر حکومت و ولایت کسی است که قوی تر باشد در این کار و آگاه تر باشد به امر خداوند. (خطبه 173)
در زمان حضور معصوم اقوی و اعلم امام معصوم است و در زمان غیبت فقیه عادل و با تقوا، مدیر و مدبّر این مسئولیت را به عهده دارد.
معرفی منابع جهت مطالعه بیشتر:
1ـ فیض کاشانی، علم الیقین، ج 2، به نقل از تبیین مردم سالاری دینی، ج 2، قم انتشارات موسسه امام خمینی، 1383، ص 240.
2ـ ولایت فقیه، ولایت فقاهت و عدالت، آیت الله جوادی آملی، قم، مرکز نشر اسراء، 1379.
3ـ نهج البلاغه.
اطلاعات مطلب
- تاریخ انتشار
- 29 امرداد 01
- بازدید
- ۱۰۰
آیا حضرت علی(ع) در زمان حکومتش دین را از سیاست جدا کرده بود؟ آیا در زمان حکومت وی، کسی از ایشان سوال کرد در حکومت های 1000 سال بعد، دین از سیاست جدا خواهد بود یا نه؟
- نشان کردن
پرسش
آیا حضرت علی(ع) در زمان حکومتش دین را از سیاست جدا کرده بود؟ آیا در زمان حکومت وی، کسی از ایشان سوال کرد در حکومت های 1000 سال بعد، دین از سیاست جدا خواهد بود یا نه؟
پاسخ
در جهان بینی اسلامی، امامت معنا و مفهوم ویژه ای دارد که روح و جوهر آن را، عنصر هدایت تشکیل می دهد و از این نظر در امتداد خط نبوت قرار دارد و امام ـ جز در آوردن و ابلاغ شریعت ـ در همه شؤون و وظایف نبوت همانند پیامبر است. بنابر این امام، مبيّن شریعت، مفسّر قرآن، مجری احکام خداوند، تامین کننده عدل و امنیّت و در یک کلام تحقّق بخشیدن به آرمان های الاهی در مورد زندگی بشر است. از این روی متکلمان اسلامی امام را خلیفه و جانشین پیامبر و امامت را، رهبری عمومی در امور دنیوی و دینی مسلمين تعریف کرده اند.
از آن جا که یکی از مسئولیت های پیامبر ـ صلی الله علیه و آله و سلم ـ زعامت و رهبری سیاسی جامعه است بنابر این یکی از مسئولیت های امام نیز زعامت سیاسی و رهبری جامعه اسلامی خواهد بود. ذکر این نکته لازم است که سیاست به معنی مدیریت جامعه یکی از شؤون دین و مسئولیت های پیامبر ـ صلی الله علیه و اله و سلم ـ و امام است. بنابر این در اندیشه اسلامی دین جدای از سیاست و یا سیاست جدای از دین نیست.
از طرفی گفته اند بهترین دلیل بر وجود چیزی، وقوع و اتفاق آن است. پس همین که خود رسول اکرم ـ صلی الله علیه و آله و سلم ـ و امیر المؤمنین ـ علیه السلام ـ حکومت تشکیل دادند واضح ترین دلیل بر این است که حضرت دین را از سیاست جدا نمی دانستند. چرا که حکومت یکی از ابعاد امامت است. در این جا به اختصار به نقل سخنانی از حضرت علی ـ علیه السلام ـ می پردازیم که نشان گر این است که ولایت و سرپرستی جامعه از آن مقام امامت است. حضرت در خطبه 205 نهج البلاغه می فرماید: «و الله ما کانت لی فی الخلافة رغبة و لا فی الولایة اربة» یعنی قسم به خداوند که من نه در خلافت رغبتی داشتم و نه در ولایت حاجتی، و منظور از این ولایت، سرپرستی جامعه اسلامی و والی مسلمین است.
آن حضرت در هماورد صفین چنین فرمود: خداوند به خاطر ولایت و سرپرستی که بر امر شما دارم برای من بر عهده شما حقوقی جعل کرده است و به خاطر همین ولایت بر عهده من نيز برای شما حقوقی وضع کرده است (خطبه 206). مطلب دیگر این که حضرت در عهد نامه مالک اشتر بسیاری از خطوط کلی سیاست اسلامی از قبیل اوصاف حاکم اسلامی، حقوق اقشار مختلف، وظایف حاکم و حکومت و مردم و عزّت و استقلال و حفظ مرزها، عدم استیلا دشمنان، تقسیم مال به شخصی و عمومی و حکومتی را آورده است و این دلیل روشنی است که سیاست به معنی حکومت و مدیریت جامعه به نظر حضرت از شئون دین است و نه این که از آن جدا باشد.
حضرت می فرماید: پیامبر اکرم با من پیمان بست و فرمود: ای پسر ابوطالب! تو بر امت من ولایت داری اگر مردم در سلامت و بالاجماع تو را به ولایت و سرپرستی خود برگزيده تدبیر امورشان را بپذیر و اگر گرفتار تشتت شدند آن ها را به حال خود رها کن.[1]
از مجموع سخنان پیش گفته معلوم می گردد که سیاست و مدیریت جامعه و حکومت بر مردم به عنوان بخشی از دین از طرف خداوند به پیامبر ـ صلی الله علیه و آله و سلم ـ و بعد به امام معصوم اعطا شده و آن ها به این مسئولیت منصوب شده اند. مطلب دیگر این که اسلام دین خاتم است و بعد از آن دینی نیامده و نخواهد آمد و احکام این دین باید اجرا شود، چون احکام آن نیز ابدی و عمل به آن تکلیف است یعنی هم دین و هم قانون خدا استمرار دارند. چنان چه بعضی از بزرگان فرموده اند: آن چه خاتمیّت اسلام را تضمین می کند دو چیز است: یکی استمرار قانون خدا و دیگری اجرای آن توسط حکومت، که این دو، در وجود مستمّر قرآن و عترت تحقق یافته است. عترت پیامبر که با وصف عصمت و طهارت، از رهبری و ولایت مطلقه الهی برخوردار می باشند، با خلافت بلافصل علی بن ابی طالب ـ علیه السلام ـ آغاز گردیده و تا زمان ظهور ولی عصر ـ عجل الله تعالی فرجه الشریف ـ و حکومت جهانی آن حضرت ادامه خواهد یافت. «جاودانگی اسلام اقتضا دارد که همان دو شأن تعلیم دین و اجرای احکام اسلامی تداوم یابد که این دو وظیفه در زمان غیبت بر عهده نائبان ولی عصر ـ عجل الله تعالی فرجه الشریف ـ می باشد و فقیهان عادل و اسلام شناس از سويی با سعی بلیغ و اجتهاد مستمرّ، احکام شریعت را نسبت به همه موضوعات و از جمله مسائل جدید و بی سابقه تبیین می نمایند و از سوی دیگر، با اجرای همان احکام استنباط شده، ولایت اجتماعی و اداره جامعه مسلمین را تداوم می بخشند».[2]
نکته پایانی این که گفته اید: اگر از حضرت سوال می کردند بعد از هزار سال بلکه تا قیامت آیا دین از سیاست جدا خواهد بود یا نه؟ باتوجه به آن چه از سیره و سخنان حضرت و در استمرار آن از سایر ائمه بدست می آید و بر اساس آن چه پیشتر گفتیم جواب حضرت این بود که هرگز دین از سیاست و سیاست از دین جدا نمی شود.
و علت اش را قبلاً گفتیم که سیاست جزئی از دین است اولاً و قانون الهی و اجرای آن در جامعه لازمه اش حکومت است و استمرار قانون و اجرای احکام الهی منوط به تشکیل حکومت است. و حضرت در نهج البلاغه فرموده است: ایّها الناس انّ احقّ الناس بهذا الامر اقواهم علیه و اعلمهم بامر الله فیه ؛ یعنی ای مردم! بدانید که سزاوار ترین مردم به امر حکومت و ولایت کسی است که قوی تر باشد در این کار و آگاه تر باشد به امر خداوند. (خطبه 173)
در زمان حضور معصوم اقوی و اعلم امام معصوم است و در زمان غیبت فقیه عادل و با تقوا، مدیر و مدبّر این مسئولیت را به عهده دارد.
معرفی منابع جهت مطالعه بیشتر:
1ـ فیض کاشانی، علم الیقین، ج 2، به نقل از تبیین مردم سالاری دینی، ج 2، قم انتشارات موسسه امام خمینی، 1383، ص 240.
2ـ ولایت فقیه، ولایت فقاهت و عدالت، آیت الله جوادی آملی، قم، مرکز نشر اسراء، 1379.
3ـ نهج البلاغه.
اطلاعات مطلب
- تاریخ انتشار
- 29 امرداد 01
- بازدید
- ۱۰۰
دیدگاه کاربران
هنوز دیدگاهی برای این مطلب ثبت نشده است.