اگر دولت صفویه مورد قبول علماست، پس چرا اکنون دولت براساس نظام ولایت فقیه است؟

  • نشان کردن
؟
متن کاربر

پرسش

اگر دولت صفویه مورد قبول علماست، پس چرا اکنون دولت براساس نظام ولایت فقیه است؟

پاسخ کارشناسی

پاسخ

برای روشن شدن بهتر مطلب با دقت در اندیشه های علما می توان به تصویری اجمالی از دولت مطلوب و دیدگاه علما نسبت به دولت صفوی دست یافت. محقق کرکی: حکومت آرمانی از نظر محقق کرکی اندیشه سیاسی شیعه تحت تأثیر مستمر نظریه امامت قرار دارد. به عبارت دیگر عصر حضور عملاً بر ذهن و فکر اندیشمندان شیعی در عصر غیبت سایه انداخته است به نظر محقق کرکی منصب امامت و رهبری همانند نبوت عظیم است و لذا باید کسانی عهده دار آن باشند که شرع را بشناسد و شایستگی فردی احراز این مقام را دارا باشند. ایشان هم چنین بر لزوم عصمت امام و رهبر تاکید می کند محقق کرکی در چند اثر خود به نظریه ولایت فقیه اشاره کرده است ایشان می فرماید: اصحاب ما اتفاق نظر دارند که فقیه عادل امامی جامع الشرائط فتوا، که از او در احکام شرعیه به مجتهد تعبیر می شود در حال غیبت در همه آن چه نیابت در آن دخیل است نایب ائمه اطهار ـ علیهم السلام ـ می باشد. چه بسا اصحاب، قتل و حدود را مطلقاً استثناء کرده باشند اما دادخواهی نزد ایشان بردن و انقیاد به حکمشان واجب است. در مورد صفویان،مرحوم کرکي ضمن این که هیچ گاه در صدد توجیه مشروعیت آن ها بر نمی آید بلکه چند بار به تصریح یا اشاره آن ها را در زمره حکومت های جائر قرار می دهد. به نظر وی هیچ حکومتی بدون نظارت مستقیم فقها به عنوان نایبان عام امام مشروعيت ندارد. مشروعيت نیز نصب از طریق ائمه است که با روایات اثبات می شود. به همین دلیل کرکی هم چون اکثر علمای عصر صفوی هیچ گاه در صدد یافتن راهی برای مشروع جلوه دادن دولت صفوی بر اساس فقه شیعه بر نیامد، در عین حال باید توجه داشت که محقق با توجه به شرایط زمان برای طرد و اثبات عدم مشروعیت صفویان نیز کوشش نمی کرد. محقق اردبیلی سلطنت شاه طهماسب، شاه اسماعیل دوم، و شاه محمد خدا بنده را درک کرده است اما ظاهراً با هیچ کدام از این ها همکاری نداشته است و ایشان می فرماید: در عصر غیبت نیز مردمان نیازمند به قانون و شريعت الهی و مجریاني صالح و عادلند، محقق اردبيلي فقيه جامع الشرايط را نايب امام تلقي مي کند و معتقد است در عصر غيبت، فقيه حاکم مستقلي است که حاکميت او مطلق و در همه امور جاری است.

نتیجه: دولت مطلوب علما از آرمان امامت الهام می گرفت و عصمت و عدالت در تئوری امامت لزوم تقوا و عدالت را در حاکمان گوشزد می کرد: برخی از فقها مانند: کرکی، شهید ثانی و محقق اردبیلی به صراحت به حکومتی اعتقاد داشتند که زیر نظر فقها قرار داشته باشد و حکومت مطلوب سایر فقها حکومتی بود که صرف نظر از شکل آن، محتوای شرعی داشته باشد و قوانین شرعی را محترم شمارد. در یک جمع بندی می توان گفت که حداقل حکومت مطلوب آنان حکومتی است که مبتنی بر قوانین شرعی بوده و حاکم نیز از شرایط ویژه ای چون عدالت و تقوا برخوردار باشد. فقهای شیعه هیچ گاه سلطنت را بخشی از امامت و یا دنباله آن تلقی ننمودندو همکاری با دولت صفویه تحت عنوان جواز همکاری با دولت جور که در مقاطع قبلی نیز در بین علمای شیعه رواج داشت توجیه می شد، نه بر اساس این که دولت صفویه مشروع تلقی می گردید. در بحث هایی که بین طرفداران و مخالفان همکاری با دولت صفویه جریان داشت، سعی در توجیه همکاری بود، نه مشروعیت بخشیدن به دولت صفوی. با این حال علما هیچ گاه با صفویان به مخالفت برنخاستند،زیرا آنان بر این اعتقاد بودند که حفظ دولت صفویه در آن شرایط به مصلحت شیعه است .اندیشه ولایت فقیه نه تنها در زمان صفویه بلکه قبل از آن نیز فقها معتقد به آن بوده اند و علما، دولت صفویه را فقط از باب اضطرار قبول داشتند و اگر مجالی برای علما در حکومت پیدا می شد، حکومت ولایت فقیه که متصل به حکومت ائمه می باشدرا به عنوان حکومت خود بر می گزيدند.

اطلاعات مطلب

تاریخ انتشار
29 امرداد 01
بازدید
۵۰
گفت‌وگو

دیدگاه کاربران

حداقل ۵ کاراکتر؛ دیدگاه پس از بررسی نمایش داده می‌شود.

هنوز دیدگاهی برای این مطلب ثبت نشده است.