در زمان حضرت علي ـ عليه السلام ـ آزادي بيان خيلي بوده و حتي اجازه داده مي شد که حرف خود را بزنند پس چرا الان بامطبوعات برخورد می شودوآزادی بیان ندارند؟

  • نشان کردن
؟
متن کاربر

پرسش

در زمان حضرت علي ـ عليه السلام ـ آزادي بيان خيلي بوده و حتي اجازه داده مي شد که حرف خود را بزنند پس چرا الان بامطبوعات برخورد می شودوآزادی بیان ندارند؟

پاسخ کارشناسی

پاسخ

همانگونه که شما اشاره نموديد، نگاهي گذرا به شيوه حکومتي حضرت علي ـ عليه السلام ـ گوياي اين واقعيت است که مخالفان سياسي بويژه خوارج در حکومت حضرت از آزادي بيان برخوردار بودند و آزادانه عقايد و افکار خود را ابراز مي کردند. «روش امام ـ عليه السلام ـ در برخورد با خوارج، روش ملايمت و نرمش بود و در سخنان وي خطاب به آنان جز تحبيب و تذکرات هدايتگرانه چيز ديگري شنيده نمي شد آن حضرت درست بسان پدري که بخواهد فرزندان عاق و سرکش خود را به راه بياورد با آنان معامله مي کرد و حقوق آنان را از بيت المال مي پرداخت و به داد و فريادشان در مسجد و اطراف آن اعتنا نمي کرد و تمام همت او اين بود که، از طريق رام ساختن اين گروه، وحدت کلمه را به جامعه باز گرداند و غده  سرطاني شام را، که خوارج نيز زاييده  آن بود، ريشه کن سازد.»[1] در واقع حضرت تلاش مي کرد در فضايي کاملاً آرام و بدور از تشنج و در نهايت عطوفت و مهرباني سخنان خوارج را بشنود و پاسخ منطقي به آنان بدهد و بدين وسيله شبهات را از ذهن و دل آنان بزدايد و تا حد امکان آنان را هدايت کند و از گمراهي نجات بخشد و اين عضو جدا شده از پيکره  جامعه اسلامي را به ساير اعضا پيوند دهد و با همين روش توانست حدود دو سوم آنها را جدا کند و در اثر تلاش هاي آن حضرت هشت هزار نفر از دوازده هزارنفر خوارج، از آنان جدا شدند و توبه کردند و چهار هزار نفر به عناد و لجاجت خود ادامه دادند.[2] از اين رو در حکومت حضرت با خوارج در نهايت آزادي برخورد مي شد و آنان مي توانستند آزادانه عقايد و افکار خود را ابراز کنند و به تعبير استاد شهيد مطهري ـ رحمه الله ـ « امير المؤمنين با خوارج در منتهي درجه  آزادي و دموکراسي رفتار مي کرد او خليفه است و آنها رعيتش، هر گونه اعمال سياستي برايش مقدور بود. اما او زندانشان نکرد و شلاقشان نزد و حتي سهميه  آنان را از بيت المال قطع نکرد، به آنها نيز همچون ساير افراد مي نگريست. اين مطلب در تاريخ زندگي علي ـ عليه السلام ـ عجيب نيست، اما چيزي است که در دنيا کمتر نمونه دارد. آنها همه در  اظهار عقيده آزاد بودند و حضرت خودش و اصحابش با عقيده آزاد با آنان روبرو مي شدند و صحبت مي کردندو طرفين استدلال مي کردند، استدلال يکديگر را جواب مي گفتند. شايد اين مقدار آزادي در دنيا بي سابقه باشد که حکومتي با مخالفين خود تا اين درجه با دموکراسي رفتار کرده باشد».[3] البته اين رفتار حضرت با خوارج تا زماني بود که آنان پا را فراتر از ابراز عقيده و بيان افکار خويش نگذاشته بودند اما هنگامي که در صدد مخالفت با حکومت اسلامي بر آمدند و تلاش نمودند که افکار فاسد خويش را بر مردم تحميل نمايند و فعاليت هاي مخرّبي را براي پيشبرد عقيده  فاسد خود بکار بستند، حضرت با آنان با قاطعيت برخورد نمود و از فتنه انگيزي آنان جلوگيري نمودند. «خوارج در ابتدا آرام بودند و فقط به انتقاد و بحثهاي آزاد اکتفا مي کردند. رفتار علي ـ عليه السلام ـ نيز درباره آنان همانطور بود که گفتيم يعني به هيچ وجه مزاحم آنها نمي شد و حتي حقوق آنها را از بيت المال قطع نکرد، اما کم کم روششان را عوض کردند و تصميم گرفتند دست به انقلاب بزنند. در اينجا ديگر جاي گذشت و آزاد گذاشتن نبود زيرا مسأله اظهار عقيده نيست بلکه اخلال در امنيِّت اجتماعي و عليه حکومت شرعي است، لذا علي ـ عليه السلام ـ آنان را تعقيب کرد و در کنار نهروان با آنان رو در رو قرار گرفت، خطابه خواند و نصيحت کرد و اتمام حجت نمود».[4] بنابر اين، آزادي خوارج در زمان حضرت تا حدّي بود که به فتنه گري و ترويج عقايد منحرف آنان نينجامد و فضاي سالم جامعه را آلوده نسازد و در حدّ اظهار عقيده و بيان افکار باقي مانده بود. «حضرت در برخورد با خوارج فرمود مادامي که خوني نريخته اند و مالي را به غارت نبرده اند و ناموسي را هتک نکرده اند، کاري با آنان نداشته باشيد، يعني مادامي که قناعت به اعتقاد فاسد خود دارند و تعدّي و تجاوز نمي کنند، مستحق جنگ و پيکار نيستند، بهمين جهت بود امير المؤمنين ـ عليه السلام ـ مدتي جنگ با خوارج را به تأخير انداخت و در آن مدت بوسيله  شخصيت هاي آگاه و مطلع و موثق باحتجاج با آنان پرداخت. اين است معناي اينکه «عقيده اشخاص محترم است» نه اينکه هر عقيده اي بايد در اجتماع و بدون هيچ قيد و شرطي ابراز شود و جامعه را به اضطراب و تشويش و خونريزيها مبتلا بسازد ».[5]

در نظام جمهوري اسلامي نيز که بر پايه مباني و اصول اسلام شکل گرفته است، آزادي بيان امري پذيرفته شده است و بر اين اساس، مطابق قانون اساسي «نشريات و مطبوعات در بيان مطالب آزادند مگر آن که مخلّ به مباني اسلام يا حقوق عمومي باشد. تفصيل آن را قانون معين مي کند».[6] و در ماده شش قانون مطبوعات موارد اخلال به مباني اسلام و حقوق عمومي در دوازده مورد به تفصيل بيان شده است که از جمله مي توان به اشاعه فحشا و منکرات و ايجاد اختلاف بين اقشار جامعه و اهانت به دين مبين اسلام و مقدسات آن و افترا به مقامات، نهادها، ارگان ها و فاش نمودن و انتشار اسناد و دستورها و مسايل محرمانه و پوشش شايعات و مطالب خلاف واقع و انتشار مطالب عليه اصول قانون اساسي [7] اشاره نمود. بنابر اين اصل آزادي بيان و ابراز عقيده در نظام جمهوري اسلامي پذيرفته شده است، اما اين بدان معنا نيست که اين آزادي بي حدّ و مرز است بلکه داراي حدود و شرايطي است تا در سايه آن از اين آزادي سوء استفاده نگردد و اين آزادي سالم به آزادي مخرّب منجر نشود. از اين رو نشريات و مطبوعات در بيان مطالب و ارايه افکار و عقايد مختلف آزادند اما تا مادامي که پا را فراتر از ابراز عقيده و بيان افکار نگذارند و با سوء استفاده از اين آزادي در جهت ترويج افکار نادرست و تخريب ارزشها و مباني اسلامي گام برندارند که در اين صورت، اين نه تنها اظهار عقيده و بيان فکر نيست که در واقع فتنه گري و مبارزه با نظام اسلامي محسوب مي گردد. در حقيقت همان کاري را که خوارج با شمشير انجام دادند و با قيام مسلحانه به مقابله با حکومت علوي پرداختند. و بدين وسيله تلاش نمودند تا عقايد فاسد خويش را بر مردم تحميل نمايند و در جامعه ترويج کنند.

امروز برخي از روزنامه ها با استفاده از قلم انجام مي دهند و با نشر و ترويج افکار نادرست، نظام اسلامي را به مبارزه مي طلبند و به راستي همان گونه که پيامبر گرامي اسلام ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ فرموده اند: «فتنة اللسان اشدّ من ضرب السيف؛[8] فتنه انگيزي زبان از ضربت هاي شمشير شديدتر است». و همان طوري که حضرت علي(ع) فرمودند: «ربّ قول انفذ من صول؛[9] بسا سخني که از حمله مسلحانه مؤثرتر است».

بنابراين برخورد نظام اسلامي با اين گونه نشريات و مطبوعات نه به معناي مقابله با آزادي بيان که در حقيقت مبارزه با ترويج افکار نادرست و تخريب ارزشهاي جامعه است.

مقام معظم رهبري در اين باره فرمودند: بعضي از اين مطبوعاتي که امروزه هستند پايگاههاي دشمنند، همان کاري را مي کنند که راديو و تلويزيون هاي بي بي سي و آمريکا و رژيم صهيونيستي مي خواهند بکنند. من نه با آزادي مطبوعات مخالفم و نه با تنوع مطبوعات اگر مطبوعات آن گونه که در قانون اساسي است مايه روشنگري باشند، به نفع مردم و دين قلم بزنند، اين مطبوعات هر چه بيشتر باشند، بهتر است. اما وقتي مطبوعاتي پيدا مي شوند که همه همت شان تشويش افکار عمومي، ايجاد بدبيني مردم به نظام است، اميد را در جوانان مي ميرانند، روح اعتماد به مسئولين را در مردم تضعيف مي کنند، نهادهاي رسمي را تضعيف مي کنند، مدل اينها کيست؟ مطبوعات غربي هم اين گونه نيستند. اين يک شارلاتانيزم مطبوعاتي است. من بارها به مسئولان دولتي تذکر داده ام و به طور جدّي از آن ها خواسته ام که جلوي اين وضعيّت را بگيرند. اين اسمش محدود کردن مطبوعات و جلوگيري از انتقال آزاد اطلاعات نيست، انتقال سالم اطلاعات مورد تأييد ماست، معناي اين کار جلوگيري از نفوذ دشمن و به ثمر رسيدن توطئه تبليغاتي اوست».[10]

بنابراين همان گونه که خوارج تا زماني که به ابراز عقايد و نظرات خود بسنده نموده و اقدام عملي بر خلاف حکومت اسلامي انجام نداده بودند، آزاد بودند. اما هنگامي که به اقدام عملي و مقابله با حکومت حضرت دست زدند و در صدد تحميل عقايد نادرست خود بر مردم برآمدند، حضرت با آنان قاطعانه برخورد نمود و فتنه آنان را خاموش ساخت.

مطبوعات نيز در کشور از آزادي بيان برخوردار هستند و آزادانه مي توانند فعاليت کنند. اما زماني که با سوء استفاده از آزادي به ترويج افکار نادرست و تخريب باورها و ارزش ها بپردازند و در راستاي اهداف دشمنان گام بردارند در حقيقت به مبارزه با نظام اسلامي برخاسته اند و با فتنه گري خود در امنيت رواني، اخلاقي و اعتقادي کشور اخلال وارد نموده اند که بايد با آنان با قاطعيت برخورد نمود و توطئه آنان را خنثي نمود.

معرفی منابع جهت مطالعه بیشتر:

1ـ تساهل و تسامح از ديدگاه امام علي ـ عليه السلام ـ ، محمدرضا آقاجاني قناد، مرکز پژوهش هاي اسلامي صدا و سيما، 1380.

2ـ سيماي آزادي در انديشه اسلامي، مجيد صفاتاج، تهران: دفتر نشر فرهنگ اسلامي، 1380.

3ـ جاذبه و دافعه علي ـ عليه السلام ـ ، مرتضي مطهري، تهران، انتشارات صدرا، 1377.

4ـ مداراي بين مذاهب، سيد صادق سيد حسيني، قم، دفتر تبليغات اسلامي حوزه علميه قم، 1383.

 


[1] . سبحاني، جعفر، فروغ ولايت، تهران، انتشارات صحيفه، 1376، ص 647.

[2] . حکومت اسلامي، سال پنجم، شماره سوم 79، ص 451، مطهري، مرتضي، جاذبه و دافعه علي ـ عليه السلام ـ ، تهران: انتشارات صدرا، 1377، ص 144.

[3] . مطهري، مرتضي، جاذبه و دافعه علي ـ عليه السلام ـ تهران، انتشارات صدرا، 1377، ص 139.

[4] . مطهري، مرتضي، جاذبه و دافعه علي ـ عليه السلام ـ همان ص 142 و 143.

[5] . جعفري، محمد تقي، ترجمه و تفسير نهج البلاغه، تهران: دفتر نشر فرهنگ اسلامي، 1376، ج 10، ص 267.

[6] . قانون اساسي، اصل 24.

[7] . قانون مطبوعات، تهران، انتشارات مجد، 1379، ص 15-16-17.

[8] . مجلسي، محمد باقر، بحارالانوار، تهران، دارالکتب الاسلاميه، 1398ق، ج71، ص286.

[9] . دشتي، محمد، ترجمه نهج البلاغه، قم، مؤسسه فرهنگي تحقيقاتي اميرالمؤمنين(ع)، حکمت 394.

[10] . روزنامه کيهان 3/2/79. سخنراني مقام معظم رهبري در جمع بزرگ جوانان، 1/2/1379.

اطلاعات مطلب

تاریخ انتشار
31 امرداد 01
بازدید
۷۴
گفت‌وگو

دیدگاه کاربران

حداقل ۵ کاراکتر؛ دیدگاه پس از بررسی نمایش داده می‌شود.

هنوز دیدگاهی برای این مطلب ثبت نشده است.