چرا پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله و سلم با دختر نه ساله¬ای به نام عایشه ازدواج نمود در حال دخترانی که در این سن قرار دارند آمادگی انجام مسائل زناشویی را ندارند؟

  • نشان کردن
؟
متن کاربر

پرسش

چرا پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله و سلم با دختر نه ساله­ای به نام عایشه ازدواج نمود در حال دخترانی که در این سن قرار دارند آمادگی انجام مسائل زناشویی را ندارند؟

پاسخ کارشناسی

پاسخ

مقدمه:

ازدواج هاي پيامبر اسلام به طور کلي در راستاي گسترش اهداف عالي اسلامي صورت مي گرفت. در رأس اين اهداف، هدف سياسي - تبليغي بود. زندگي مردم در حجاز به شکل قبيله اي بود. اتصال به يک قبيله ضمن اينکه احتمال جنگ و خونريزي را از بين مي برد ظرفيت پشتيباني به سزايي نيز ايجاد مي نمود. طايفه تيم يکي از قبايل بزرگ و ذي نفوذ مکه بود. ابوبکر از بزرگان طايفه تيم بود. پيوند با اين خانواده بزرگ، گام خوبي در جهت تبليغ اسلام به شمار مي رفت. پيوند با اين قبيله ضمن اينکه باعث مديريت بهينه نيروي سياسي آن مي شد پشتوانه قابل توجهي براي نهال نوپاي اسلام محسوب مي شد. در آن دوران چنين ازدواجي نه تنها جنبه منفي نداشت بلکه امري بسيار عادي تلقي مي شد.

علاوه بر اين توجه داشته باشيد که اگر نقل تاريخي ازدواج پيامبر ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ در سن 9 سالگي را بپذيريم همه مورخان تصريح نموده اند که ورود عايشه به خانه پيامبر صلوات لله عليه دو سال بعد از عقد ازدواج بوده است در اين صورت حداقل نتيجه اي که مي توان گرفت اين نکته است که پيامبر ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ به منظور ارضاء شهوت با عايشه ازدواج نکرده است چرا که امر معقولي نيست که کسي به منظور شهوت راني ازدواج کند و دو سال بعد همبستر شود. ضمن اينکه اگر بنا به شهوت راني بود بهترين کنيزان و دختران عرب کانديداي ازدواج با پيامبر مکرم اسلام ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ بودند لکن پيامبر مکرم اسلام از سن 25 تا 50 سالگي فقط با حضرت خديجه 40 الي 65 ساله که بيوه نيز بودند رابطه زناشويي داشتند.

حکمت هاي ازدواج هاي پيامبر

براي درک بهتر حکمت ازدواج هاي پيامبر ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ بيان دو نکته ضروري است.

اول: نگاهي کوتاه به فرهنگ ازدواج در جزيرةالعرب در زمان پيامبر ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ

1. عرب هاي جاهلي نسبت به دختر، بلکه جنس زن بي علاقه بودند، چون در محيطي که دائم مردم با هم به جنگ و خونريزي مشغول بودند و هر کس هر چه قدر که مي توانست، به ديگران روا مي داشت، خوف داشتند که در جنگ، دختران اسير شوند و باعث ننگ آن طايفه گردند، نيز به جهت وضع بد اقتصادي و اين که دختران به فحشا رو آورند و... به دختر علاقه اي نداشتند، بلکه دخترداري را ضد ارزش مي شمردند و به زنده به گور کردن دختران رو آوردند.

2. چون جنگ و خونريزي در آن محيط امري متداول بود، و عرب جاهلي با اندک بهانه اي يکديگر را مي کشتند، حاصل به هم خوردن تعادل جمعيتي بود و نسبت زنان به مردان افزايش چشمگيري پيدا مي کرد (چون مردان به جنگ اقدام مي کردند، نه زنان و کشته ها از مردان بود) که گزينه «چند زن داشتن» را براي رهايي از مشکل عدم تعادل جمعيتي پذيرفتند. اين مشکل در اکثر نقاط از جمله در ايران هم وجود داشت، ليکن در عربستان بيشتر بود.

3. در آن وضع ناگوار اقتصادي، زن گرفتن از يک خانواده و قبيله نوعي کمک به آنان محسوب مي شد، به همين جهت مشرکان قريش به دامادهاي پيامبر ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ فشار وارد مي کردند که دختران پيامبر ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ را طلاق دهند و بر مشکلات پيامبر افزوده بشود.

4. در محيطي که ناامني و جنگ و خونريزي آسايش را از همگان ربوده بود، ازدواج با دختران يک قبيله از مهم ترين عامل بازدارنده از جنگ به شمار مي آمد ضمن آن که باعث پشتيباني آن قبيله مي گرديد.

5. در آن وضع زن بيوه اگر شوهر نمي کرد، خوشايند نبود، بلکه زشت شمرده مي شد. به مجرد آن که شوهر مي مرد، يا از وي طلاق مي گرفت و عده وفات يا طلاق سپري مي شد، شوهري ديگر گزينش مي شد، مانند «اسماء بنت عميس» که اول همسر جعفر بن ابي طالب شد، بعد از شهادتش به عقد ابوبکر درآمد و بعد از درگذشت ابوبکر همسر امام علي ـ عليه السلام ـ شد. اين شيوه در آن فرهنگ متداول بود.

نکته دوم: نگاهي گذرا به ازدواج هاي پيامبر ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ

1. پيامبر ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ در 25 سالگي با حضرت خديجه که چهل ساله  بود و قبلاً يک يا دوبار شوهر کرده بود و با مرگ شوهر بيوه شده بود، ازدواج نمود، و به مدت بيست و پنج يا بيست و هشت سال با وي زندگي کرد و همسر ديگري نگرفت. و تا یک سال پس از مرگ خدیجهسلام الله علیها نیز با کسی ازدواج ننمود.[1]

2. همه همسران پيامبر (جز عايشه) بيوه بودند. آنان پيش از آن که به همسري پيامبر ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ درآيند، يک يا دوبار شوهر نموده بودند و بعد از درگذشت و يا شهادت شوهر و انقضاي عده به عقد پيامبر ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ درآمدند. [2]

3. عمده ازدواج هاي پيامبر ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ در شرايط سخت و دشوار جنگي صورت گرفته بود، مانند شکست مسلمانان در جنگ احد که وضع مسلمانان بسيار ناراحت کننده بود.

4. پيامبر ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ از قبايل مهم عرب مانند تيم، عدي، بني اميه، نيز يهوديان مدينه همسر انتخاب کرد، ولي از قبايل انصار زن نگرفت. [3]

5. دقت در اين امور به ما مي فهماند که ازدواج هاي پيامبر نه در پي ارضاي خواهش هاي نفساني، بلکه در جهت اهداف عالي بود که ذيلاً بيان مي شود.

بي شک پيامبر در ازدواج هاي متعدد دنبال خوشگذراني ها نبود، چون:

اولاً: اگر چنين بود، مي بايست در سنين جواني به اين امر مبادرت مي کرد، نه در سنين پيري و آن هم در شرايط سخت و دشوار.

ثانيا: اگر شهوت انگيز بود، مي بايست جهت گيري هايش در گزينش همسر، اين ادعا را اثبات کند. حضرت دنبال زنان زيبا و جذاب از جهت امور جنسي و جواني نبود، حتي به خواستگاري برخي از زنان مانند «ام سلمه» رفت و او تعجب نمود در اين سن و سال که کسي حاضر نمي شود با او ازدواج کند، چرا پيامبر دنبال زنان جوان نمي رود و به خواستگاري او کسي را فرستاده است. حتي همبستري با عايشه نيز که تنها همسر باکره پيامبر مکرم اسلام بود، حداقل دو سال بعد از ازدواج صورت گرفت. اگر منظور پيامبر ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ از ازدواج ارضاء شهوات بود هرگز چنين تاخيري روا نبود.

ثالثاً: آناني که با انگيزه کاميابي جنسي به ازدواج هاي متعدد رو مي آورند، ماهيت زندگي آنان به گونه اي ديگر است. آنان به زرق و برق ظاهري زندگي، لباس و زينت زنان و رفاه و خوشگذراني رو مي آورند؛ در حالي که سيره و زندگي پيامبر اسلام ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ خلاف اين را نشان مي دهد. پيامبر ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ در برابر خواست همسران خويش در مورد زرق و برق زندگي، آنان را مخيّر کرد که يا همين ساده زيستي را برگزينند و به عنوان همسر پيامبر باقي بمانند و يا از حضرت طلاق بگيرند و بروند دنبال زرق و برق زندگي.

علامه طباطبايي در اين باره مي نويسد: داستان تعدد زوجات پيامبر ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ را نمي توان بر زن دوستي و شيفتگي آن حضرت نسبت به جنس زن حمل نمود، چه آن که برنامه ازدواج آن حضرت در آغاز زندگي که تنها به خديجه اکتفا نمود و هم چنين در پايان زندگي که اصولاً ازدواج بر او حرام شد، منافات با بهتان زن دوستي آن حضرت دارد.[4]

رابعا: دو تن از زنان پيامبر ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ کنيز بودند. اگر هدف ازدواج لذت بردن از آنان بود، اين دو چون که کنيز بودند، بدون ازدواج، پيامبر ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ مي توانست از آنان بهره مند شود. با اين تحليل، ازدواج بي فايده بود.

بنابراين اهداف و حکمت هاي ازدواج پيامبر ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ را مي بايست در اهداف بلند و ارزشي جستجو نمود که مهم ترين آن بدين شرح است:

1. هدف سياسي ـ تبليغي

يکي از اهداف ازدواج هاي پيامبر ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ هدف سياسي ـ تبليغي بود؛ يعني با ازدواج موقعيتش در بين قبايل مستحکم گردد و بر نفوذ سياسي و اجتماعيش افزوده شود و از اين راه براي رشد و گسترش اسلام استفاده نمايد. حضرت به خاطر دست يابي بر موقعيت هاي بهتر اجتماعي و سياسي، در تبليغ دين خدا و استحکام آن و پيوند با قبايل بزرگ عرب و جلوگيري از کارشکني هاي آنان و حفظ سياست داخلي و ايجاد زمينه مساعد براي مسلمان شدن قبايل عرب، به برخي ازدواج ها رو آورد.

در راستاي اين اهداف پيامبر ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ با عايشه دختر ابوبکر از قبيله بزرگ «تيم» با حفصه دختر عمر از قبيله بزرگ «عدي» با ام حبيبه دختر ابوسفيان از قبيله نامدار بني اميه، ام سلمه از بني مخزوم، سوده از بني اسد، ميمونه از بني هلال و صفيه از بني اسرائيل پيوند زناشويي برقرار نمود. ازدواج مهم ترين پيوند و ميثاق اجتماعي است، به ويژه در آن فرهنگ تأثير بسياري از خود به جا مي گذارد.

در آن محيطي که جنگ و خونريزي و غارتگري رواج داشت، بلکه به تعبير «ابن خلدون» جنگ و خونريزي و غارتگري جزو خصلت ثانوي آنان شده بود،[5] بهترين عامل بازدارنده از جنگ ها و عامل وحدت و اُلفت، پيوند زناشويي بود. به همين جهت پيامبر ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ با قبايل بزرگ قريش، به ويژه با قبايلي که بيش از ديگران با پيامبر ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ دشمن بودند، مانند بني اميه و بني اسرائيل، ازدواج نمود. اما با قبايل انصار که از سوي آنان هيچ خطري احساس نمي شد و آنان نسبت به پيامبر ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ دشمني نداشتند، ازدواج نکرد.

«گيورگيو» نويسنده مسيحي مي نويسد: محمد ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ ام حبيبه را به ازدواج خود درآورد تا بدين ترتيب داماد ابوسفيان شود و از دشمني قريش نسبت به خود بکاهد. در نتيجه پيامبر با خاندان بني اميه و هند زن ابوسفيان و ساير دشمنان خونين خود خويشاوند شد و ام حبيبه عامل بسيار مؤثري براي تبليغ اسلام در خانواده هاي مکه شد.[6]

2. هدف تربيتي

پيامبر ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ حمايت از محرومان و واماندگان را جزء آيين نجات بخش خويش قرار داد. قرآن مردم را به حمايت از واماندگان و محرومان و ايتام فرا مي خواند. پيامبر ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ در مناسبت هاي مختلف مردم را به اين کار خداپسندانه تشويق نمود، و در عمل براي مردان بيچاره و وامانده در کنار مسجد «صفه» را بنا نهاد و حدود هشتاد نفر از آنان را در آن جا سکني داد. اين حمايت عملي و صفه نشيني مربوط به مردان بود، اما درباره زنان با توجه به موقعيت آنان، اين گونه راه حل براي رهايي آنان از مشکلات پسنديده نبود، بلکه رسول خدا ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ براي زنان راه حل ديگري را در نظر گرفت. حضرت از فرهنگ مردم و راه حل چند همسرداري که بازتاب شرايط اجتماعي بود، بهره جست و مردان مسلمان را تشويق نمود که زنان بي سرپرست و يتيم دار را به تناسب حالشان، با پيوند زناشويي به خانه هاي خويش راه بدهند، تا آنان و يتيمانشان از رنج بي سرپرستي و تنهايي و فقر مالي و عقده هاي رواني رهايي يابند؛ و خود نيز در عمل به اين کار تن داد تا مسلمانان در عمل تشويق شوند و در مسير رفع محروميت واماندگان قدم بردارند.

پيامبر ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ با زنان بيوه ازدواج نمود و آنان را به همراه فرزندان يتيمشان به خانه خويش راه داد، تا هم خودش به قدر توان در زدودن مشکلات گام برداشته باشد و هم الگوي خوبي براي مردم در اين امر باشد.

3. هدف رهايي کنيزان

اسلام با برنامه ريزي دقيق و مرحله به مرحله در جهت آزادي اسيران گام برداشت. رسول خدا ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ از شيوه هاي خوب و متعدد براي آزادي اسيران بهره جست که ازدواج از جمله آنها است. جويريه و صفيه کنيز بودند. پيامبر ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ اين دو را آزاد کرد و سپس با آن دو ازدواج نمود، تا بدين وسيله به مسلمانان بياموزد که مي شود با کنيز ازدواج نمود. اول او را آزاد نمود و سپس شريک زندگي قرار داد. در ازدواج پيامبر با جويريه بسياري از کنيزان آزاد شدند. توضيح اين که: جويريه در غزوه بني مصطلق اسير شده بود و در سهم غنيمتي رسول خدا ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ قرار گرفت. حضرت وي را آزاد کرد و سپس با وي ازدواج نمود. کارحضرت براي يارانش الگوي خوبي شد و تمامي اسيران غزوه مصطلق که حدود دويست تن بودند، آزاد شدند.

«گيورگيو» دانشمند مسيحي مي نويسد: محمد با جويريه ازدواج کرد. يارانش اين عمل را نپسنديدند و آن را با تعجب مي نگريستند. فرداي آن روز کم کم اسيران خود را آزاد کردند، چون که نمي توانستند بپذيرند که بستگان همسر پيامبر ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ برده آنان باشند.[7]

4. نجات زن و جلوگيري از غلتيدن وي در دام بستگان مشرک و کافر

برخي از زناني که مسلمان شده بودند و به جهت مرگ، شهادت و يا ارتداد شوهر، بي سرپرست مي شدند و زندگي بر آنان بسيار مشکل بود و در وضع بسيار آشفته اي به سر مي بردند، همانند ام حبيبه، دختر ابوسفيان که همراه شوهرش به حبشه هجرت کرد و در آن جا بي سرپرست شد. نه مي توانست در آن جا بماند و نه به مکه نزد پدر برگردد.

پيامبر ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ وقتي که از مشکل وي با خبر شد، پيکي براي نجاشي پادشاه حبشه فرستاد و از او خواست تا ام حبيبه را به عقد پيامبر درآورد. اين ازدواج باعث شد که وي از بي پرستي نجات پيدا کند و به دامن بستگان مشرک خويش نغلتد.

5. طرد سنت غلط و جاهلي

در اسلام «پسرخوانده» حکم پسر واقعي را ندارد و زن پسر خوانده بر مرد محرم نيست. در حالي که در جاهليت احکام پسر واقعي را بر پسر خوانده سرايت مي دادند، از آن جمله زن پسر خوانده بر پدر خوانده محرم بود. اسلام اين حکم را باطل نمود.[8] پيامبر ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ به دستور خدا با «زينب بنت جحش» همسر مطلقه زيد بن حارثه، پسرخوانده پيامبر بود، ازدواج نمود، تا حکم جاهاي را در عمل باطل کند و مردم پذيراي نقض حکم جاهلي باشند.[9]

اگر اين ازدواج صورت نمي گرفت، ممکن بود زيد بن حارثه، يا پسرش اسامة بن زيد، بعد از رحلت پيامبر به عنوان پسر و وارث پيامبر مطرح مي شد و مسير امامت و وراثت خاندان پيامبر ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ دگرگون مي شد.

افزون بر اين امور ازدواج هاي پيامبر از اهداف و حکمت هاي ديگري برخوردار بود که به جهت رعايت اختصار از ذکر آنها خودداري مي شود.

 


[1] .ابن هشام، السیرة النبویة، ج2، ص647؛ ابن اثیر، الکامل، ج2، ص307؛ ملکی، محمد حسن قدردان، در باره پیامبر اعظم6، ص299 و 300.

[2] . ابن اثیر، الکامل، ج2، ص308؛ ابن کثیر، البدایة و النهایة، ج3، ص130؛ بلاذری، انساب الأشراف، ج1، ص410.

[3] . ر.ک: ملکی، محمد حسن قدردان، پیشین، ص299.

[4]. طباطبايي، سيد محمد حسين، فرازهايي از اسلام، ص 174.

[5]. مقدمه ابن خلدون (ترجمه)، ج 1، ص 286.

[6]. محمد پيامبري که از نو بايد شناخت، ص 207.

[7]. همان، ص 181.

[8]. احزاب / 4.

[9]. احزاب / 37.

اطلاعات مطلب

تاریخ انتشار
26 امرداد 01
بازدید
۴۷۴
گفت‌وگو

دیدگاه کاربران

حداقل ۵ کاراکتر؛ دیدگاه پس از بررسی نمایش داده می‌شود.

هنوز دیدگاهی برای این مطلب ثبت نشده است.