مجازات قتل در اسلام قصاص و يا ديه است؛ اگر فردي توسط پدرش به قتل برسد چرا مجازاتي براي پدر در اين دنيا تعريف نشده است؟
مجازات قتل در اسلام قصاص و يا ديه است؛ اگر فردي توسط پدرش به قتل برسد چرا مجازاتي براي پدر در اين دنيا تعريف نشده است؟

پرسش
پاسخ
در مورد سؤال فوق ابتدا لازم است كه تعريفي از مجازات داشته باشيم تا بعد مشخص شود كه براي پدر مجازاتي معيّن شده است يا نه؟
مجازات در لغت به معناي مكافات و پاداش دادن و جزا دادن است [1] و در اصطلاح چنين تعريف شده است:
«مجازات عبارت است از هر نوع صدمه، يا محدوديتي كه بر طبق قانون و به منظور تحقّق بخشيدن به هدفهاي خاصي از طرف دادگاه نسبت به جسم و تن و حيثيت و آزادي و مال و دارايي مجرم تحميل ميشود مانند: اعدام و قصاص نفس و قصاص عضو و ديه و ....»[2]
برخي ديگر نيز مجازات را اين گونه تعريف كردهاند:
«مجازات عبارت است از تنبيه كيفري كه بر مرتكب جرم تحميل ميشود، مفهوم رنج از مفهوم مجازات غير قابل تفكيك است و در واقع رنج و تعب است كه مشخِصّ حقيقي مجازات است.»[3]
بنابراين، معلوم ميگردد كه مجازات منحصر به قصاص (اعدام) و ديه نميباشد؛ بلكه حدود و تعزيرات را نيز شامل ميگردد.
امّا فرزند كشي عمل ناپسند و شنيعي است كه از دوران گذشته و با انگيزههاي مختلف صورت ميگرفته است؛ دين مبين اسلام از همان آغاز با اين عمل مخالف بوده و در قرآن كريم مردم از اين عمل منفور نهي شده و ارتكاب اين جرم از گناهان و خطاهاي بزرگ شمرده است.
آية 31 سورة اسراءدر اين زمينه بيان ميدارد :«و لا تقتلوا أولادكم خشيه إملاق، نحن نرزقهم و إيّاكم، إنّ قتلهم كان خطأ كبيرا»؛ يعني؛ هرگز فرزندان خود را از ترس فقر به قتل نرسانيد كه ما رازق شما و آنها هستيم؛ همانا قتل فرزند گناه بسيار بزرگي است. اين نهي در آية 151 سورة انعام نيز تكرار و مورد تأكيد قرار گرفته است.
بنابراين، فرزند كشي از نظر اسلام عملي ممنوع بوده و براي آن علاوه بر مجازات اخروي، مجازات دنيوي نيز قرار داده شده است و اين گونه نيست كه پدري با كشتن فرزند خويش در اين دنيا مجازات نشود؛ بلكه از ميان انواع مجازات ها فقط مجازات قصاص از او نفي شده است و باقي مجازاتها (هم چون ديه و تعزير) در مورد او ثابت است.
مادة 220 قانون مجازات اسلامي بيان ميكند:
«پدر يا جدّ پدري كه فرزند خود را بكشد، قصاص نميشود و به پرداخت ديه به ورثه مقتول و تعزيرمحكوم خواهد شد».
اين مسأله كه اگر پدر يا جدّ پدري فرزندش را به قتل برساند قصاص نميشود از قواعد مسلم در نزد فقهاي شيعه است و در اين مسأله اختلافي بين آنان وجود ندارد؛ فلسفه قصاص نشدن پدر نيز شرف و منزلت پدري در بينش و اخلاق اسلامي است، نه اينكه به پدر امتياز خاصي داده شده باشد كه حتي مجاز به كشتن فرزند باشد و يا اينكه حق كشتن فرزند را داشته باشد؛ بلكه كشتن فرزند نيز همانند كشتن ديگران ممنوع، و شرعا حرام و معصيت است. جز اينكه فقط قصاص نميشود و مستند اين حكم رواياتي است كه از ائمه معصومين عليهم السلام رسيده است. به عنوان مثال حضرت علي ـ عليه السّلام ـ فرموده است:
«لا يقتل يقتل والد بولده إذا قتله ....»[4]
يعني:هر گاه پدر فرزند خودش را به قتل برساند، بابت قتل فرزند كشته نميشود....
امام باقر عليه السلام در اين زمينه فرموده است: «پدر بابت كشتن فرزندش كشته نميشود، لكن با ضربة شديد او را ميزنند و از محل اقامت خودش تبعيد ميگردد».[5]
مجازات تعزيري پدر براي قتل فرزند در مادة 612 قانون مجازات اسلامي نيز پيش بيني شده است كه ميگويد: «هر كس مرتكب قتل عمد شود... و به هر علت قصاص نشود... دادگاه مرتكب را به حبس از 3 تا ده سال محكوم مينمايد».
طبق اين مادة مجازات تعزيري پدر در صورت كشتن فرزند در اين دنيا، زندان به مدت 3 تا 10 سال است.
مجازات بعدي كه براي پدر مشخص شده است. اين است كه لازم است دية فرزند را به ورثه او پرداخت كند؛ البته هر چند خود پدر از ورّاث فرزند مقتول خويش است، لكن از ديهاي كه پرداخت ميكند ارث نميبرد و نه تنها چنين است، بلكه اگر فرزندش اموالي نيز داشته باشد، از آن اموال نيز ارث نخواهد برد. در قانون مدني ما نيز در مادة 880 تصريح شده است كه«قتل از موانع ارث است» و قاتل از مقتول ارث نميبرد.
هم چنين بر پدري كه قاتل است،واجب است كه بابت كشتن فرزند خودش كفّاره دهد كه كفارة اين عمل او كفّاره جمع است(يعني 60 مسكين را طعام دهد، يك بنده آزاد كند و 60 روز روزه بگيرد). [6] .
معرفی منابع جهت مطالعه بیشتر:
1. حقوق جزاي اختصاصي اسلام، عابدين مؤمني، انتشارات خط سوم، 1382 شمسي
- حقوق كيفري اختصاصي، هوشنگ شامبياتي، انتشارات ويستار، 1374 شمسي
3. حقوق جزاي اختصاصي، ايرج گلدوزيان، انتشارات جهاد دانشگاهي، 1378 شمسي
4. جواهر الكلام، شيخ محمد حسن نجفي،ج 42،ص 169 به بعد.....
و ديگر كتب حقوق جزاي اختصاصي (بحث جرايم عليه اشخاص) كه همه اين بحث را مطرح كردهاند.
[1] . ر. ك : انوري، حسن، فرهنگ بزرگ سخن، ج 7، ص 6693 و 6694
[2] . وليدي، محمد صالح، حقوق جزاي عمومي ، ج 4، ص 16.
[3] . علي آبادي، عبد الحسين، حقوق جنايي، ج 2،ص 1.
[4] . الحرّ العاملي، محمد بن الحسن، وسائل الشيعه، ج 29، ص 79 ، باب 32 از ابواب قصاص نفس، حديث 8.
[5] . همان ، ص 79 ، حديث 9.
[6] . علامه حلّي، تحرير الأحكام، ج 2، ص 248؛ آيت ا.... نجفي، محمد حسن ، جواهر الكلام،ج 42 ، ص 169 .
اطلاعات مطلب
- تاریخ انتشار
- 26 امرداد 01
- بازدید
- ۹۱
مجازات قتل در اسلام قصاص و يا ديه است؛ اگر فردي توسط پدرش به قتل برسد چرا مجازاتي براي پدر در اين دنيا تعريف نشده است؟
- نشان کردن
پرسش
مجازات قتل در اسلام قصاص و يا ديه است؛ اگر فردي توسط پدرش به قتل برسد چرا مجازاتي براي پدر در اين دنيا تعريف نشده است؟
پاسخ
در مورد سؤال فوق ابتدا لازم است كه تعريفي از مجازات داشته باشيم تا بعد مشخص شود كه براي پدر مجازاتي معيّن شده است يا نه؟
مجازات در لغت به معناي مكافات و پاداش دادن و جزا دادن است [1] و در اصطلاح چنين تعريف شده است:
«مجازات عبارت است از هر نوع صدمه، يا محدوديتي كه بر طبق قانون و به منظور تحقّق بخشيدن به هدفهاي خاصي از طرف دادگاه نسبت به جسم و تن و حيثيت و آزادي و مال و دارايي مجرم تحميل ميشود مانند: اعدام و قصاص نفس و قصاص عضو و ديه و ....»[2]
برخي ديگر نيز مجازات را اين گونه تعريف كردهاند:
«مجازات عبارت است از تنبيه كيفري كه بر مرتكب جرم تحميل ميشود، مفهوم رنج از مفهوم مجازات غير قابل تفكيك است و در واقع رنج و تعب است كه مشخِصّ حقيقي مجازات است.»[3]
بنابراين، معلوم ميگردد كه مجازات منحصر به قصاص (اعدام) و ديه نميباشد؛ بلكه حدود و تعزيرات را نيز شامل ميگردد.
امّا فرزند كشي عمل ناپسند و شنيعي است كه از دوران گذشته و با انگيزههاي مختلف صورت ميگرفته است؛ دين مبين اسلام از همان آغاز با اين عمل مخالف بوده و در قرآن كريم مردم از اين عمل منفور نهي شده و ارتكاب اين جرم از گناهان و خطاهاي بزرگ شمرده است.
آية 31 سورة اسراءدر اين زمينه بيان ميدارد :«و لا تقتلوا أولادكم خشيه إملاق، نحن نرزقهم و إيّاكم، إنّ قتلهم كان خطأ كبيرا»؛ يعني؛ هرگز فرزندان خود را از ترس فقر به قتل نرسانيد كه ما رازق شما و آنها هستيم؛ همانا قتل فرزند گناه بسيار بزرگي است. اين نهي در آية 151 سورة انعام نيز تكرار و مورد تأكيد قرار گرفته است.
بنابراين، فرزند كشي از نظر اسلام عملي ممنوع بوده و براي آن علاوه بر مجازات اخروي، مجازات دنيوي نيز قرار داده شده است و اين گونه نيست كه پدري با كشتن فرزند خويش در اين دنيا مجازات نشود؛ بلكه از ميان انواع مجازات ها فقط مجازات قصاص از او نفي شده است و باقي مجازاتها (هم چون ديه و تعزير) در مورد او ثابت است.
مادة 220 قانون مجازات اسلامي بيان ميكند:
«پدر يا جدّ پدري كه فرزند خود را بكشد، قصاص نميشود و به پرداخت ديه به ورثه مقتول و تعزيرمحكوم خواهد شد».
اين مسأله كه اگر پدر يا جدّ پدري فرزندش را به قتل برساند قصاص نميشود از قواعد مسلم در نزد فقهاي شيعه است و در اين مسأله اختلافي بين آنان وجود ندارد؛ فلسفه قصاص نشدن پدر نيز شرف و منزلت پدري در بينش و اخلاق اسلامي است، نه اينكه به پدر امتياز خاصي داده شده باشد كه حتي مجاز به كشتن فرزند باشد و يا اينكه حق كشتن فرزند را داشته باشد؛ بلكه كشتن فرزند نيز همانند كشتن ديگران ممنوع، و شرعا حرام و معصيت است. جز اينكه فقط قصاص نميشود و مستند اين حكم رواياتي است كه از ائمه معصومين عليهم السلام رسيده است. به عنوان مثال حضرت علي ـ عليه السّلام ـ فرموده است:
«لا يقتل يقتل والد بولده إذا قتله ....»[4]
يعني:هر گاه پدر فرزند خودش را به قتل برساند، بابت قتل فرزند كشته نميشود....
امام باقر عليه السلام در اين زمينه فرموده است: «پدر بابت كشتن فرزندش كشته نميشود، لكن با ضربة شديد او را ميزنند و از محل اقامت خودش تبعيد ميگردد».[5]
مجازات تعزيري پدر براي قتل فرزند در مادة 612 قانون مجازات اسلامي نيز پيش بيني شده است كه ميگويد: «هر كس مرتكب قتل عمد شود... و به هر علت قصاص نشود... دادگاه مرتكب را به حبس از 3 تا ده سال محكوم مينمايد».
طبق اين مادة مجازات تعزيري پدر در صورت كشتن فرزند در اين دنيا، زندان به مدت 3 تا 10 سال است.
مجازات بعدي كه براي پدر مشخص شده است. اين است كه لازم است دية فرزند را به ورثه او پرداخت كند؛ البته هر چند خود پدر از ورّاث فرزند مقتول خويش است، لكن از ديهاي كه پرداخت ميكند ارث نميبرد و نه تنها چنين است، بلكه اگر فرزندش اموالي نيز داشته باشد، از آن اموال نيز ارث نخواهد برد. در قانون مدني ما نيز در مادة 880 تصريح شده است كه«قتل از موانع ارث است» و قاتل از مقتول ارث نميبرد.
هم چنين بر پدري كه قاتل است،واجب است كه بابت كشتن فرزند خودش كفّاره دهد كه كفارة اين عمل او كفّاره جمع است(يعني 60 مسكين را طعام دهد، يك بنده آزاد كند و 60 روز روزه بگيرد). [6] .
معرفی منابع جهت مطالعه بیشتر:
1. حقوق جزاي اختصاصي اسلام، عابدين مؤمني، انتشارات خط سوم، 1382 شمسي
- حقوق كيفري اختصاصي، هوشنگ شامبياتي، انتشارات ويستار، 1374 شمسي
3. حقوق جزاي اختصاصي، ايرج گلدوزيان، انتشارات جهاد دانشگاهي، 1378 شمسي
4. جواهر الكلام، شيخ محمد حسن نجفي،ج 42،ص 169 به بعد.....
و ديگر كتب حقوق جزاي اختصاصي (بحث جرايم عليه اشخاص) كه همه اين بحث را مطرح كردهاند.
[1] . ر. ك : انوري، حسن، فرهنگ بزرگ سخن، ج 7، ص 6693 و 6694
[2] . وليدي، محمد صالح، حقوق جزاي عمومي ، ج 4، ص 16.
[3] . علي آبادي، عبد الحسين، حقوق جنايي، ج 2،ص 1.
[4] . الحرّ العاملي، محمد بن الحسن، وسائل الشيعه، ج 29، ص 79 ، باب 32 از ابواب قصاص نفس، حديث 8.
[5] . همان ، ص 79 ، حديث 9.
[6] . علامه حلّي، تحرير الأحكام، ج 2، ص 248؛ آيت ا.... نجفي، محمد حسن ، جواهر الكلام،ج 42 ، ص 169 .
اطلاعات مطلب
- تاریخ انتشار
- 26 امرداد 01
- بازدید
- ۹۱
دیدگاه کاربران
هنوز دیدگاهی برای این مطلب ثبت نشده است.