مجازات قتل در اسلام قصاص و يا ديه است؛ اگر فردي توسط پدرش به قتل برسد چرا مجازاتي براي پدر در اين دنيا تعريف نشده است؟

  • نشان کردن
؟
متن کاربر

پرسش

مجازات قتل در اسلام قصاص و يا ديه است؛ اگر فردي توسط پدرش به قتل برسد   چرا مجازاتي براي پدر در اين دنيا تعريف نشده است؟

پاسخ کارشناسی

پاسخ

در مورد سؤال فوق ابتدا لازم است كه تعريفي از مجازات داشته باشيم تا بعد مشخص شود كه براي پدر مجازاتي معيّن شده است يا نه؟‌

مجازات در لغت به معناي مكافات و پاداش دادن و جزا دادن است [1] و در اصطلاح چنين تعريف شده است:

«مجازات عبارت است از هر نوع صدمه، يا محدوديتي كه بر طبق قانون و به منظور تحقّق بخشيدن به هدف‎هاي خاصي از طرف دادگاه نسبت به جسم و تن و حيثيت و آزادي و مال و دارايي مجرم تحميل مي‎شود مانند: اعدام و قصاص نفس و قصاص عضو و ديه و ....»[2]

برخي ديگر نيز مجازات را اين گونه تعريف كرده‎اند:

«مجازات عبارت است از تنبيه كيفري كه بر مرتكب جرم تحميل مي‎شود، مفهوم رنج از مفهوم مجازات غير قابل تفكيك است و در واقع رنج و تعب است كه مشخِصّ حقيقي مجازات است.»[3]

بنابراين، معلوم مي‎گردد كه مجازات منحصر به قصاص (اعدام) و ديه نمي‎باشد؛ بلكه حدود و تعزيرات را نيز شامل مي‎گردد.

امّا فرزند كشي عمل ناپسند و شنيعي است كه از دوران گذشته و با انگيزه‎هاي مختلف صورت مي‎گرفته است؛ دين مبين اسلام از همان آغاز با اين عمل مخالف بوده و در قرآن كريم مردم از اين عمل منفور نهي شده و ارتكاب اين جرم از گناهان و خطاهاي بزرگ شمرده است.

آية 31 سورة اسراء‌در اين زمينه بيان مي‎دارد :‌«و لا تقتلوا أولادكم خشيه إملاق، نحن نرزقهم و إيّاكم، إنّ قتلهم كان خطأ كبيرا»؛ يعني؛ هرگز فرزندان خود را از ترس فقر به قتل نرسانيد كه ما رازق شما و آنها هستيم؛ همانا قتل فرزند گناه بسيار بزرگي است. اين نهي در آية 151 سورة انعام نيز تكرار و مورد تأكيد قرار گرفته است.

بنابراين، فرزند كشي از نظر اسلام عملي ممنوع بوده و براي آن علاوه بر مجازات اخروي، مجازات دنيوي نيز قرار داده شده است و اين گونه نيست كه پدري با كشتن فرزند خويش در اين دنيا مجازات نشود؛ بلكه از ميان انواع مجازات ها فقط مجازات قصاص از او نفي شده است و باقي مجازات‎ها (هم چون ديه و تعزير) در مورد او ثابت است.

مادة 220 قانون مجازات اسلامي بيان مي‎كند:

«پدر يا جدّ پدري كه فرزند خود را بكشد، قصاص نمي‎شود و به پرداخت ديه به ورثه مقتول و تعزيرمحكوم خواهد شد».

اين مسأله كه اگر پدر يا جدّ پدري فرزندش را به قتل برساند قصاص نمي‎شود از قواعد مسلم در نزد فقهاي شيعه است و در اين مسأله اختلافي بين آنان وجود ندارد؛ فلسفه قصاص نشدن پدر نيز شرف و منزلت پدري در بينش و اخلاق اسلامي است، نه اينكه به پدر امتياز خاصي داده شده باشد كه حتي مجاز به كشتن فرزند باشد و يا اينكه حق كشتن فرزند را داشته باشد؛ بلكه كشتن فرزند نيز همانند كشتن ديگران ممنوع، و شرعا حرام و معصيت است. جز اينكه فقط قصاص نمي‎شود و مستند اين حكم رواياتي است كه از ائمه معصومين عليهم السلام رسيده است. به عنوان مثال حضرت علي ـ عليه السّلام ـ فرموده است:

«لا يقتل يقتل والد بولده إذا قتله ....»[4]

يعني:‌هر گاه پدر فرزند خودش را به قتل برساند، بابت قتل فرزند كشته نمي‎شود....

  امام باقر عليه السلام در اين زمينه فرموده است: «پدر بابت كشتن فرزندش كشته نمي‎شود، لكن با ضربة شديد او را مي‎زنند و از محل اقامت خودش تبعيد مي‎گردد».[5]

مجازات تعزيري پدر براي قتل فرزند در مادة 612 قانون مجازات اسلامي نيز پيش بيني شده است كه مي‎گويد: «هر كس مرتكب قتل عمد شود... و به هر علت قصاص نشود... دادگاه مرتكب را به حبس از 3 تا ده سال محكوم مي‎نمايد».

طبق اين مادة مجازات تعزيري پدر در صورت كشتن فرزند در اين دنيا، زندان به مدت 3 تا 10 سال است.

مجازات بعدي كه براي پدر مشخص شده است. اين است كه لازم است دية فرزند را به ورثه او پرداخت كند؛ البته هر چند خود پدر از ورّاث فرزند مقتول خويش است، لكن از ديه‎اي كه پرداخت مي‎كند ‌ارث نمي‎برد و نه تنها چنين است، بلكه اگر فرزندش اموالي نيز داشته باشد، از آن اموال نيز ارث نخواهد برد. در قانون مدني ما نيز در مادة 880  تصريح شده است كه‌«قتل از موانع ارث است» و قاتل از مقتول ارث نمي‎برد.

هم چنين بر پدري كه قاتل است،‌واجب است كه بابت كشتن فرزند خودش كفّاره دهد كه كفارة اين عمل او كفّاره جمع است(يعني 60 مسكين را طعام دهد، يك بنده آزاد كند و 60 روز روزه بگيرد). [6] .

معرفی منابع جهت مطالعه بیشتر:

1. حقوق جزاي اختصاصي اسلام، عابدين مؤمني، انتشارات خط سوم، 1382 شمسي

  1. حقوق كيفري اختصاصي، هوشنگ شامبياتي، انتشارات ويستار، 1374 شمسي

3.  حقوق جزاي اختصاصي، ايرج گلدوزيان، انتشارات جهاد دانشگاهي، 1378 شمسي

4. جواهر الكلام، شيخ محمد حسن نجفي،‌ج 42،‌ص 169 به بعد.....

و ديگر كتب حقوق جزاي اختصاصي (بحث جرايم عليه اشخاص) كه همه اين بحث را مطرح كرده‎اند.

 


[1] . ر. ك : انوري، ‌حسن، فرهنگ بزرگ سخن، ج 7، ص 6693 و 6694

[2] . وليدي، محمد صالح، حقوق جزاي عمومي ، ج 4،  ص 16.

[3] . علي آبادي،  عبد الحسين، حقوق جنايي، ج 2،‌ص 1.

[4] . الحرّ العاملي، محمد بن الحسن، وسائل الشيعه، ج 29، ص 79 ، باب 32 از ابواب قصاص نفس، حديث 8.

[5] . همان ، ‌ص 79 ، حديث 9.

[6] . علامه حلّي، تحرير الأحكام، ج 2،‌ ص 248؛ آيت ا.... نجفي، محمد حسن ، جواهر الكلام،‌ج 42 ، ص 169 .

اطلاعات مطلب

تاریخ انتشار
26 امرداد 01
بازدید
۹۱
گفت‌وگو

دیدگاه کاربران

حداقل ۵ کاراکتر؛ دیدگاه پس از بررسی نمایش داده می‌شود.

هنوز دیدگاهی برای این مطلب ثبت نشده است.