ديات در اسلام چگونه تعريف شده است؟

  • نشان کردن
؟
متن کاربر

پرسش

ديات در اسلام چگونه تعريف شده است؟
پاسخ کارشناسی

پاسخ

ديه را خونبهاي مقتول بيان كرده‎اند[1] و يا ديه مالي است كه عوض نفس و جان مقتول به اولياء دم داده مي‎شود.[2] در سيستم قضائي اسلام 4 دسته مجازات وجود دارد كه عبارتند از: 1. حدود 2. قصاص 3. ديات 4. تعزيرات كه ما فقط به تعريف و احكام ديات مي‎پردازيم. ديات كيفرهائي هستند نقدي براي جبران صدمه و ضرر و زياني كه به مجني عليه وارد شده است.[3] با ملاحظه سير تاريخي مسئله ديه متوجه مي‎شويم كه ديه در تمام قرون و اعصار به نوعي در بين ملل مختلف جريان داشت كه بعد از ظهور اسلام احكام آن توسط شارع مقدس اسلامي اصلاح و امضاء گرديده است و در واقع اين مسئله منطبق با فطرت پاك انساني است زيرا در وقوع هر خسارتي بايد راههاي جبران را نيز طراحي نمود كه در حقيقت اجراي صحيح احكام ديات مي‎تواند تأمين كنندة صلح و سازش بين طرفين دعوا گردد و خسارتهاي وارده تا حدي كه مايه رفع كينه و كدورت را فراهم آورد جبران شود، در كشور ما بعد از انقلاب شكوهمند جمهوري اسلامي قانون مجازات اسلامي كه شامل احكام ديات نيز بود به تصويب رسيد و احكام آن به مورد اجراء گذاشته شد.
در قانون مجازات اسلامي نيز ديه اين گونه تعريف شده است «ديه مالي است كه به سبب جنايت بر نفس يا عضو به مجني عليه[4] يا به ولي يا اولياء او داده مي‎شود».[5] موارديكه قاضي حكم به ديه به نفع مجني عليه مي‎كند: 1. در صورت تراضي مجني عليه يا قائم مقام قانوني او، در اين صورت مجرم به جاي قصاص ديه مي‎پردازد. 2. در صورتي كه رعايت شباهت مجازات با جرم مقدور نباشد چنان كه اگر بر اثر جرم استخوان جابجا شود و قصاص مقدور نباشد. 3. در مواردي كه شرع مستقيماً حكم به ديه داده است همانند قتل فرزند به دست پدر يا موارد خطاي محض.
مواردي كه مستقيماً حكم به پرداخت ديه مي‎شود:
الف. قتل يا جرح يا نقص عضو كه به طور خطاء محض واقع شود. خطاي محض در چه موردي است؟ در صورتي كه جاني نه قصد جنايت نسبت به مجني عليه را داشته و نه قصد ارتكاب فعل واقع شده را بر مجني عليه مانند آن كه تيري را به قصد شكار رها كند و به شخص برخورد نمايد.
ب. قتل يا جرم يا نقص عضو كه بطور خطاء شبيه عمد واقع مي‎شود[6].
خطاي شبيه عمد در صورتي است كه جاني قصد انجام كاري را كه نوعاً سبب جنايت نمي‎شود داشته باشد اما قصد ارتكاب جنايت را نسبت به مجني عليه نداشته باشد مانند اينكه كسي را به قصد تأديب به نحوي كه نوعاً سبب جنايت نمي‎شود بزند اما بطور اتفاقي موجب جنايت گردد.
ج. مواردي از جنايت عمدي كه قصاص در آنها جايز نيست.[7]
تفاوت بين خطاي محض و شبه عمد اين است كه گرچه كيفر هر دو پرداخت ديه است اما بايد توجه داشت كه در مورد ديه شبه عمد سختگيري‎هائي درباره سن حيوانات شده[8] و علاوه بر اينكه در موردي كه خطاي محض باشد ديه بر عهده عاقله جاني است نه خود او. (عاقله عبارتند از پدر و خويشاوندان پدر و مادري يا پدري جاني كه بايد ديه را به مجني عليه بپردازند).
ديه بر حسب ملاكتهاي شش گانه‎اي پرداخت مي‎شود كه جاني در انتخاب هر يك مخير خواهد بود.
1. يكصد شتر سالم و بدون عيب كه خيلي لاغر نباشند.
2. دويست گاو سالم و بدون عيب كه خيلي لاغر نباشند.
3. يكهزار گوسفند سالم و بدون عيب كه خيلي لاغر نباشد.
4. دويست دست لباس سالم از حله‎هاي يماني.
5. يكهزار دينار مسكوك سالم و غير مغشوش كه هر دينار يك مثقال شرعي طلا به وزن 18 نخود است.
6. ده هزار درهم مسكوك سالم و غير مغشوش كه هر درهم به وزن 6/12 نخود نقره مي‎باشد.[9]
البته بايد دانست قيمت هر يك از امور ششگانه در صورت تراضي طرفين با تفاهم آنها پرداخت مي‎شود.
بعنوان تكميل اين بحث يادآور مي‎گردد قيمت ديه و فروعات آن همه ساله طبق تعرفه‎هاي خاصي و بر اساس موارد شش گانه ديه تعيين و از سوي دادگستري اعلام مي‎گردد تا در كشور در مورد پرداخت ديه يك وحدت رويه وجود داشته باشد.

پي نوشت ها:
[1] . كتاب قاموس اللغة.
[2] . لغتنامه دهخدا.
[3] . فيض، عليرضا، مقارنه و تطبيق در جزاي اسلامي،.
[4] . مجني عليه: كسي است كه جنايت بر او وارد شده است.
[5] . قانون مجازات اسلامي، ماده 294.
[6] . همان منبع.
[7] . همان منبع.
[8] . حيواناتي كه در قانون مجازات اسلامي ماده 297 ذكر شده است.
[9] . قانون مجازات اسلامي ماده 297.

اطلاعات مطلب

تاریخ انتشار
17 آذر 93
بازدید
۱٬۸۱۴
گفت‌وگو

دیدگاه کاربران

حداقل ۵ کاراکتر؛ دیدگاه پس از بررسی نمایش داده می‌شود.

هنوز دیدگاهی برای این مطلب ثبت نشده است.