آيا قانون ديه در مورد زناني كه سرپرست خانواده مي باشند، عادل...

  • نشان کردن
؟
متن کاربر

پرسش

آيا قانون ديه در مورد زناني كه سرپرست خانواده مي باشند، عادلانه است؟
پاسخ کارشناسی

پاسخ

بر اساس آنچه كه از آثار مكتوب فقيهان گذشته و معاصر به دست مي آيد، ديه زن در قتل، نصف دية مرد است و اتفاق نظر در اين مسأله به اندازه اي است كه از مسائل اتّفاقي بين شيعه و سني و از مسلّمات اسلامي شمرده مي شود.[1]
يكي از فقيهان بزرگوار عصر حاضر در اين مورد مي گويد: «حكم ديه زن از ديدگاه فقهاي اسلام، اعم از شيعه و سني، قطعي و معين است و تمام فقيهان اسلام اتفاق نظر دارند كه ديه زن نصف دية مرد است و هيچ كس در اين مسأله ادّعاي خلاف نكرده است.»[2]
امّا از نظر آيات قرآني بايد گفت كه در مورد ميزان ديه در قرآن آيه اي وارد نشده است و فقط در آية شريفه 92 سورة نساء تنها به اصل پرداخت ديه در مورد قتل خطايي اشاره شده است نه ميزان آن. پس، لازم است كه حكم مربوط به ميزان دية زن و مرد از روايات رسيده از اهل بيت ـ عليهم السّلام ـ استنباط و بيان گردد.
روايات وارده در اين زمينه در كتاب شريف وسائل الشيعه تحت عنوان باب «دية زن نصف دية مرد است» بيان گرديده است. از آن جمله روايت زير است:
«عن يونس، عن عبدالله بن مسكان، عن أبي عبداله ـ عليه السّلام ـ في حديث قال: دية المرأة نصف دية الرجل»[3]؛ امام صادق ـ عليه السّلام ـ فرمودند كه ديه زن نصف دية مرد است.
در مورد ماهيت ديه در كتب فقهي و حقوقي بحث هاي مفصلي بيان شده است و ديدگاه هاي مطرح شده عبارتند از:
1. ماهيت ديه مجازات است؛ 2. ديه نوعي جبران خسارت است؛ 3. ديه از ماهيتي دو گانه برخوردار است. و در اين باره لازم است پرسشگر محترم به كتاب هاي نوشته شده در اين زمينه مراجعه كنند.
آنچه به نظر ما صحيح است، آن است كه ديه از ماهيتي دو گانه برخوردار است يعني در عين آن كه نوعي مجازات براي قاتل محسوب مي شود، يك نوع جبران خسارت نيز مي باشد؛ يعني با جعل ديه بخشي از خسارات ناشي از فقدان شخص مقتول نيز جبران مي شود. فقهاي بزرگ در پاسخ به اين سؤال كه چرا ديه زن كمتر از ديه مرد است و با توجه به اين كه اسلام دين عدل الهي است و پيامبر اسلام نيز خون هاي مسلمين را برابر دانسته است، چرا چنين حكمي وجود دارد؟ پاسخ داده اند: اولاً كه ديه به هيچ وجه بهاي خون انسان نيست؛ زيرا، قرآن كريم براي خون انسان حرمت فوق العاده اي قائل است، به گونه اي كه خون انسان مظلوم معادل خون تمام افراد جامعه بشري است.[4] بنابراين تفسير نمودن ديه به خون بها به هيچ وجه تفسير صحيحي نخواهد بود. ثانياً: ديه از رويكرد ديگر، نوعي جبران خسارت است؛ و از آنجا كه مرد مسئوليت اقتصادي دارد و زن مصرف كننده است نه مولّد، ضرر اقتصادي ناشي از فقدان يك زن در جامعه يا خانواده كمتر از ضرر اقتصادي ناشي از فقدان يك مرد است، بر همين اساس، ديه زن نصف دية مرد است.[5]
البته اين را هم اضافه مي كنيم كه حتي در جوامع امروزي نيز علي رغم شتاب فزاينده حضور زنان در جوامع و عرصه هاي اقتصادي، هنوز نقش اقتصادي مرد برجسته تر از نقش اقتصادي زن در جامعه است و تعيين دية بيشتر براي مرد، به خاطر جبران خسارت واردة بيشتري كه فقدان يك مرد در خانواده دارد، امري غير معقول نيست و بايد گفت كه مسائل اقتصادي هم در تعيين ديه بي تأثير نيست؛ افزون بر اين با گسترش صنعت بيمه و پرداخت ديه از سوي آن و نهادهاي مشابه، بدون اينكه نياز به حكم حكومتي يا حكم ثانوي باشد با تغييرات آئين نامه اين قبيل شركت ها پرداخت ديه مرد و زن يكسان انجام پذيرد، چنانکه اخيرا چنين قانوني در مجلس تصويب شد که بر اساس آن شرکتهاي بيمه گر ديه زن ومرد را يکسان مي پردازند, زيرا بيمه گزار ميزان يكساني حق بيمه مي پردازد، حال چه مقتول در قتل خطايي احتمالي زن باشد يا مرد و اين شركت بيمه گر بودكه مبلغ كمتري را در مواردي كه مقتول زن بود مي پرداخت و از اين طريق نفع بيشتري عايد آن مي شد.

معرفي منابع جهت مطالعه بيشتر:
1. بازپژوهي حقوق زن، ناصر قربان نيا و همكاران، انتشارات روز نو.
2. شهيد مرتضي مطهري، نظام حقوق زن در اسلام.
3. آيت الله عبدالله جوادي آملي، زن در آيينه جلال و جمال.
4. سيد محمد موسوي بجنوردي، تعامل و تعارض بين فقه و حقوق بشر، مجله فرزانه، دوره سوم.
5. عباس ظهيري، حقوق زن از ديدگاه فقه جواهري، روزنامه اطلاعات، 27/10/76.

پي نوشت ها:
[1] . ر.ك، طوسي، الخلاف، كتاب الديات، مسأله 63؛ مفيد، المقنعة في الأصول و الفروع، به نقل از علي اصغر مرواريد، سلسلة ينابيع الفقهيه، ج24، ص 38؛ نجفي، محمد حسن، جواهر كلام، ج 42، ص 32؛ الجزيري، عبدالرحمن، الفقه علي المذاهب الأربعة، ج 5، ص 370 و 371.
[2] . مكارم شيرازي، ناصر، بحوث فقيهة هامة، ص 140.
[3] . الحّر العاملي، محمد بن حسن، وسائل الشيعة، ج 19، ص 151، باب 5 از ابواب ديات النفس.
[4] . مائده/33.
[5] . مكارم شيرازي، ناصر، پيشين، ص 147 به بعد؛ جوادي آملي، عبدالله، زن در آيينه جلال و جمال، ص 400 به بعد.

اطلاعات مطلب

تاریخ انتشار
17 آذر 93
بازدید
۱٬۴۴۰
گفت‌وگو

دیدگاه کاربران

حداقل ۵ کاراکتر؛ دیدگاه پس از بررسی نمایش داده می‌شود.

هنوز دیدگاهی برای این مطلب ثبت نشده است.