آيا اعدام مخالف حقوق بشر است؟
آيا اعدام مخالف حقوق بشر است؟

پرسش
پاسخ
پاسخ سوال شما را در دو بخش مورد بررسي قرار مي دهيم:
1. حکم اعدام از نظر حقوق بشر
2. حکم اعدام از نظر نظام حقوقي اسلام و تفاوت آن با حقوق بشر غربي،
پيش از آنکه به بررسي پاسخ سوال در دو بخش ياد شده بپردازيم توجه به اين نکته لازم است که آنچه از آن به عنوان حقوق بشر ياد مي شود اعلاميه جهاني حقوق بشر است که بر اساس مباني فکري، انسان شناختي و معرفت شناختي غرب و انديشه غربي استوار شده است و نگرش اومانيستي، ليبراليستي و سکولاريستي بر آن سايه افکنده است از اين رو با انديشه و تفکر اسلامي در بسياري از موارد سازگار نيست که از جمله اين موارد مسأله اعدام است.
حکم اعدام از نظر حقوق بشر
بر اساس ماده سوم اعلاميه جهاني حقوق بشر، هر فردي حق زندگي، آزادي و امنيت شخصي دارد.[1] در مطالعه اين ماده و ساير مواد اعلاميه، در رابطه با حق حيات دو نکته قابل توجه است.
1. با توجه به اين که هر صاحب حقي مي تواند از حق خويش صرف نظر کند و اعلاميه هم نسبت به حق حيات استثناي از اين قاعده را اعلام نکرده است، چنين برداشت مي شود که هر انساني مي تواند از حق حيات خويش صرف نظر کند و مثلا با خودکشي به عمر خود پايان دهد.
2. هيچ محدوديتي براي حق حيات در اعلاميه مطرح نشده است، بنابراين در هيچ صورتي نمي توان به حيات ديگران آسيب رساند، هرچند به حيات ميليون ها انسان ديگر تجاوز کرده باشد يا در صدد تجاوز به آنها باشد از اين رو حق حيات در انديشه طرفداران حقوق بشر حقي مطلق و بنيادي و پايه ساير حقوق است و محدوديت بردار نيست. اين امر موجب شده که طرفداران حقوق بشر برخي از مجازات هايي را که در آن، حيات بشر مورد تهديد قرار مي گيرد، روا ندانند و از اين نظر به پاره اي از احکام و مجازات هاي اسلام که در آن اعدام وجود دارد، خرده گيرند. ماده پنج اعلاميه جهاني حقوق بشر مي گويد: «احدي را نمي توان تحت شکنجه يا مجازات يا رفتاري قرار داد که ظالمانه و يا بر خلاف انسانيت و شئون بشري يا موهن باشد[2].
حکم اعدام از نظر نظام حقوقي اسلام
در نظام حقوق اسلام حق زندگي حقّي خدادادي است و همه افراد به طور يکسان از آن بهره مند مي باشند به همين دليل قرآن کريم کشتن يک نفر را با کشتن همه و زنده کردن يک نفر را با زنده کردن همه مردم يکسان دانسته است[3] در نگرش اسلامي به حيات، از يک سو به آن ارزش بخشيده مي شود و از سوي ديگر آن را امانتي در نسبت انسان مي داند که انسان امانتدار آن است و نه صاحب حق و مالک مطلق آن و اختيار انسان نسبت به حيات خويش در حدي است که امانتگذار (خداوند) بدو اختيار داده است. از همين رو است که حيات فقط «حق» افراد نيست بلکه حفظ آن «تکليف» آنان نيز هست. بر اين اساس گذشتن ازحق حيات جز در چارچوب ضوابط الهي ممنوع و خودکشي نمونه اي از اين موارد ممنوعه است .
در شريعت اسلامي ضمن احکامي حق حيات محدود شده است و اين محدوديت تابع مصالح و مفاسدي است که در مجازات ها و جرم ها وجود دارد. «هرچند ظاهر برخي مجازات ها به سلب حيات منجر مي شود ولي تشريع آن ها جنبه پيشگيرانه و باز دارنده از جرايم ديگر دارد. برخي از جرايم به گونه اي است که حيات اجتماعي بشر و بنياد خانواده را به عنوان اصلي ترين نماد اجتماعي تهديد مي کند و بايد به شدت از آن پيش گيري شود. امروزه يکي از بن بست هاي تمدن غرب، زوال بنيان خانواده است که به دليل آزادي هاي بي حد و حصر و فقدان مجازات هاي پيشگيرانه حاصل آمده است. بنابراين وضع مجازات هايي نظير اعدام با حقوق انساني منافات ندارد بلکه ضررهاي حاصل از کنار گذاردن اين حدود در مواردي جبران ناپذير است.[4]»
علاوه براينکه مجازات اعدام در اسلام در مواردي وضع شده که اصلاح آن بجزء اعدام امکان پذير نيست و براي مصونيت جامعه اسلامي و جلوگيري از آلوده شدن آن بايد اين عضو فاسد از اين جامعه جدا شود همچون عضو فاسدي از بدن که براي جلوگيري از سرايت آن به بدن توسط جراحي از بدن جدا مي شود تا مجموعه بدن از آسيب در امان بماند و بازداري جامعه از چنين مفاسدي بسيار با اهميت تر از شخصيت تضييع شده يک انسان آلوده به اين مفاسد است.
تفاوت نظام حقوقي اسلام با حقوق بشر غربي
تفاوت نظام حقوقي اسلام با حقوق بشر غربي به تفاوت در مباني فکري، انسان شناختي و معرفت شناختي باز مي گردد متأسفانه در حقوق بشر غربي و اساسا در انديشه و افکار غربي خدا به حاشيه رانده و نگرش اومانيستي (انسان گرايي) حاکم شده است و ليبراليسم و آزاديهاي فردي به عنوان يکي از پايه هاي تفکر غرب مسلم گرفته شده است. بر اين اساس در نگرش غربي انسان تنها از زاويه مادي و جسماني نگريسته شده و به جنبه هاي معنوي انسان هيچ توجهي نمي شود، از اين رو حق حيات مطلق و ناشي از ميل ذاتي انسان به صيانت نفس دانسته شده، در حالي که بر اساس نگرش اسلامي حق حيات خدادادي و مشروط به شروطي است که خداوند تعيين نموده و انسان تنها از زاويه مادي و جسماني نگريسته نمي شود. و در کنار توجه به ويژگي هاي مادي و جسماني انسان، ابعاد معنوي و روحي انسان نيز مورد توجه قرار مي گيرد از اين رو هرگونه عاملي که موجب خدشه دار شدن ابعاد روحي و معنوي انسان شود و صيانت جامعه بيشتري را به خطر بيندازد از ديدگاه اسلام مذموم بوده و با آن مقابله مي شود.
در پايان ذکر اين نکته لازم است که اکنون در برخی کشورهاي غربي مجازات هاي اعدام به گونه هاي مختلفي اعمال مي شود و حتي در کشور آمريکا که داعيه دار حقوق بشر است انواع مجازات و شکنجه ها نسبت به مجرمان اجرا مي گردد و آن را منافي با حقوق بشر نمي دانند! اما مجازاتهاي اسلامي را مورد آماج تبليغات منفي قرار داده و آنرا با حقوق بشر منافي مي دانند.
معرفی منابع جهت مطالعه بیشتر:
1ـ فلسفه حقوق بشر، عبدالله جوادي آملي، قم: مرکز نشر اسراء، 1379.
2ـ مباني حقوق بشر از ديدگاه اسلام و ديگر مکاتب، سيد صادق حقيقت و سيدعلي ميرموسوي، تهران: مؤسسه فرهنگي دانش و انديشه معاصر، 1381.
3ـ فلسفه حقوق، قدرت الله خسروشاهي، قم: مؤسسه آموزشي و پژوهشي امام خميني (ره)، 1379 ص 175 تا 222.
اطلاعات مطلب
- تاریخ انتشار
- 26 امرداد 01
- بازدید
- ۱۳۸
آيا اعدام مخالف حقوق بشر است؟
- نشان کردن
پرسش
آيا اعدام مخالف حقوق بشر است؟
پاسخ
پاسخ سوال شما را در دو بخش مورد بررسي قرار مي دهيم:
1. حکم اعدام از نظر حقوق بشر
2. حکم اعدام از نظر نظام حقوقي اسلام و تفاوت آن با حقوق بشر غربي،
پيش از آنکه به بررسي پاسخ سوال در دو بخش ياد شده بپردازيم توجه به اين نکته لازم است که آنچه از آن به عنوان حقوق بشر ياد مي شود اعلاميه جهاني حقوق بشر است که بر اساس مباني فکري، انسان شناختي و معرفت شناختي غرب و انديشه غربي استوار شده است و نگرش اومانيستي، ليبراليستي و سکولاريستي بر آن سايه افکنده است از اين رو با انديشه و تفکر اسلامي در بسياري از موارد سازگار نيست که از جمله اين موارد مسأله اعدام است.
حکم اعدام از نظر حقوق بشر
بر اساس ماده سوم اعلاميه جهاني حقوق بشر، هر فردي حق زندگي، آزادي و امنيت شخصي دارد.[1] در مطالعه اين ماده و ساير مواد اعلاميه، در رابطه با حق حيات دو نکته قابل توجه است.
1. با توجه به اين که هر صاحب حقي مي تواند از حق خويش صرف نظر کند و اعلاميه هم نسبت به حق حيات استثناي از اين قاعده را اعلام نکرده است، چنين برداشت مي شود که هر انساني مي تواند از حق حيات خويش صرف نظر کند و مثلا با خودکشي به عمر خود پايان دهد.
2. هيچ محدوديتي براي حق حيات در اعلاميه مطرح نشده است، بنابراين در هيچ صورتي نمي توان به حيات ديگران آسيب رساند، هرچند به حيات ميليون ها انسان ديگر تجاوز کرده باشد يا در صدد تجاوز به آنها باشد از اين رو حق حيات در انديشه طرفداران حقوق بشر حقي مطلق و بنيادي و پايه ساير حقوق است و محدوديت بردار نيست. اين امر موجب شده که طرفداران حقوق بشر برخي از مجازات هايي را که در آن، حيات بشر مورد تهديد قرار مي گيرد، روا ندانند و از اين نظر به پاره اي از احکام و مجازات هاي اسلام که در آن اعدام وجود دارد، خرده گيرند. ماده پنج اعلاميه جهاني حقوق بشر مي گويد: «احدي را نمي توان تحت شکنجه يا مجازات يا رفتاري قرار داد که ظالمانه و يا بر خلاف انسانيت و شئون بشري يا موهن باشد[2].
حکم اعدام از نظر نظام حقوقي اسلام
در نظام حقوق اسلام حق زندگي حقّي خدادادي است و همه افراد به طور يکسان از آن بهره مند مي باشند به همين دليل قرآن کريم کشتن يک نفر را با کشتن همه و زنده کردن يک نفر را با زنده کردن همه مردم يکسان دانسته است[3] در نگرش اسلامي به حيات، از يک سو به آن ارزش بخشيده مي شود و از سوي ديگر آن را امانتي در نسبت انسان مي داند که انسان امانتدار آن است و نه صاحب حق و مالک مطلق آن و اختيار انسان نسبت به حيات خويش در حدي است که امانتگذار (خداوند) بدو اختيار داده است. از همين رو است که حيات فقط «حق» افراد نيست بلکه حفظ آن «تکليف» آنان نيز هست. بر اين اساس گذشتن ازحق حيات جز در چارچوب ضوابط الهي ممنوع و خودکشي نمونه اي از اين موارد ممنوعه است .
در شريعت اسلامي ضمن احکامي حق حيات محدود شده است و اين محدوديت تابع مصالح و مفاسدي است که در مجازات ها و جرم ها وجود دارد. «هرچند ظاهر برخي مجازات ها به سلب حيات منجر مي شود ولي تشريع آن ها جنبه پيشگيرانه و باز دارنده از جرايم ديگر دارد. برخي از جرايم به گونه اي است که حيات اجتماعي بشر و بنياد خانواده را به عنوان اصلي ترين نماد اجتماعي تهديد مي کند و بايد به شدت از آن پيش گيري شود. امروزه يکي از بن بست هاي تمدن غرب، زوال بنيان خانواده است که به دليل آزادي هاي بي حد و حصر و فقدان مجازات هاي پيشگيرانه حاصل آمده است. بنابراين وضع مجازات هايي نظير اعدام با حقوق انساني منافات ندارد بلکه ضررهاي حاصل از کنار گذاردن اين حدود در مواردي جبران ناپذير است.[4]»
علاوه براينکه مجازات اعدام در اسلام در مواردي وضع شده که اصلاح آن بجزء اعدام امکان پذير نيست و براي مصونيت جامعه اسلامي و جلوگيري از آلوده شدن آن بايد اين عضو فاسد از اين جامعه جدا شود همچون عضو فاسدي از بدن که براي جلوگيري از سرايت آن به بدن توسط جراحي از بدن جدا مي شود تا مجموعه بدن از آسيب در امان بماند و بازداري جامعه از چنين مفاسدي بسيار با اهميت تر از شخصيت تضييع شده يک انسان آلوده به اين مفاسد است.
تفاوت نظام حقوقي اسلام با حقوق بشر غربي
تفاوت نظام حقوقي اسلام با حقوق بشر غربي به تفاوت در مباني فکري، انسان شناختي و معرفت شناختي باز مي گردد متأسفانه در حقوق بشر غربي و اساسا در انديشه و افکار غربي خدا به حاشيه رانده و نگرش اومانيستي (انسان گرايي) حاکم شده است و ليبراليسم و آزاديهاي فردي به عنوان يکي از پايه هاي تفکر غرب مسلم گرفته شده است. بر اين اساس در نگرش غربي انسان تنها از زاويه مادي و جسماني نگريسته شده و به جنبه هاي معنوي انسان هيچ توجهي نمي شود، از اين رو حق حيات مطلق و ناشي از ميل ذاتي انسان به صيانت نفس دانسته شده، در حالي که بر اساس نگرش اسلامي حق حيات خدادادي و مشروط به شروطي است که خداوند تعيين نموده و انسان تنها از زاويه مادي و جسماني نگريسته نمي شود. و در کنار توجه به ويژگي هاي مادي و جسماني انسان، ابعاد معنوي و روحي انسان نيز مورد توجه قرار مي گيرد از اين رو هرگونه عاملي که موجب خدشه دار شدن ابعاد روحي و معنوي انسان شود و صيانت جامعه بيشتري را به خطر بيندازد از ديدگاه اسلام مذموم بوده و با آن مقابله مي شود.
در پايان ذکر اين نکته لازم است که اکنون در برخی کشورهاي غربي مجازات هاي اعدام به گونه هاي مختلفي اعمال مي شود و حتي در کشور آمريکا که داعيه دار حقوق بشر است انواع مجازات و شکنجه ها نسبت به مجرمان اجرا مي گردد و آن را منافي با حقوق بشر نمي دانند! اما مجازاتهاي اسلامي را مورد آماج تبليغات منفي قرار داده و آنرا با حقوق بشر منافي مي دانند.
معرفی منابع جهت مطالعه بیشتر:
1ـ فلسفه حقوق بشر، عبدالله جوادي آملي، قم: مرکز نشر اسراء، 1379.
2ـ مباني حقوق بشر از ديدگاه اسلام و ديگر مکاتب، سيد صادق حقيقت و سيدعلي ميرموسوي، تهران: مؤسسه فرهنگي دانش و انديشه معاصر، 1381.
3ـ فلسفه حقوق، قدرت الله خسروشاهي، قم: مؤسسه آموزشي و پژوهشي امام خميني (ره)، 1379 ص 175 تا 222.
اطلاعات مطلب
- تاریخ انتشار
- 26 امرداد 01
- بازدید
- ۱۳۸
دیدگاه کاربران
هنوز دیدگاهی برای این مطلب ثبت نشده است.