آيا در مباني فقهي ما مفاهيم مورد نظر مدعيان حقوق بشر به طور واضح تبيين گرديده يا بنا به ادعاي آنان کلي گويي اي بيش نشده است ؟
آيا در مباني فقهي ما مفاهيم مورد نظر مدعيان حقوق بشر به طور واضح تبيين گرديده يا بنا به ادعاي آنان کلي گويي اي بيش نشده است ؟

پرسش
پاسخ
قبل از پرداختن به اصل پاسخ، بيان يک مقدمه ضروري مي نمايد. بايد توجه داشت که معنا و مفهوم برخي از کلمات در انديشه غربي و گفتمان مدعيان حقوق بشر متفاوت از معنا و مفهوم همان کلمات در انديشه اسلامي و گفتمان ديني مي باشد. اين تفاوت ريشه در نگاه متفاوت اسلام و غرب به ابتدا و انتهاي جهان، انسان و جامعه دارد. هر کدام بر اساس نگرش خاص خود به جهان و انسان يک ساختار اجتماعي و سياسي بنا مي کنند و در همان قالب مورد نظر خود به کلماتي مانند: حقوق انساني، آزادي، مساوات و برابري، عدالت و... معنا و مفهوم مي دهند. به همين دليل بسياري از کلماتي که در لفظ مشابه هستند داراي معاني متعدد و مختلفي مي شوند. در فقه، سياست و حقوق اسلامي مفاهيم مورد نياز بر اساس مباني قرآني و روايي (کتاب و سنت) توضيح داده مي شود و تبيين مي گردد و ممکن است که اين توضيح و تبيين با موارد مشابه در گفتمان مدعيان حقوق بشر تفاوت کلي يا جزيي داشته باشد. بعد از اين مقدمه در پاسخ به سئوال مطرح شده ،مي توان گفت: که دين مبين اسلام يک دين کاملي است که تمام شئونات مادي و معنوي و فردي و اجتماعي انسان را مورد توجه قرار داده است.
بر اساس مصالح و مفاسد واقعي يکسري موازين و احکامي را براي سعادت دنيوي و اخروي انسان وضع کرده است. فقه اسلامي براي تمامي عرصه هاي زندگي بشر برنامه و حکم دارد و در واقع تئوري عملي زندگي از گهواره تا گور است. در اسلام و فقه اسلامي با در نظر گرفتن سعادت واقعي فرد و جامعه راهکارهايي در تمام زمينه ها ارائه مي شود که در اين راستا مقوله هايي هم چون حقوق فردي، حقوق اجتماعي، آزادي، برابري و... که اجتماع بشري با آنها سروکار دارد، بر اساس مباني اسلام و سعادت مادي و معنوي بشر معنا و تعريف مي شوند. طبيعي است که اين گونه مفاهيم با مشابه خودشان در نگاه مدرن غربي تفاوت داشته باشند، زيرا آنها در تدوين حقوق بشر و آزادي و برابري و... براي فرد و جامعه، تنها به بعد مادي او توجه داشته اند و مسائل فرد و جامعه را منهاي معنويت، مورد تحليل و بررسي قرار مي دهند و به اقتصاد و سرمايه نقش اصلي را در تغييرات و تحولات و توسعه اجتماعي مي دهند.بر همين مبنا مفاهيمي مانند: حقوق فردي، حقوق اجتماعي، آزادي، برابري و.. را معنا و تعريف مي کنند. با توجه به تسلط چندين قرن دنياي مدرن بر جهان، دريافت هاي خود را معيار و ميزان قرار داده اند و مدعي شده اند: که آنچه ما مي گوئيم درست و حق است و يافته هاي عالي ما يا در اسلام نيست و يا به طور کلي مطالبي گفته شده است که مشکلي از مسائل بشر امروز را حل نمي کند. البته از جهتي درست مي گويند زيرا اسلام و فقه اسلامي مفاهيم مورد بحث را، بر اساس مباني و ساختار فکري خودش معنا و تبيين کرده است که بر مبناي تفکر مادي غرب قابل فهم و تحليل نمي باشد. اما حقيقت آن است ، آنچه را که بشر مدرن در اين عصر در زمينه حقوق بشر، آزادي و برابري و... به آن رسيده است، نمونه کامل و همه جانبه آن را اسلام در قالب آيات قرآن و روايات ائمه معصومين ـ عليهم السلام ـ در 1400 سال پيش بيان نموده است و با تعبيه «اجتهاد» توسط فقهاء در دين، مشکل تطابق با شرايط زمان و مکان در هر عصري را هم حل نموده است. در اينجا به طور مختصر نمونه اي از آن را که مرتبط با سئوال است، به طور مقايسه اي بيان مي کنيم.
حقوق بشر
در معناي واژه حقوق بشر اختلاف نظر شديدي وجود دارد و تاکنون تعريف واحدي از آن ارائه نشده است. البته اين را بايد در نظر گرفت که در کلیت پاره اي از حقوق اختلافي نيست، مانند: حق حيات و اينکه کسي بدون مجوز قانوني حق کشتن کسي را ندارد، اما تعداد حقوقي که در آن اختلافي نيست اندک است، به هر حال هر چند در تعريف حقوق بشر اختلاف است اما در اين که انسان به طور فطري و طبيعي داراي حقوقي است که بايد محترم شمرده شود، اختلافي نيست.[1] در مورد انگيزه و چرايي ظهور اصطلاح حقوق بشر در انقلاب فرانسه و بعد از آن مي توان گفت که: تفکرات حقوقي، سياسي و فلسفي راجع به حقوق انسان ها که در فکر حقوق دانان و متفکران غربي طي چند قرن اخير به وجود آمده بود و هم چنين وقوع کشتار ميليون ها انسان و وارد آمدن خسارات فراوان بر ميليون ها نفر در جهان مدرن، طي جنگ جهاني اول و دوم، انگيزه توجه بيشتر به حقوق انساني و توسعه حمايت بين المللي از حقوق بشر گرديد، در پي اين انگيزه و احساس نياز، اعلاميه حقوق بشر طي يک فرايند توسط سازمان ملل در تاريخ 10 دسامبر 1948م (مصادف با 19 آذر 1327) به تصويب رسيد، که شامل يک مقدمه و 30 ماده بود. اعلاميه حقوق بشر به عنوان عالي ترين منشور حقوق انساني و ثمره فکر جمعي انديشمندان دنياي مدرن جلوه کرد و از آن تاريخ به بعد مجمع عمومي رسما اين روز را به عنوان روز حقوق بشر اعلام کرده است و همه ساله بيشتر کشورهاي جهان اين روز را جشن مي گيرند.[2] خلاصه محتواي اعلاميه حقوق بشر عبارت است از: مقدمه اعلاميه، متضمن مفاهيم و انديشه هاي بنيادي است که الهام بخش نويسندگان اعلاميه در تدوين مواد بعدي بوده است و شامل اصولي چون وحدت خانواده بشري، حيثيت ذاتي انسان، شناسايي حقوق ناشي از آن، برابري انسان ها، آزادي عقيده و بيان، توسعه روابط دوستانه بين ملت ها و غيره مي باشد.
ماده اول اعلاميه مقرر مي دارد:
تمام افراد بشر آزاد به دنيا مي آيند و از لحاظ حيثيت و حقوق با هم برابرند، همه داراي عقل و وجدان مي باشند و بايد نسبت به يکديگر با روح برادري رفتار کنند.
ماده دوم اعلاميه برخورداري از کليه حقوق و آزادي هاي مندرج در اعلاميه را براي تمام افراد، صرف نظر از جنس، رنگ، نژاد، مليت، مذهب، ثروت و يا هر موقعيت ديگري، به رسميت مي شناسد. بقيه موارد اعلاميه به چهار دسته قابل تقسيم است: دسته اول: شامل حقوق و آزادي هاي شخصي است از قبيل حق حيات، منع بردگي و شکنجه، حق دفاع در برابر دادگاه ها و... .
دسته دوم: شامل حقوق بنيادي فرد در رابطه با خانواده، سرزمين و اشياء جهان خارج است، از قبيل آزادي در ازدواج، تساوي حقوق زوجين، حق تابعيت، حق پناهندگي، حق مالکيت و... .
دسته سوم: شامل آزادي هاي عمومي و حقوق سياسي، بنيادي از قبيل آزادي انديشه، عقيده، بيان و قلم، آزادي اجتماعات و شرکت در انتخابات است.
دسته چهارم: شامل حقوق اقتصادي، اجتماعي و فرهنگي است مانند حق کار، حق تفريحات، حق حمايت از آثار علمي، ادبي و هنري، آزادي سنديکايي و... .[3]
اعلاميه جهاني حقوق بشر با وجود همه امتيازاتي که دارد، در شرايطي و توسط کساني به تصويب رسيده است که بعد معنوي و ارزش هاي والاي اخلاقي را به فراموشي سپرده اند و اين موجب خسارت غير قابل جبراني براي بشريت شده است. حقوق انساني و بشري را که دين مبين اسلام براي بشر آورده است بسيار دقيق تر و جامع تر و غير قابل مقايسه با حقوق دست نوشته انسان مدرن است. رساله حقوق امام سجاد ـ عليه السلام ـ ، حقوق مورد نياز انسان را مبتني بر کرامت انساني علماً و عملاً ارايه فرموده است. در اين رساله حقوق مربوط به تک تک اعضاء بدن، خردسالان، بزرگسالان، دوستان، پدر و مادر، همسايه، شريک، مال، حاکمان، مردم، هم کيشان، اقليت هاي مذهبي و دهها حق ديگر به تفصيل بيان گرديده است. در نهج البلاغه حقوق مردم و حاکمان به طور مشروح بيان شده و حتي در ضمن برخي خطبه ها و نامه ها به طور دقيق و اعجاب انگيزي به حقوق حيوانات پرداخته شده است. در اين باب سخن بسيار است در اينجا اشاره وار در مقام مقايسه به چند مورد از حقوق بشر در منابع اسلامي اشاره مي گردد:
امام علي ـ عليه السلام ـ هنگامي که مالک اشتر را به مهرباني و رعايت حقوق مردم سفارش مي کنند. در يک عبارت عالي مي فرمايد: «فأنّهم صنفان؛ امّا اخ لک في الدين او نظير لک في الخلق؛ اي مالک... مردم دو قسمند: يا برادر ديني تو هستند و يا همنوع تو در خلقت» که در هر دو صورت بايد کرامت و حقوق آنها را رعايت کني. آن چه که قدر متيقن است اين است که مبناي 30 ماده اعلاميه جهاني حقوق بشر همان ماده اول است که مي گويد: انسان ها برابر و برادر هم و آزاد هستند.
اگر درست دقت شود روشن مي گردد که اميرالمومنين علي ـ عليه السلام ـ در جمله فوق و مشابه آن در نهج البلاغه، با اين که تساوي افراد نوع انساني را در ارزش حيات و حقوق آن، تصريح مي نمايد، اما گوشزد مي کند که نوع انساني داراي يک تقسيم آرماني است و آن اين است که، انسان هايي که معتقد به عقايد و احکام الهي هستند درحرکت به سوي هدف اعلاي زندگي با آگاهي و احساس تعهد گام برمي دارند، اينان به اضافه اين که انسانند، از جان خود نيز آگاهي دارند. اين نکته يکي از امتيازات بسيار با اهميت ديدگاه امام علي ـ عليه السلام ـ بر اعلاميه جهاني حقوق بشر است، زيرا اين اعلاميه، طبيعت محض انسان ها را در نظر گرفته و فرقي بين انسان ها نمي گذارد. حکم به تساوي مطلق از همه جهات درباره انسان، تاريخ انساني را به تاريخ طبيعي مبدل مي سازد. اضافه کردن «ترجيح با فضيلت و شرافت» بر نخستين ماده اين اعلاميه، مفهومش اين نيست که حقوق طبيعي ديگر انسان ها را ناديده بگيريم که 29 ماده ديگر را تباه کند، بلکه منظور ترجيح مردم با ايمان و با فضيلت و با تقوا است که موجب تحرک انسان ها به سوي رشد و تعالي و نجات دادن آنها از پوچي زندگي مي باشد.[4]
در زمينه برابري و مساوات، اسلام قائل است که همه انسان ها با هم برابرند و هيچ گونه تفاوتي جز «تقوي» نمي تواند معيار تفاوت تلقي گردد و تفاوت و فضيلت بر اساس تقوا نيز معياري در تقسيم وظائف و وسيله اي براي نيل به اهداف عاليه انساني است نه عامل تبعيض در برابر قانون، پيامبر گرامي اسلام در حجة الوداع به همين مسئله اشاره مي کند و مي فرمايد: «... عرب بر غير عرب و قرمز بر سفيد و سفيد بر قرمز برتري و امتيازي ندارد مگر به تقوا و پارسايي» اسلام امتياز طلبي هاي مبتني بر ثروت و قدرت را محکوم مي کند آيه 35 و 36 از سوره سباء به همين مطلب اشاره دارد. حقوق اسلامي همه را در برابر قانون يکسان مي شمرد «الناس کلهم سواء کالسنان المشط؛ يعني مردم همگي مثل دندانه هاي شانه يکسان هستند».[5] و به زمامداران و دولتمردان دستور مي دهد که همه را در برابر حق يکسان بيينند، در نهج البلاغه (نامه / 59) آمده است: «و آس بينهم في اللحظة و النظرة؛ علي ـ عليه السلام ـ اين اسوه عدالت به فرمانداران خود دستور مي داد حتي در نگاه کردن به مردم نيز مراعات مساوات را بکنند و مي فرمايد: «فاخفض لهم جناحک، و ألن لهم جانبک و ابسط لهم وجهک؛ يعني در نگاه هايت و در نيم نگاه و خيره شدن به مردم به تساوي رفتار کن.[6] (نهج البلاغه، نامه / 27).
کدام حقوق دان و متفکر هر چند تلاش و دقت نمايد مي تواند دايره مساوات و برابري را به اينجا برساند!!
معرفی منابع جهت مطالعه بیشتر:
1ـ نهج البلاغه، ترجمه محمد دشتي(ره)، که از روي راهنماي آن مي توان مباحث مربوط به حقوق و... را پيگيري کرد.
2ـ عباسعلي عميد زنجاني، فقه سياسي، سه جلد، تهران، اميرکبير، 1377.
3ـ رسول احمدي، نامه اي ناشناخته (عهد نامه مالک اشتر در نگرش تطبيقي با بيانه حقوق بشر) قم، نصايح 1382.
4ـ علي محمد حيدري نراقي، رساله حقوق امام سجاد ـ عليه السلام ـ شرح نراقي، قم، انتشارات مهدي نراقي، 1386.
اطلاعات مطلب
- تاریخ انتشار
- 26 امرداد 01
- بازدید
- ۸۳
آيا در مباني فقهي ما مفاهيم مورد نظر مدعيان حقوق بشر به طور واضح تبيين گرديده يا بنا به ادعاي آنان کلي گويي اي بيش نشده است ؟
- نشان کردن
پرسش
آيا در مباني فقهي ما مفاهيم مورد نظر مدعيان حقوق بشر به طور واضح تبيين گرديده يا بنا به ادعاي آنان کلي گويي اي بيش نشده است ؟
پاسخ
قبل از پرداختن به اصل پاسخ، بيان يک مقدمه ضروري مي نمايد. بايد توجه داشت که معنا و مفهوم برخي از کلمات در انديشه غربي و گفتمان مدعيان حقوق بشر متفاوت از معنا و مفهوم همان کلمات در انديشه اسلامي و گفتمان ديني مي باشد. اين تفاوت ريشه در نگاه متفاوت اسلام و غرب به ابتدا و انتهاي جهان، انسان و جامعه دارد. هر کدام بر اساس نگرش خاص خود به جهان و انسان يک ساختار اجتماعي و سياسي بنا مي کنند و در همان قالب مورد نظر خود به کلماتي مانند: حقوق انساني، آزادي، مساوات و برابري، عدالت و... معنا و مفهوم مي دهند. به همين دليل بسياري از کلماتي که در لفظ مشابه هستند داراي معاني متعدد و مختلفي مي شوند. در فقه، سياست و حقوق اسلامي مفاهيم مورد نياز بر اساس مباني قرآني و روايي (کتاب و سنت) توضيح داده مي شود و تبيين مي گردد و ممکن است که اين توضيح و تبيين با موارد مشابه در گفتمان مدعيان حقوق بشر تفاوت کلي يا جزيي داشته باشد. بعد از اين مقدمه در پاسخ به سئوال مطرح شده ،مي توان گفت: که دين مبين اسلام يک دين کاملي است که تمام شئونات مادي و معنوي و فردي و اجتماعي انسان را مورد توجه قرار داده است.
بر اساس مصالح و مفاسد واقعي يکسري موازين و احکامي را براي سعادت دنيوي و اخروي انسان وضع کرده است. فقه اسلامي براي تمامي عرصه هاي زندگي بشر برنامه و حکم دارد و در واقع تئوري عملي زندگي از گهواره تا گور است. در اسلام و فقه اسلامي با در نظر گرفتن سعادت واقعي فرد و جامعه راهکارهايي در تمام زمينه ها ارائه مي شود که در اين راستا مقوله هايي هم چون حقوق فردي، حقوق اجتماعي، آزادي، برابري و... که اجتماع بشري با آنها سروکار دارد، بر اساس مباني اسلام و سعادت مادي و معنوي بشر معنا و تعريف مي شوند. طبيعي است که اين گونه مفاهيم با مشابه خودشان در نگاه مدرن غربي تفاوت داشته باشند، زيرا آنها در تدوين حقوق بشر و آزادي و برابري و... براي فرد و جامعه، تنها به بعد مادي او توجه داشته اند و مسائل فرد و جامعه را منهاي معنويت، مورد تحليل و بررسي قرار مي دهند و به اقتصاد و سرمايه نقش اصلي را در تغييرات و تحولات و توسعه اجتماعي مي دهند.بر همين مبنا مفاهيمي مانند: حقوق فردي، حقوق اجتماعي، آزادي، برابري و.. را معنا و تعريف مي کنند. با توجه به تسلط چندين قرن دنياي مدرن بر جهان، دريافت هاي خود را معيار و ميزان قرار داده اند و مدعي شده اند: که آنچه ما مي گوئيم درست و حق است و يافته هاي عالي ما يا در اسلام نيست و يا به طور کلي مطالبي گفته شده است که مشکلي از مسائل بشر امروز را حل نمي کند. البته از جهتي درست مي گويند زيرا اسلام و فقه اسلامي مفاهيم مورد بحث را، بر اساس مباني و ساختار فکري خودش معنا و تبيين کرده است که بر مبناي تفکر مادي غرب قابل فهم و تحليل نمي باشد. اما حقيقت آن است ، آنچه را که بشر مدرن در اين عصر در زمينه حقوق بشر، آزادي و برابري و... به آن رسيده است، نمونه کامل و همه جانبه آن را اسلام در قالب آيات قرآن و روايات ائمه معصومين ـ عليهم السلام ـ در 1400 سال پيش بيان نموده است و با تعبيه «اجتهاد» توسط فقهاء در دين، مشکل تطابق با شرايط زمان و مکان در هر عصري را هم حل نموده است. در اينجا به طور مختصر نمونه اي از آن را که مرتبط با سئوال است، به طور مقايسه اي بيان مي کنيم.
حقوق بشر
در معناي واژه حقوق بشر اختلاف نظر شديدي وجود دارد و تاکنون تعريف واحدي از آن ارائه نشده است. البته اين را بايد در نظر گرفت که در کلیت پاره اي از حقوق اختلافي نيست، مانند: حق حيات و اينکه کسي بدون مجوز قانوني حق کشتن کسي را ندارد، اما تعداد حقوقي که در آن اختلافي نيست اندک است، به هر حال هر چند در تعريف حقوق بشر اختلاف است اما در اين که انسان به طور فطري و طبيعي داراي حقوقي است که بايد محترم شمرده شود، اختلافي نيست.[1] در مورد انگيزه و چرايي ظهور اصطلاح حقوق بشر در انقلاب فرانسه و بعد از آن مي توان گفت که: تفکرات حقوقي، سياسي و فلسفي راجع به حقوق انسان ها که در فکر حقوق دانان و متفکران غربي طي چند قرن اخير به وجود آمده بود و هم چنين وقوع کشتار ميليون ها انسان و وارد آمدن خسارات فراوان بر ميليون ها نفر در جهان مدرن، طي جنگ جهاني اول و دوم، انگيزه توجه بيشتر به حقوق انساني و توسعه حمايت بين المللي از حقوق بشر گرديد، در پي اين انگيزه و احساس نياز، اعلاميه حقوق بشر طي يک فرايند توسط سازمان ملل در تاريخ 10 دسامبر 1948م (مصادف با 19 آذر 1327) به تصويب رسيد، که شامل يک مقدمه و 30 ماده بود. اعلاميه حقوق بشر به عنوان عالي ترين منشور حقوق انساني و ثمره فکر جمعي انديشمندان دنياي مدرن جلوه کرد و از آن تاريخ به بعد مجمع عمومي رسما اين روز را به عنوان روز حقوق بشر اعلام کرده است و همه ساله بيشتر کشورهاي جهان اين روز را جشن مي گيرند.[2] خلاصه محتواي اعلاميه حقوق بشر عبارت است از: مقدمه اعلاميه، متضمن مفاهيم و انديشه هاي بنيادي است که الهام بخش نويسندگان اعلاميه در تدوين مواد بعدي بوده است و شامل اصولي چون وحدت خانواده بشري، حيثيت ذاتي انسان، شناسايي حقوق ناشي از آن، برابري انسان ها، آزادي عقيده و بيان، توسعه روابط دوستانه بين ملت ها و غيره مي باشد.
ماده اول اعلاميه مقرر مي دارد:
تمام افراد بشر آزاد به دنيا مي آيند و از لحاظ حيثيت و حقوق با هم برابرند، همه داراي عقل و وجدان مي باشند و بايد نسبت به يکديگر با روح برادري رفتار کنند.
ماده دوم اعلاميه برخورداري از کليه حقوق و آزادي هاي مندرج در اعلاميه را براي تمام افراد، صرف نظر از جنس، رنگ، نژاد، مليت، مذهب، ثروت و يا هر موقعيت ديگري، به رسميت مي شناسد. بقيه موارد اعلاميه به چهار دسته قابل تقسيم است: دسته اول: شامل حقوق و آزادي هاي شخصي است از قبيل حق حيات، منع بردگي و شکنجه، حق دفاع در برابر دادگاه ها و... .
دسته دوم: شامل حقوق بنيادي فرد در رابطه با خانواده، سرزمين و اشياء جهان خارج است، از قبيل آزادي در ازدواج، تساوي حقوق زوجين، حق تابعيت، حق پناهندگي، حق مالکيت و... .
دسته سوم: شامل آزادي هاي عمومي و حقوق سياسي، بنيادي از قبيل آزادي انديشه، عقيده، بيان و قلم، آزادي اجتماعات و شرکت در انتخابات است.
دسته چهارم: شامل حقوق اقتصادي، اجتماعي و فرهنگي است مانند حق کار، حق تفريحات، حق حمايت از آثار علمي، ادبي و هنري، آزادي سنديکايي و... .[3]
اعلاميه جهاني حقوق بشر با وجود همه امتيازاتي که دارد، در شرايطي و توسط کساني به تصويب رسيده است که بعد معنوي و ارزش هاي والاي اخلاقي را به فراموشي سپرده اند و اين موجب خسارت غير قابل جبراني براي بشريت شده است. حقوق انساني و بشري را که دين مبين اسلام براي بشر آورده است بسيار دقيق تر و جامع تر و غير قابل مقايسه با حقوق دست نوشته انسان مدرن است. رساله حقوق امام سجاد ـ عليه السلام ـ ، حقوق مورد نياز انسان را مبتني بر کرامت انساني علماً و عملاً ارايه فرموده است. در اين رساله حقوق مربوط به تک تک اعضاء بدن، خردسالان، بزرگسالان، دوستان، پدر و مادر، همسايه، شريک، مال، حاکمان، مردم، هم کيشان، اقليت هاي مذهبي و دهها حق ديگر به تفصيل بيان گرديده است. در نهج البلاغه حقوق مردم و حاکمان به طور مشروح بيان شده و حتي در ضمن برخي خطبه ها و نامه ها به طور دقيق و اعجاب انگيزي به حقوق حيوانات پرداخته شده است. در اين باب سخن بسيار است در اينجا اشاره وار در مقام مقايسه به چند مورد از حقوق بشر در منابع اسلامي اشاره مي گردد:
امام علي ـ عليه السلام ـ هنگامي که مالک اشتر را به مهرباني و رعايت حقوق مردم سفارش مي کنند. در يک عبارت عالي مي فرمايد: «فأنّهم صنفان؛ امّا اخ لک في الدين او نظير لک في الخلق؛ اي مالک... مردم دو قسمند: يا برادر ديني تو هستند و يا همنوع تو در خلقت» که در هر دو صورت بايد کرامت و حقوق آنها را رعايت کني. آن چه که قدر متيقن است اين است که مبناي 30 ماده اعلاميه جهاني حقوق بشر همان ماده اول است که مي گويد: انسان ها برابر و برادر هم و آزاد هستند.
اگر درست دقت شود روشن مي گردد که اميرالمومنين علي ـ عليه السلام ـ در جمله فوق و مشابه آن در نهج البلاغه، با اين که تساوي افراد نوع انساني را در ارزش حيات و حقوق آن، تصريح مي نمايد، اما گوشزد مي کند که نوع انساني داراي يک تقسيم آرماني است و آن اين است که، انسان هايي که معتقد به عقايد و احکام الهي هستند درحرکت به سوي هدف اعلاي زندگي با آگاهي و احساس تعهد گام برمي دارند، اينان به اضافه اين که انسانند، از جان خود نيز آگاهي دارند. اين نکته يکي از امتيازات بسيار با اهميت ديدگاه امام علي ـ عليه السلام ـ بر اعلاميه جهاني حقوق بشر است، زيرا اين اعلاميه، طبيعت محض انسان ها را در نظر گرفته و فرقي بين انسان ها نمي گذارد. حکم به تساوي مطلق از همه جهات درباره انسان، تاريخ انساني را به تاريخ طبيعي مبدل مي سازد. اضافه کردن «ترجيح با فضيلت و شرافت» بر نخستين ماده اين اعلاميه، مفهومش اين نيست که حقوق طبيعي ديگر انسان ها را ناديده بگيريم که 29 ماده ديگر را تباه کند، بلکه منظور ترجيح مردم با ايمان و با فضيلت و با تقوا است که موجب تحرک انسان ها به سوي رشد و تعالي و نجات دادن آنها از پوچي زندگي مي باشد.[4]
در زمينه برابري و مساوات، اسلام قائل است که همه انسان ها با هم برابرند و هيچ گونه تفاوتي جز «تقوي» نمي تواند معيار تفاوت تلقي گردد و تفاوت و فضيلت بر اساس تقوا نيز معياري در تقسيم وظائف و وسيله اي براي نيل به اهداف عاليه انساني است نه عامل تبعيض در برابر قانون، پيامبر گرامي اسلام در حجة الوداع به همين مسئله اشاره مي کند و مي فرمايد: «... عرب بر غير عرب و قرمز بر سفيد و سفيد بر قرمز برتري و امتيازي ندارد مگر به تقوا و پارسايي» اسلام امتياز طلبي هاي مبتني بر ثروت و قدرت را محکوم مي کند آيه 35 و 36 از سوره سباء به همين مطلب اشاره دارد. حقوق اسلامي همه را در برابر قانون يکسان مي شمرد «الناس کلهم سواء کالسنان المشط؛ يعني مردم همگي مثل دندانه هاي شانه يکسان هستند».[5] و به زمامداران و دولتمردان دستور مي دهد که همه را در برابر حق يکسان بيينند، در نهج البلاغه (نامه / 59) آمده است: «و آس بينهم في اللحظة و النظرة؛ علي ـ عليه السلام ـ اين اسوه عدالت به فرمانداران خود دستور مي داد حتي در نگاه کردن به مردم نيز مراعات مساوات را بکنند و مي فرمايد: «فاخفض لهم جناحک، و ألن لهم جانبک و ابسط لهم وجهک؛ يعني در نگاه هايت و در نيم نگاه و خيره شدن به مردم به تساوي رفتار کن.[6] (نهج البلاغه، نامه / 27).
کدام حقوق دان و متفکر هر چند تلاش و دقت نمايد مي تواند دايره مساوات و برابري را به اينجا برساند!!
معرفی منابع جهت مطالعه بیشتر:
1ـ نهج البلاغه، ترجمه محمد دشتي(ره)، که از روي راهنماي آن مي توان مباحث مربوط به حقوق و... را پيگيري کرد.
2ـ عباسعلي عميد زنجاني، فقه سياسي، سه جلد، تهران، اميرکبير، 1377.
3ـ رسول احمدي، نامه اي ناشناخته (عهد نامه مالک اشتر در نگرش تطبيقي با بيانه حقوق بشر) قم، نصايح 1382.
4ـ علي محمد حيدري نراقي، رساله حقوق امام سجاد ـ عليه السلام ـ شرح نراقي، قم، انتشارات مهدي نراقي، 1386.
اطلاعات مطلب
- تاریخ انتشار
- 26 امرداد 01
- بازدید
- ۸۳
دیدگاه کاربران
هنوز دیدگاهی برای این مطلب ثبت نشده است.