عملکرد شورای نگهبان در رد صلاحیت برخی داوطلبین نمایندگان مجلس سوم و چهارم مجلس شورای اسلامی چگونه بوده است؟

  • نشان کردن
؟
متن کاربر

پرسش

عملکرد شورای نگهبان در رد صلاحیت برخی داوطلبین نمایندگان مجلس سوم و چهارم مجلس شورای اسلامی چگونه بوده است؟

پاسخ کارشناسی

پاسخ

در پاسخ به این سوال  باید بگوییم یکی از وظایف مهمی که مطابق قانون اساسی بر عهده شورای نگهبان گذارده شده، وظیفه نظارت بر انتخابات است و این شورا «نظارت بر انتخابات مجلس خبرگان رهبری، ریاست جمهوری، مجلس شورای اسلامی و مراجعه به آرای عمومی و همه پرسی را بر عهده دارد».[1] و این نظارت با توجه به تفسیر شورای نگهبان ـ که بر اساس قانون اساسی[2] مرجع تفسیر قانون اساسی است ـ نظارت استصوابی می باشد و شامل تمام مراحل اجرایی انتخابات، از جمله تأیید و رد صلاحیت کاندیداها می شود.[3]

از این رو در اولین قانون انتخابات مجلس که در سال 1362 به تصویب مجلس شورای اسلامی رسید در ماده سوم این قانون به نظارت عام و فراگیر شورای نگهبان تصریح شده و چنین آمده بود «نظارت بر انتخابات مجلس بر عهده شورای نگهبان است و این نظارت، عام و در تمام مراحل و در همه امور مربوط به انتخابات جاری است»[4] و در اصلاحيه اين قانون (قانون انتخابات مجلس) مصوبه 4 مرداد 1374 در ماده 3 آماده است «نظارت بر انتخابات مجلس بر عهده شوراي نگهبان است. اين نظارت استصوابی، عام و در تمام مراحل و در کلیه امور مربوط به انتخابات است».[5] بنابراین شورای نگهبان در کلیه انتخابات دارای نظات استصوابی و عام بوده و در تمام مراحل اجرایی انتخابات، از جمله تأیید و رد صلاحیت کاندیداها و حفظ سلامت انتخابات، حضور موثر دارد ـ البته دلایل استصوابی بودن نظارت شورای نگهبان مجال دیگری را می طلبد که ما در این جا در صدد بیان آن نیستیم.[6]

در پرتو این نظارت شورای نگهبان بر انتخابات است که از نفوذ افراد ناشایست و غیر صالح در نهادهای حساس کشور جلوگیری بعمل آمده و سلامت انتخابات حفظ شده و در نتیجه سلامت روند نظام جمهوری اسلامی تضمین می گردد امری که در طول حیات نظام جمهوری اسلامی شاهد آن بوده ایم و مورد تصدیق هر ناظر منصفی می باشد و ضرورت آن بر معتقدان نظام پوشیده نیست. در مورد نمایندگان مجلس شورای اسلامی نیز با توجه به جایگاه حساس مجلس، نظارت شورای نگهبان برانتخابات و صلاحیت داوطلبان نمایندگان مجلس برای حفظ سلامت این نهاد قانون گذاری ضرورت غیر قابل انکار است زیرا «زمانی که پذیرفتیم لازمه اعمال حاکمیت صحیح، وجود افراد توانمند برای قانون گذاری و تصمیم گیری در بحران های خاص اجتماعی و سیاسی است بالطبع وجود یک سلسله ویژگی ها، توانایی ها و آگاهی از نیازهای جامعه و مصالح مردم را در داوطلبان نمایندگی امری لازم و ضروری خواهیم دانست حال که چنین شرایطی برای داوطلبان نمایندگی ضرورت دارد، مرجعی نیز باید وجود داشته باشد تا وجود این شرایط را در داوطلبان احراز کند که بر اساس قانون اساسی این وظیفه بر عهده شورای نگهبان قرار داده شده است»[7] بدیهی است که تأیید یا رد صلاحیت داوطلبان نمایندگی مجلس منوط به احراز وجود شرایط یا احراز عدم وجود شرایط نمایندگی در داوطلبان است و نمی توان وجود آن ها را مفروض تلقی کرد و به تفحص برای احراز آن ها نپرداخت به عبارت دیگر «بدون احراز شرایط یا عدم آن نمی توان وجود لیاقت و توانمندی افراد را به اثبات رساند و از ساده ترین امور تا پیچیده ترین آن ها وقتی عقلاً و قانوناً شرایطی برای واگذاری مسئولیت وضع شده باشد، احراز آن شرایط نیز حتمی خواهد بود.».[8] بنابر این شورای نگهبان با توجه به شرایط و ویژگی های لازم برای داوطلبان نمایندگی به احراز آن ها در افراد می پردازد و بر اساس دلایل مستند و منطقی نسبت به احراز صلاحیت افراد اقدام می کند هر چند برای حفظ حرمت و آبروی افراد، دلایل و مستندات عدم صلاحیت افراد تنها به خود آن ها اعلام شده و به اطلاع عموم مردم نمی رسد و این افراد نیز فرصت اعتراض و بررسی مجدد را دارند البته ناگفته نماند که بدلیل حساسیت و جایگاه ویژه شورای نگهبان و از آن جا که مانع و سدی برای نفوذ مخالفان نظام در نهادهای مهم نظام است همواره شاهد جنجال ها و تبلیغات منفی زیادی بر علیه آن بوده ایم.

در دوره سوم مجلس شورای اسلامی در خصوص افرادی با وجود تأیید هیأت های اجرایی (وزارت کشور) شورای نگهبان صلاحیت آن ها را برای نمایندگی مجلس تأیید نکرد و این مسأله موجب اختلافاتی شد که مقام معظم رهبری که در آن دوران ریاست جمهوری را بر عهده داشتند برای حلّ مشکل طی نامه ای به وزیر کشور به تبیین نوع نظارت شورای نگهبان و محدوده آن اشاره نموده و مرقوم فرمودند: «... نظارت شورای نگهبان بر انتخابات بدین معنا است که آنان موظفند جریان امر بر طبق قانون را مراقبت کنند و اگر عملی بر خلاف قانون بوسیله مجریان انجام شد از آن جلوگیری نمایند. بنابر این اگر در موردی هيات های اجرایی درباره کسی بدون انطباق بر ضوابط قانونی رأی به صلاحیت دادند شورای نگهبان می تواند صلاحیت وی را رد کند...»[9] هم چنین در تلگرافی به وزیر کشور دستور دادند: «... نظر هیأت نظارت در مورد کاندیداها برابر قانون باید رعایت شود...».[10] هر چند وزیر کشور از اجرای آن خودداری نمود. در مورد گروه نهضت آزادی نیز با توجه به سوال وزیر وقت کشور از حضرت امام ـ رحمه الله علیه ـ در مورد این گروه و این که مرحوم امام طی نامه ای کتبی این گروه را غیر قانونی اعلام نمودند، هیأت اجرایی نامزدهای این گروه را ردّ صلاحیت نمود و لذا اختلاف عمده ای در این خصوص میان هیأت اجرایی و شورای نگهبان بوجود نیامد بنابر این در دوره سوم مجلس در مورد نوع نظارت شورای نگهبان و محدوده آن و ردّ صلاحیت برخی افراد اختلافاتی پیش آمد.

در چهارمین دوره انتخابات مجلس شورای اسلامی و به دنبال اختلافاتی که در جریان انتخابات مجلس سوم پیش آمد و منازعاتی که در مورد نوع نظارت شورای نگهبان و محدوده آن مطرح شد، رییس هیأت مرکزی نظارت بر انتخابات طی مکاتبه ای تفسیر اصل نود و نهم قانون اساسی را خواستار شد و شورای نگهبان در نظر تفسیری خود نظارت خود را عام و استصوابی و شامل تمام مراحل اجرایی انتخابات از جمله تأیید و رد صلاحیت کاندیداها دانست.[11] در این دوره نیز صلاحیت تعدادی از افراد علیرغم تایید صلاحیت آنان در هیأت اجرایی از سوی شورای نگهبان رد شد وزیر وقت کشور با پذیرش نوع نظارت و محدده آن طی بخشنامه ای اعلام نمود که نظارت استصوابی منحصراً مربوط به شورای نگهبان است و قابل تفویض به هیأت های نظارتی نیست و هیچ کس حق اعمال این نظارت را ندارد متعاقب آن رئیس هیأت مرکزی نظارت طی شکایتی به دیوان عدالت اداری درخواست نسخ این بخشنامه را کرد که هیأت عمومی دیوان در تاریخ 19 فروردین 1371 بخشنامه وزارت کشور را ابطال کرد.[12] و بدین ترتیب انتخابات این دوره نیز با تمام فراز و نشیب ها به پایان رسید. به هر حال عملکرد شورای نگهبان در تمام ادوار مورد تایید مرحوم امام و مقام معظم رهبری بوده است و آن دو بزرگوار همواره شورای نگهبان را به قاطعیت و ایستادگی در برابر جنجال ها و تبلیغات منفی سفارش نموده اند هر چند در پاره ای از موارد برای حلّ اختلافات و مشکلات پدید آمده دستوراتی را به شورای نگهبان ابلاغ نموده اند که برخاسته از مصالح نظام و ولایت امر ایشان می باشد. سخن خویش را با کلامی از مرحوم امام و مقام معظم رهبری در مورد شورای نگهبان به پایان می بریم مرحوم امام فرمودند: «به شورای نگهبان تذکر می دهم که در کار خود استوار باشید و با قاطعیت و دقّت عمل فرمایید و به خدای متعال اتکال کنید».[13]

مقام معظم رهبری نیز فرمودند: «کار نظارت بر انتخابات، کار بسیار با اهمیتی است، زیرا که سلامت انتخابات سلامت مجلس را به دنبال دارد و سلامت مجلس، سلامت قوانین و مایه های کار را در کشور به دنبال دارد یک دستگاه اجرایی هر چند هم که کارآمد باشد اگر قوانینی که در اختیار آن قرار می گیرد، قوانین رسا و سالم و صحیحی نباشد بالاخره در آن انحراف پیدا خواهد شد، صحت نظام ما به حفظ جهت اسلامی و رعایت قانون اساسی در آن است و این با شورای نگهبان تأمین می شود اگر سلامت نظام به این است که قوانین صحیحی باشد و اسلام در آن رعایت بشود چنان چه خدای ناکرده مجلس نتواند قوانین آن چنانی را که منطبق با اسلام است، ارایه بکند و تصرّفات مجلس، تصرفات خوب و درستی نباشد، بلا شک این در وضع دولت و اداره اجرایی کشور اثر خواهد گذاشت».[14]

معرفی منابع جهت مطالعه بیشتر:

1ـ پرسش ها و پاسخ ها، محمد تقی مصباح یزدی، قم، موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی ـ رحمه الله علیه ـ ، 1380، ج 3، ص 75 تا 85.

2ـ بررسی فقهی، حقوقی شورای نگهبان، فرج الله هدایت نیا، محمد هادی کاویانی، تهران، موسسه فرهنگی دانش و اندیشه معاصر، 1380، ص 177 تا 210.

3ـ پاسخ به شبهات نظارت استصوابی، عباس نیکزاد، قم، دفتر نظارت و بازرسی انتخابات استان قم، 1380.

4ـ نگاهی به سیر نظارت استصوابی، سید علی حسینی نواز، روابط عمومی شورای نگهبان، 1381.

 


[1] . قانون اساسی، اصل 99.

[2] . قانون اساسی، اصل 98.

[3] . روزنامه اطلاعات، 22/2/1370، مجموعه مقالات، نظارت استصوابی، تهران، نشر افکار، 1378، ص 442.

[4] . روزنامه اطلاعات 23/12/1362.

[5] . روزنامه اطلاعات 5/5/74، نیکزاد، عباس، پاسخ به شبهات نظارت استصوابی، قم، دفتر انتشارات و بازرسی انتخابات استان قم، 1380، ص 14.

[6] . برای اطلاع بیشتر رجوع شود به پاسخ شبهات نظارت استصوابی، عباس نیکزاد، قم، دفتر نظارت و بازرسی انتخابات استان قم، 1380 و تاملی در مبانی و ادله نظارت استصوابی محمد رضا مرندی، مجموعه مقالات، نظارت استصوابی، تهران، نشر افکار، 1378 و مجله صباح، شماره 8 ـ7، ص 192 تا 198 مراجعه شود.

[7] . مصباح یزدی، محمد تقی، پرسش ها و پاسخ ها، قم، موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی ـ رحمه الله علیه ـ، 1380، ج 3، ص 76 و 77.

[8] . مصباح یزدی، محمد تقی، پرسش ها و پاسخ ها، همان، ص 81.

[9] . حسینی نواز، سید علی، نگاهی به سیر نظارت استصوابی، روابط عمومی شورای نگهبان، 1381، ص 25.

[10] . همان، ص 30.

[11] . مرندی، محمدرضا، نظارت استصوابی، مجموعه مقالات، تهران، نشر افکار، 1378، ص 442، روزنامه اطلاعات، 22/2/1370.

[12] . حسینی نواز، سید علی، نگاهی به سیر نظارت استصوابی، همان، ص 30.

[13] . شورای نگهبان در کلام ولایت، قم، دفتر نظارت و بازرسی انتخابات استان قم، 1381، ص 54.

[14] . شورای نگهبان در کلام ولایت، همان، ص 65، «سخنرانی 4 اسفند 70».

اطلاعات مطلب

تاریخ انتشار
26 امرداد 01
بازدید
۱۲۴
گفت‌وگو

دیدگاه کاربران

حداقل ۵ کاراکتر؛ دیدگاه پس از بررسی نمایش داده می‌شود.

هنوز دیدگاهی برای این مطلب ثبت نشده است.