جايگاه زن در غير اسلام چگونه است و اسلام چه اهميتي براي زن ق...

  • نشان کردن
؟
متن کاربر

پرسش

جايگاه زن در غير اسلام چگونه است و اسلام چه اهميتي براي زن قائل شده و نظر اسلام در اين مورد چيست؟
پاسخ کارشناسی

پاسخ

در اسلام، زن همانند مرد، مخلوقي از مخلوقات خداست و اين دو موجود از يك گوهر آفريده شده‌اند. از نظر ارزشي نيز بين زن و مرد هيچ تفاوتي وجود ندارد. اگر در زمينة پاره‌اي حقوق و احكام، تفاوت‌هايي ميان زن و مرد وجود دارد؛ اين تفاوت‌ها نه به معناي تبعيض است بلكه به خاطر نوع مسؤوليت و ويژگي‌هاي جسمي و روحي هر يك از اين دو جنس است.
از ديرباز مدعيان دروغين دفاع از حقوق زنان در پي آن بودند كه اين تفاوت‌ها را به معناي تبعيض جلوه داده و جامعة زنان و مردان را در مقابل يكديگر قرار دهند. اگر چه در برخي كشورهاي اسلامي كاري از پيش نبرده‌اند امّا در بسياري از كشورها به موفقيّت دست يافتند و با طرح شعار تشابه حقوق زن و مرد، تفاوت‌هاي طبيعي اين دو جنس ناديده انگاشتند و از اين طريق ظلم و ستم فراواني بر زنان ارزاني داشتند.
قبل از آن كه به نگرش اسلام دربارة زنان بپردازيم، نخست به جايگاه زنان در دوران باستان و در اروپا مي‌پردازيم آنگاه زن را از منظر اسلام مورد توجه قرار مي‌دهيم تا روشن شود كه اسلام چه جايگاه رفيعي براي زنان قائل است.

جايگاه زنان در عهد باستان و قديم:
همواره در طول تاريخ، برخوردهاي متفاوتي با زن شده است. مثلاً در روم قديم دختران و زنان مانند شيئي مملوك، توسط پدرانشان معامله مي‌شدند و با اختيار پدر، فروخته شده يا قرض و كرايه داده مي‌شدند و يا به قتل مي‌رسيدند. اين حقوق پدر بعد از ازدواج دختر به شوهرش كه قانوناً مالك زن بود منتقل مي‌شد. زنان در نظر آنان به علّت نداشتن روح انساني، در معاد قابل حشر نبودند ... در نظر روميان زن مظهر تامِ شيطان و انواع ارواح موذيه بود. بدين جهت آزار دادن زنان را تسلّط بر ارواح موذيه مي‌دانستند.[1]
در يونان قديم نيز زن موجودي پاك نشدني و زادة شيطان تلقّي مي‌شد و از هر كاري جز خدمت‌كاري و ارضاي غرايز جنسي مرد، منع مي‌شد. ازدواج امري اجباري بوده و زن از ارث و حق طلاق محروم بوده است. همچنين پس از مرگ شوهر، حق زندگي نداشت. در يونان باستان زن نه تنها مخلوقي حقير شناخته مي‌شد بلكه حداقل به عنوان انسان با وي رفتار نمي‌شد.[2]
زن در نزد ايرانيان قديم ـ به ويژه در عصر هخامنشيان و اشكانيان ـ جزء اموال پدر محسوب مي‌شد، حق انتخاب شوهر را نداشت و از ارث نيز محروم بوده و از هر نظر تحت قيوميّت رئيس خانواده قرار داشت و حتّي مورد معامله قرار مي‌گرفت.[3]
وضعيت زنان در قوم يهود و مسيحيت تحريف شده بهتر از اين نبوده است. به عقيدة قوم يهود، طبيعت آنجا كه از آفريدن مرد، ناتوان است، زن را مي‌آفريند. زنان و بندگان از روي طبيعت محكوم به اسارت هستند و به هيچ وجه سزاوار شركت در كارهاي عمومي نيستند.«يهوه» در آخرين بند از فرمان‌هاي دهگانه‌اش كه، بنا به گفتة مشهور، به موسي فرستاد، زنان را در رديف چارپايان و اموال غير منقول ذكر كرد.[4]  يهوديان، زن را ماية مصيبت و بدبختي مي‌دانستند. يهوديان قديم، به هنگام تولّد دختر شمع روشن نمي‌كردند، مادري كه دختر  مي‌زائيد، بايستي دوباره غسل كند، اما پسر كه به عهد خود با «يهوه» مي‌باليد، هميشه در نماز خود تكرار مي‌كرد، «خدايا تو را سپاسگزارم كه مرا كافر و زن نيافريدي.»[5]  در مسيحيت نيز فرقه‌اي عقيده داشتند كه زن به خاطر پستي فطري كه دارد، قابل زناشويي نيست و ذاتاً ناپاك است و حتّي مي‌كوشيدند تا كليسا را وادار به تحريم ازدواج نمايند.[6] امروزه نيز ارباب كليسا و كشيش‌ها به پيروي از پيشينيان خويش ازدواج نمي‌كنند زيرا زن را مانع ترقّي و كمال؛ و ازدواج را منافي زهد و دوري از دنيا به حساب مي‌آورند.
در عربستان و دورة جاهليّت قبل از اسلام وضعيت زنان بدتر از هر جاي ديگر بوده است، در نظر آنان، زنان ملك پدران و شوهران تلقي شده و قابل معامله بودند. حتّي در ميان عرب جاهلي، سنّت زشت و غير انساني زنده به گور كردن دختران، رايج بوده است. در برخي از قبايل عرب جاهلي (مانند بني تميم) زنان باردار هنگامي كه احساس درد زايمان مي‌كردند، به صحرا رفته و در كنار گودالي كه براي آنها آماده مي‌شد زايمان مي‌كردند. اگر نوزاد پسر بود زنان قبيله و اطرافيان، نوزاد و مادرش را باهلهله و شادي نزد مردان مي‌بردند. امّا اگر نوزاد  دختر بود، غبار غم بر چهرة همه مي‌نشست و سكوت مرگبار بر همگان حكم‌فرما مي‌شد و نوزاد بيگناه را در همان گودال زنده به گور مي‌كردند. و با سرافكندگي از اين‌كه نوزاد دختر به دنيا آمده، به سوي قبيلة خويش باز مي‌گشتند. عمق اين فاجعه به قدري بود كه شخصي به نام «قيس بن عاصم»، سيزده دختر خود را با دستان خويش زنده به گور كرد و زماني كه به ملاقات پيامبر ـ صلي الله عليه و آله ـ  نائل شد و داستان زنده به گور كردن دخترانش را بازگفت پيامبر ـ صلي الله عليه و آله ـ در حالي كه اشك مي‌ريخت فرمود:«إنَّ هذه لقسوة و إنَّ من لا يرحم لا يرحم[7]». اين عمل قساوت قلب و سنگدلي است و همانا كسي كه رحم نمي‌كند مورد رحمت نيز قرار نمي‌گيرد.
همچنين شخصي به نام «صعصعة بن ناجيه مجاشعي» كه جدّ فرزدق (شاعر معروف) بود، روزي خدمت پيامبر ـ صلي الله عليه و آله ـ گفت: من 360 دختر را به بهاي هر يك سه شتر از زنده به گور شدن و مرگ نجات داده‌ام.[8]   
گاهي كه برخي از پدران اجازه مي‌دادند دخترانشان زنده بمانند، در مورد ازدواج آنان به قدري ستم مي‌كردند كه در واقع زن و دختر را ملك شوهر قرار داده و بر سر آن معامله مي‌كردند.

جايگاه زنان در اروپا:
اين وضعيت اسف‌بار، در اروپا حتّي در قرون وسطي نيز باقي مانده بود. چنان كه نه در بين عوام بلكه در مجامع علمي، در انسانيت زن ترديد مي‌شد چنان كه در سال 586 ميلادي كنفرانسي در فرانسه براي بررسي اين موضوع منعقد شد كه آيا زن انسان است يا نه؟ و بعد از بحث و بررسي‌هاي زياد، در نهايت به اين نتيجه رسيدند كه زن انسان است، اما انسان طفيلي كه فقط براي خدمت به مردان خلق شده است. [9] و قبل از آن در اصل اين كه آيا زنان داراي «روح» هستنديا نه، شك و ترديد شده، پس از بحث و تبادل به اين نتيجه رسيدند كه، زنان داراي روح هستند، اما روح حيواني به گفتة «ويل دورانت» در اروپا زنان تا حدود سال 1900 كمتر داراي حقّي بودند كه مرد ناگزير باشد بر اساس قانون آن را مراعات كند.[10]
در دوران كنوني نيز با همة پيشرفت‌هايي كه نصيب زنان شده و تحوّلاتي كه ايجاد شده، باز هم در بسياري از موارد، زنان مورد ستم و تجاوز و تبعيض قرار مي‌گيرند و شأن انساني آنها رعايت نمي‌شود، تا جايي كه يكي از نويسندگان زن در مقاله‌اي، كه به مناسبت پنجاهمين سالگرد تصويب اعلامية جهاني حقوق بشر نگاشته به طنز يا از روي خشم و ناراحتي، تحت عنوان Are Women Homan? (آيا زنان انسان هستند؟) مي‌نويسد: با اين همه تبعيض و خشونت‌ها و استفاده‌هاي ابزاري از زنان، آيا باز هم مي‌توان گفت: زن، انسان است و مشمول حكم كلّي مقرّرات اعلامية جهاني حقوق بشر كه انسان را به عنوان انسان داراي حق مي‌شناسد و همه را در برخورداري از حقوق، مساوي مي‌داند، قرار مي‌گيرد؟[11]

جايگاه زنان در اسلام:
در يك چنين محيطي كه در همة نظام‌ها و آيين‌ها، زن از هر سو مورد ستم قرار مي‌گرفت و به حقوق مسلّم وي تجاوز مي‌شد؛ با ظهور اسلام، تمام سنّت‌هاي غلط، باطل اعلان شده و زن از قيد و بندهاي جاهليّت آزاد شده بود. در اسلام، زن مظهر صفا و صداقت، منبع ايثار و كرامت و كانون عاطفه، مهرباني و ماية آرامش است. غالب مردهاي موفّق در دامن مادران پروش يافته و در كنار همسران باشرافت خويش به قلّه‌هاي رفيع علم و دين صعود كرده‌اند و همة كاميابي‌هايشان را مديون فداكاري مادران و همسران خويشند. از اين رو اسلام آداب و رسوم جاهلي را مورد انتقاد قرار داده و زنده به گور كردن دختران را نيز به شدّت محكوم كرده است.[12]
اسلام همواره بر حفظ جايگاه زن و احترام به مقام مادر و همسر، تأكيد فراوان نموده است. پيشوايان ديني نيز به نقش و جايگاه زن اشاره كرده و رعايت حقوق آنان را امري لازم شمرده‌اند، لذا رسول گرامي اسلام ـ صلي الله عليه و آله ـ فرمود: بهشت زير پاي مادران است.[13] و هر چه ايمان بندگان خدا فزوني يابد، دوستي و محبّت آنان به زنان نيز فزوني مي‌يابد.[14] و نيز فرمود: گرامي نمي‌دارند زنان را مگر انسان‌هاي كريم و بزرگوار و به آنان اهانت نمي‌كنند و سبك نمي‌شمارند مگر انسان‌هاي پست و فرومايه.[15] همچنين امام صادق ـ عليه السّلام ـ فرمود: از جملة اخلاق پيامبران، دوست داشتن زنان بوده است.[16] امام علي ـ عليه السّلام ـ زنان را گل‌هاي خوشبوي عالم آفرينش معرّفي مي‌كند.[17]
سيرة پيامبر اكرم  ـ صلي الله عليه و آله ـ نيز حكايت از احترام به حقوق زنان و پاسداشت حرمت  آنان دارد. در حديثي آمده است كه به پيامبر خبر دادند خداوند به او دختري داده است. پيامبر نگاهي به صورت يارانش نمود، ديد آثار ناخشنودي در چهرة آنان نمايان گرديد. آن حضرت فوراً فرمود:«ما لكم! ريحانة اشمها، و رزقها علي الله عزّوجلّ»[18] اين چه حالتي است كه در شما مي‌بينم! خداوند گلي خوشبو به من داده آن را مي‌بويم، اگر غم روزي او را مي‌خوريد، روزيش با خداست.
بنابراين از نظر اسلام، زن در خلقت انساني، كامل است. و زن و مرد در اصل خلقت هيچ گونه تفاوتي با يكديگر نداشته و از نظر ارزشي نيز بر يكديگر برتري ندارند. بلكه در اسلام تنها ملاك برتري انسان‌ها بر يكديگر، داشتن تقواي الهي است.[19]
در نگرش  متعالي اسلام، نظام آفرينش مسؤوليت‌هاي متفاوتي را بر عهدة زن و مرد نهاده است. طبيعي است كه مسؤوليت‌هاي متفاوت، حقوق و تكاليف متفاوتي نيز در پي خواهد داشت و اين تفاوت نه به معناي تبعيض بلكه به معناي عدالت و بر اساس حكمت است.
با ظهور اسلام كرامت انساني زن احيا شد و زن در كنار مرد به عنوان نيمي از پيكرة حيات بشري مطرح گرديد. اسلام زنده به گوركردن دختران را ممنوع كرد و حرمت نهادن به زنان را جزو تعاليم خود قرار داد، لذا در توصيف، نقش زنان پيامبر اكرم ـ صلي الله عليه و آله ـ مي فرمايد: «نعم الولد البنات، ملطفات مجهزات، مؤنسات، مباركات...»[20]؛  چه خوب فرزنداني هستند، دختران؛ زيرا آنان، موجوداتي لطيف، مجهز كننده، ماية آرامش، ماية بركت و... هستند.
لذا اگر نگرش‌هاي اسلام نسبت به مسائل زنان به خوبي مورد پژوهش و اجرا قرار گيرد، زنان به حقوق مطلوب و آرماني خويش خواهند رسيد. نگرش مثبت دين به زنان و كمك در باور كردن استعدادهاي آنان و بسترسازي  جهت رشد و پرورش علم و ايمان آنان و تغيير نگرش برخي از مردان نسبت به زنان و همچنين تغييرات اساسي در ساختار فرهنگ‌ها و سنّت‌هاي غير اسلامي، مي‌تواند زمينه‌هاي احقاق حقوق زنان را فراهم سازد.

پي نوشت ها:
[1] . صدر، سيد حسن، حقوق زن در اسلام و اروپا، تهران، انتشارات جاويدان، 1355، ص41.
[2] . نوري، يحيي، حقوق زن در اسلام و جهان، تهران، انتشارات فراهاني، 1347، ص7.
[3] . مصطفوي، فريده و جعفري، فاطمه، زن از منظر اسلام، قم، دفتر تبليغات اسلامي، چاپ اول، 1382، ص15.
[4] . ويل دورانت، لذات فلسفه، ترجمه عباس زرياب، تهران، شركت انتشارات علمي و فرهنگي، چاپ هشتم، 1373، ص 148.
[5] . Royden;A.M;Women and the Sovereign State;London; 1917;p.45.                                                                                  
[6] . نوري، يحيي، پيشين، ص 15.
[7] . عسكري، سيد مرتضي، احاديث أم المؤمنين عائشه، چاپخانة نهضت، 1418، ج1، ص 29، مجلدات 2.
[8] . همان، ص 31.
[9] . ساميه  منيسي، پيشين؛ ص 176.
[10] . ويل دورانت، همان، ص 150.
[11] . Catharina Macinnon; Reflections on the Universal Declaration of Human Rights; Nwtherland; 1998;p.171.
[12] . «و إذا الموءوده سئلت بأي ذنب قتلت». تكوير/9 و 8.
[13] . «الجنة تحت أقدام الأمّهات» محمدي ري شهري، محمّد، ميزان الحكمة، دار الحديث، چاپ اول، ج4، ص 3675.
[14] . «كلما ازداد العبد ايماناً ازداد حُباً للنساء» ميرزا نوري، مستدرك الوسائل، چاپ اول، 1408، مؤسسه اهل البيت لإحياء التراث، ج14، ص157.
[15] . «ما أكرم النساء إلاّ الكريم و لا أهانهنّ إلاّ لئيم»، متقي هندي، كنزالعمال، بيروت، مؤسسة الرساله، 1954، ج16، ص 371.
[16] . «من أخلاق الأنبياء حبُّ النساء» بحراني، الحدائق الناظره، قم، جامعه مدرسين، 1363ش، ج23، ص20.
[17] . قال علي ـ عليه السّلام ـ: و لا تملك المرأة من أمرها ما جاوز نفسها فأن المرأة ريحانه و ليست بقهرمانه. به زن كاري كه از توان او فراتر است مسپار، زيار زن گل خوشبو است نه قهرمان. نهج البلاغه، تحقيق صبحي الصالح، قم، دار الهجره، چاپ پنچم، 1412 هـ، ص 405، (الكتاب 31)
[18] . حر عاملي، محمد بن حسن، وسائل الشيعه، قم، مؤسسة آل البيت لإحياء التراث، چاپ دوم، 1414، ج21، ص 365.
[19] . «إنّ أكرمكم عند الله أتقيكم» حجرات/13.
[20] . حر عاملي، وسائل الشيعه، چاپ بيروت، ج21، ص362؛ كليني، الكافي، ج6، ص4،  باب فضل البنات.

اطلاعات مطلب

تاریخ انتشار
17 آذر 93
بازدید
۱٬۵۹۱
گفت‌وگو

دیدگاه کاربران

حداقل ۵ کاراکتر؛ دیدگاه پس از بررسی نمایش داده می‌شود.

هنوز دیدگاهی برای این مطلب ثبت نشده است.