آيا صرف ممدوح و امامي بودن راوي، اعتبار روايت را تضمين مي کند؟

  • نشان کردن
؟
متن کاربر

پرسش

آيا صرف ممدوح و امامي بودن راوي، اعتبار روايت را تضمين مي کند؟

پاسخ کارشناسی

پاسخ

براي روشن شدن مطلب توجه شما را به مطالبي جلب مي کنيم:

علماء شيعه، آن چيزي كه بعد از قرآن مورد توجّه قرار دادند؛ حديث، علم الحديث، دراية الحديث و علم الرجال بوده است. قبل از هر چيز به اين اصطلاحات، اشاره مي كنيم:

الف) «حديث» در لغت به معناي چيز تازه و در اصطلاح كلامي است كه قول، فعل و تقرير معصوم ـ عليهم السّلام ـ را حكايت مي كند.

ب) «علم الحديث» مشتمل بر اصول و قواعدي است كه با استفاده از آن مي توان قول، فعل و امضاء عملي معصوم ـ عليهم السّلام ـ را شناخت.

ج) «دراية الحديث» دانستن قواعدي كه به كمك آن مي توان به معاني و مفاهيم حديث پي برد.

د) «علم رجال» بررسي راويان حديث و ناقلان آن ها و رجال سند از جهت وثاقت مي باشد.[1]

و) «مصطلح الحديث» از كيفيت حديث از حيث آحاد و تواتر، اتصال و انقطاع آن به معصوم از نظر واسطه ها، بررسي مي شود. تعليم و تعلّم اين علم در بين علماء، نشانه اهميت زياد به «حديث» است؛ حتّي امام صادق ـ عليه السلام ـ فرمودند: «حديث تدريه خير من الف ترويه»[2] «فهميدن يك حديث، از نقل هزار حديث بهتر است.» لذا قبل از هر چيز ادبيات عرب علم و لغت، عام و خاص، مطلق و مقيد، مجمل و مبين، ظهور و دلالت الفاظ، ناسخ و منسوخ، حقيقت و مجاز، مفاهيم شرط و وصف و غايت... مورد بحث قرار مي دهند تا احاديث صحيح را از جعلي جدا نمايند.

اما ملاك وثاقت و اطمينان به حديث

1. عدم مخالفت با قرآن: اگر مضمون و محتوي حديث، برخلاف نص يا ظاهر قرآن باشد، مورد قبول علماء شيعه قرار نمي گيرد.زيرا در روايت آمده که رسول خدا صلي الله عليه و آله و سلم فرمود : «يا ايها الناس ما جائكم عني يوافق كتاب الله فانا قلته و ما جائكم يخالف كتاب الله فلم اقله»[3] «اي مردم! آن چه از من به شما رسيده در صورت موافقت با كتاب خدا، من گفته ام، و آن چه را كه مخالف با قرآن باشد؛ نگفته ام.»

2. عدم مخافت باسنت: حديث، نبايد با سنّت قطعي رسول الله ـ صلّي الله عليه و آله ـ و ائمه ـ عليهم السّلام ـ و خبر متواتر، مخالف باشد: امام باقر ـ عليه السلام ـ فرمودند: «لا تصدق علينا الا ما وافق كتاب الله و سنة نبيه؛ حديثي را كه از ما به شما مي رسد اگر با قرآن و سنّت رسول الله موافق نباشد؛ تصديق نكنيد».[4]

3. عدم مخالفت با عقل: هر حديثي را كه با بديهيات عقل، مخالفت نمايد، صدور آن از معصوم مورد اشكال است: مانند توحيد، رؤيت خداوند، جبر و اختيار، نبوت، معاد...

4. عدم مخالفت با ضرورت و اجماع: «اجماع» اتفاق نظر جميع فقهاء را در يك امر شرعي مي گويند و ملاك حجيت آن، كشف قول پيامبر اسلام ـ صلّي الله عليه و آله ـ و ائمه ـ عليهم السّلام ـ مي باشد. «اذا اختلف احاديثنا عليكم فخذوا بما اجتمعت عليه شيعتنا فانه لا ريب فيه»[5] زماني كه به سر يك حديث اختلاف پيدا شد؛ به آن حديثي كه اجماع نموده اند؛ اخذ نماييد».

5. راويان: بايد عاقل، بالغ، عادل، ضابط، حافظ، ايمان اثني عشري... (غير اثني عشري، اگر مذمّت نشده باشند وثقه باشند، مورد وثوق است) غير از اين مانند: كذّاب، مجهول، و... مورد وثوق نيست.

6. از نظر سند: بايد مسند باشد تمام راويان در سلسله سند ذكر شده باشند، و كسي از سند ساقط نشود. مانند مرفوع، مرسل... .

7. از نظر متن: محتوي و دلالت، بررسي دقيق مي شود از اين كه معارض با احاديث ديگر نباشد، كلام قبيح و مستهجن نباشد، موافق قواعد ادبيات عرب باشد و موارد فوق الذكر و... به طور خلاصه، حديث به چهار قسمت تقسيم مي شود:

اوّل) حديث صحيح: آن حديثي است كه سلسله سند آن به پيامبر ـ صلّي الله عليه و آله ـ و ائمه ـ عليهم السّلام ـ متّصل باشد و ناقل آن در تمام طبقات، شيعه اثني عشري ضابط و عادل باشد.

دوّم) حديث حسن، حديثي است كه سلسله سند آن متصل به معصوم باشد و راوي شيعه و مورد ستايش (نه در حد عدالت) و مذمت هم نشده باشد.

سوّم) حديث موثق: حديثي است كه سند آن متصل به معصوم باشد و همه يا بعضي از راوي آن غير دوازده امامي و از طرف اصحاب ما، تصريح به توثيق شده اند.

چهارم) حديث ضعيف: حديثي است كه هيچ كدام از شرايط (حسن، صحيح، موثق) را ندارد.[6] اين پاسخ كوتاه بيان مختصري از شرايط وثاقت احاديث در بين علماء شيعه است به سبب اين كه، اين احاديث، دست نخورده و تحريف نشده به دست مردم و آيندگان برسد تا از چشمه زلال معرفت و علم، بهره اي ببرند و همچنين از بين اين احاديث، خرافات و جعليات را پالايش كنند.

نتيجه:

حديثي که راوي آن ممدوح باشد يعني در کتاب هاي رجالي او را تعريف و تمجيد کرده باشند و با قرآن و روايت قطعي و عقل هم مخالف نباشد مي تواند مورد استناد باشد و همين اندازه در بهتر بودن آن کافي است.

 

[1]. سيد محمد امين، روايت و درايت، قم، اورامان، چاپ اول، 1372ش، ص20ـ23؛ ر.ك: سبحاني، جعفر، كليات في علم الرجال، قم، انتشارات مهر، چاپ دوم، 1366ش، ص9ـ25.

[2]. مجلسي، محمد باقر، بحارالانوار، بيروت، مؤسسه وفاء، چاپ دوم، 1403ق، ج2، ص184 چ5.

[3]. محمد بن حسن حر عاملي، وسائل الشيعه، تهران، مكتبة الاسلاميه، چاپ هفتم، 1372ش، ج18، ص79، ص15.

[4]. همان، ج18، ص89، ح48.

[5]. همان، ج18، ص88، ح43.

[6]. زين الدين بن علي بن احمد العاملي، الرعاية في علم الدراية، قم، مكتبة آيت الله مرعشي نجفي، چاپ اول، 1413ق، ص49ـ200؛ سيد محمد امين، روايت و درايت، ص94ـ125؛ قرباني لاهيجي، زين العابدين، علم حديث، قم، انصاريان، چاپ اول، 1370ش، ص111؛ ر.ك: سبحاني، جعفر، علم الدرايه، انتشارات مهر.

اطلاعات مطلب

تاریخ انتشار
11 امرداد 01
بازدید
۸۲
گفت‌وگو

دیدگاه کاربران

حداقل ۵ کاراکتر؛ دیدگاه پس از بررسی نمایش داده می‌شود.

هنوز دیدگاهی برای این مطلب ثبت نشده است.