چرا امير مومنان علي ـ عليه السلام ـ در حکمت 36 نهج البلاغه، کساني را که دنبال آن حضرت مي دويدند نکوهش کردند؟
چرا امير مومنان علي ـ عليه السلام ـ در حکمت 36 نهج البلاغه، کساني را که دنبال آن حضرت مي دويدند نکوهش کردند؟
پرسش
پاسخ
امير مومنان ـ عليه السلام ـ وقتي با سپاه خود به سوي شام و براي جنگ با معاويه در حرکت بود از نزديکي شهر انبار گذشتند، کشاورزان شهر انبار وقتي با خبر شدند به استقبال حضرت آمدند و وقتي نزديک آن حضرت رسيدند، از اسب هاي خود پياده شدند و پيشاپيش آن حضرت دويدند (و پاي کوبي کردند).
حضرت پرسيد: ((اين چه کاري است که مي کنيد؟))
جواب دادند: ( ( ما براي احترام فرمانروايان و پادشاهان خود چنين رسمي داريم )).
حضرت فرمود: ((اين کاري است که امير مومنان علي ـ عليه السلام ـ از آن سود نبرد و شما خود را در زندگي خود به مشقت مي افکنيد و در آخرت به بدبختي گرفتاري مي آئيد. چه زيان بار است مشقتي که در پي آن عذاب باشد و چه سودمند است آسودگي همراه با ايمني از عذاب خدا.))[1]
روايتي ديگر از استقبال مردم مدينه از رسول خدا ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ نقل شده که وقتي آن حضرت از مکه به مدينه هجرت نمود زن و مرد و جوان وکودک به استقبال آن حضرت رفته و پانصد سواره نيز بود و همه يک صدا اشعاري به اين مضمون مي خواندند: ((ماه بدر در شهر ما طلوع کرد و بر ماست که خدا را شکرگزار باشيم اي کسي که مبعوث شده اي براي ما، ما حاضريم امر شما را اطاعت کنيم و مدتي در قباء ماندند و مردم از او استقبال مي کردند.))[2]
حال بايد ديد که اين دو استقبال چه تفاوت هايي با هم داشتند که رسول گرامي اسلام ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ استقبال کنندگان را تشويق نمود ولي اميرمومنان علي ـ عليه السلام ـ آنها را منع و مذمت نموده و از خواري دنيا و آخرت ترسانده و اصولاً استقبال از بزرگان مذهبي بايد چه خصوصياتي داشته باشد تا بر مسير حق و دور از انحراف قرار گيرد؟
براي استقبال مي توان شرايط و خصوصياتي از اين دو استقبال استنباط نمود که با مراعات آن خصوصيت ها هر گونه استقبالي از بزرگان مذهبي مجاز مي باشد:
1. نيت و هدف استقبال کننده ها: هر کس با يک هدفي به استقبال مي رود و آن استقبال مورد قبول شرع مقدس است که با هدف الهي و نزديکي به مسير مستقيم خداوندي باشد و لذا مردم مدينه هدف شان را در اشعار گفتند که اي رسول خدا ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ آمده ايم تا پيروي خود را از شما اعلام داريم و خدا را شکر گزاريم که شما را به رسالت مبعوث نمود ولي استقبال کنندگان از امير مومنان علي ـ عليه السلام ـ مي گفتند که عادت ما اين است که پادشاهان را اين گونه بزرگ مي داريم و شأن و مقام امامت را با پادشاهان ستمگر يکي مي دانستند، لذا رسول خدا ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ مردم مدينه را تأئيد نمود ولي جانشين بر حقش مردم انبار را نکوهش نمود.
2. ماهيت استقبال ها: اگر کيفيت استقبال مردم مدينه و اشعارشان که در ضمن آن با رسول خدا ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ اعلام وفاداري نمودند توجه شود و آن را با استقبال مردم شهر انبار مقايسه شود که از اسب ها پياده شده و جلوي حضرت دويدند و به پاي کوبي و جوش و خروش جمعي پرداختند،[3] مي توان نتيجه گرفت که هر دوي آنها استقبال است اما نوع برداشت و هدف استقبال جهت معنوي و الهي ندارد و ائمه معصومين ـ عليهم السلام ـ در هر کاري به جهت معنوي و الهي که براي مردم سازنده است توجه مي کردند.
3. حفظ عزّت انساني: انسان عزت و احترام دارد و فقط در مقابل خداوند متعال است که بايد سر تعظيم فرود آورد و در مقابل ديگران حق ندارد خود را خوار کند. بر همين اساس است که اميرمومنان علي ـ عليه السلام ـ به مردم شهر انبار فرمودند شما خودتان را بيهوده به زحمت مي اندازيد و به خاطر تعظيم در مقابل ديگران زيان اخروي خواهيد ديد و شما چرا مي خواهيد به ديگران تعظيم نموده و خود را خوار سازيد.[4]
بنابراين در هر استقبالي نبايد استقبال کنندگان خود را خوار سازند و به جاي اينکه با سرودن اشعار مذهبي به بزرگان معنوي اعلان بيعت کنند نبايد خود را با حرکاتي سبک سرانه کوچک شمارند و مردم شهر انبار اين حرکات را از خود نشان مي دادند تا از هديه هاي مالي بزرگان بهره برند و در حالي که اگر مي دانستند عزت نفس بالاترين ثروت است هيچ وقت آن را به دنيا نمي فروختند.[5]
ابن ابي الحديد مي نويسد: ((آنها در مقابل حکام خضوع مي کردند و قصد شان به دست آوردن دنيا بود و حضرت امير مومنان علي ـ عليه السلام ـ آنها را هشدار داد که نبايد براي رسيدن به دنيا در آخرت زيان ديد و خود را تحقير کرد زيرا خضوع در مقابل ديگران بخاطر، دنيا معصيتي نابخشودني است.))[6]
ذليل کردن نفس در مقابل ديگران خلاف کرامت انساني است.
4. بهره وري داشتن: هر استقبالي بايستي آثاري داشته باشد و لذا اميرمومنان علي ـ عليه السلام ـ فرمودند که چنين استقبالي نه سودي بر مسئولان دارد، چرا جز تملق و چاپلوسي و طمع دنيا داشتن، هيچ گونه وفاداري ديده نمي شود و نه براي خودتان اثر دارد چون عزت خود را از دست مي دهيد و بخاطر دنيا از افرادي حمايت مي کنيد، و با اين کار عذاب الهي را به جان مي خريد.[7]
در نتيجه بايد به هدف استقبال نيز توجه کرد، اگر هدف خدا باشد و الهي و حفظ عزت ديني و ملي در اين صورت استقبال مفيد و مشروع است.
معرفی منابع جهت مطالعه بیشتر:
1ـ ترجمه و تفسير نهج البلاغه، محمد تقي جعفري، ج10، ص42.
[1]. نهج البلاغه، ترجمه آيتي، عبدالمحمد، تهران، دفتر نشر فرهنگ اسلامي، چاپ سوم، 1378ش، ص810، حکمت 36.
[2]. عاملي، جعفر مرتضي، الصحيح من سيرة النبي الاعظم، بيروت، دارالهادي، چاپ چهارم، 1415ق، ج4، ص93؛ ر.ک: ابن کثير، السيرة النبويه، ج4، ص42؛ ر.ک: طبرسي، اعلام الوري باعلام الهدي، ج1، ص151 و... .
[3]. جعفري، محمد تقي، ترجمه و شرح نهج البلاغه، تهران، دفتر نشر فرهنگ اسلامي، چاپ هفتم، 1376ش، ج1، ص273.
[4]. سيد رضي، تنبيه الغافلين و تذکرة العارفين، ترجمه فتح الله کاشاني، تهران، پيام حق، چاپ اول، 1378ش، ج2، ص595.
[5]. حسيني شيرازي، محمد، توضيح نهج البلاغه، تهران، دارتراث الشيعه، بي تا، ج4، ص276.
[6]. ابن ابي الحديد، عزالدين ابو حامد، شرح نهج البلاغه، قم، کتابخانه مرعشي نجفي، 1341ش، ج18، ص156.
[7]. موسوي، عباس علي، شرح نهج البلاغه، بيروت، دارالرسول الاکرم، چاپ اول، 1376ش، ج5، ص233.
اطلاعات مطلب
- تاریخ انتشار
- 13 امرداد 01
- بازدید
- ۶۶
چرا امير مومنان علي ـ عليه السلام ـ در حکمت 36 نهج البلاغه، کساني را که دنبال آن حضرت مي دويدند نکوهش کردند؟
- نشان کردن
پرسش
چرا امير مومنان علي ـ عليه السلام ـ در حکمت 36 نهج البلاغه، کساني را که دنبال آن حضرت مي دويدند نکوهش کردند؟
پاسخ
امير مومنان ـ عليه السلام ـ وقتي با سپاه خود به سوي شام و براي جنگ با معاويه در حرکت بود از نزديکي شهر انبار گذشتند، کشاورزان شهر انبار وقتي با خبر شدند به استقبال حضرت آمدند و وقتي نزديک آن حضرت رسيدند، از اسب هاي خود پياده شدند و پيشاپيش آن حضرت دويدند (و پاي کوبي کردند).
حضرت پرسيد: ((اين چه کاري است که مي کنيد؟))
جواب دادند: ( ( ما براي احترام فرمانروايان و پادشاهان خود چنين رسمي داريم )).
حضرت فرمود: ((اين کاري است که امير مومنان علي ـ عليه السلام ـ از آن سود نبرد و شما خود را در زندگي خود به مشقت مي افکنيد و در آخرت به بدبختي گرفتاري مي آئيد. چه زيان بار است مشقتي که در پي آن عذاب باشد و چه سودمند است آسودگي همراه با ايمني از عذاب خدا.))[1]
روايتي ديگر از استقبال مردم مدينه از رسول خدا ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ نقل شده که وقتي آن حضرت از مکه به مدينه هجرت نمود زن و مرد و جوان وکودک به استقبال آن حضرت رفته و پانصد سواره نيز بود و همه يک صدا اشعاري به اين مضمون مي خواندند: ((ماه بدر در شهر ما طلوع کرد و بر ماست که خدا را شکرگزار باشيم اي کسي که مبعوث شده اي براي ما، ما حاضريم امر شما را اطاعت کنيم و مدتي در قباء ماندند و مردم از او استقبال مي کردند.))[2]
حال بايد ديد که اين دو استقبال چه تفاوت هايي با هم داشتند که رسول گرامي اسلام ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ استقبال کنندگان را تشويق نمود ولي اميرمومنان علي ـ عليه السلام ـ آنها را منع و مذمت نموده و از خواري دنيا و آخرت ترسانده و اصولاً استقبال از بزرگان مذهبي بايد چه خصوصياتي داشته باشد تا بر مسير حق و دور از انحراف قرار گيرد؟
براي استقبال مي توان شرايط و خصوصياتي از اين دو استقبال استنباط نمود که با مراعات آن خصوصيت ها هر گونه استقبالي از بزرگان مذهبي مجاز مي باشد:
1. نيت و هدف استقبال کننده ها: هر کس با يک هدفي به استقبال مي رود و آن استقبال مورد قبول شرع مقدس است که با هدف الهي و نزديکي به مسير مستقيم خداوندي باشد و لذا مردم مدينه هدف شان را در اشعار گفتند که اي رسول خدا ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ آمده ايم تا پيروي خود را از شما اعلام داريم و خدا را شکر گزاريم که شما را به رسالت مبعوث نمود ولي استقبال کنندگان از امير مومنان علي ـ عليه السلام ـ مي گفتند که عادت ما اين است که پادشاهان را اين گونه بزرگ مي داريم و شأن و مقام امامت را با پادشاهان ستمگر يکي مي دانستند، لذا رسول خدا ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ مردم مدينه را تأئيد نمود ولي جانشين بر حقش مردم انبار را نکوهش نمود.
2. ماهيت استقبال ها: اگر کيفيت استقبال مردم مدينه و اشعارشان که در ضمن آن با رسول خدا ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ اعلام وفاداري نمودند توجه شود و آن را با استقبال مردم شهر انبار مقايسه شود که از اسب ها پياده شده و جلوي حضرت دويدند و به پاي کوبي و جوش و خروش جمعي پرداختند،[3] مي توان نتيجه گرفت که هر دوي آنها استقبال است اما نوع برداشت و هدف استقبال جهت معنوي و الهي ندارد و ائمه معصومين ـ عليهم السلام ـ در هر کاري به جهت معنوي و الهي که براي مردم سازنده است توجه مي کردند.
3. حفظ عزّت انساني: انسان عزت و احترام دارد و فقط در مقابل خداوند متعال است که بايد سر تعظيم فرود آورد و در مقابل ديگران حق ندارد خود را خوار کند. بر همين اساس است که اميرمومنان علي ـ عليه السلام ـ به مردم شهر انبار فرمودند شما خودتان را بيهوده به زحمت مي اندازيد و به خاطر تعظيم در مقابل ديگران زيان اخروي خواهيد ديد و شما چرا مي خواهيد به ديگران تعظيم نموده و خود را خوار سازيد.[4]
بنابراين در هر استقبالي نبايد استقبال کنندگان خود را خوار سازند و به جاي اينکه با سرودن اشعار مذهبي به بزرگان معنوي اعلان بيعت کنند نبايد خود را با حرکاتي سبک سرانه کوچک شمارند و مردم شهر انبار اين حرکات را از خود نشان مي دادند تا از هديه هاي مالي بزرگان بهره برند و در حالي که اگر مي دانستند عزت نفس بالاترين ثروت است هيچ وقت آن را به دنيا نمي فروختند.[5]
ابن ابي الحديد مي نويسد: ((آنها در مقابل حکام خضوع مي کردند و قصد شان به دست آوردن دنيا بود و حضرت امير مومنان علي ـ عليه السلام ـ آنها را هشدار داد که نبايد براي رسيدن به دنيا در آخرت زيان ديد و خود را تحقير کرد زيرا خضوع در مقابل ديگران بخاطر، دنيا معصيتي نابخشودني است.))[6]
ذليل کردن نفس در مقابل ديگران خلاف کرامت انساني است.
4. بهره وري داشتن: هر استقبالي بايستي آثاري داشته باشد و لذا اميرمومنان علي ـ عليه السلام ـ فرمودند که چنين استقبالي نه سودي بر مسئولان دارد، چرا جز تملق و چاپلوسي و طمع دنيا داشتن، هيچ گونه وفاداري ديده نمي شود و نه براي خودتان اثر دارد چون عزت خود را از دست مي دهيد و بخاطر دنيا از افرادي حمايت مي کنيد، و با اين کار عذاب الهي را به جان مي خريد.[7]
در نتيجه بايد به هدف استقبال نيز توجه کرد، اگر هدف خدا باشد و الهي و حفظ عزت ديني و ملي در اين صورت استقبال مفيد و مشروع است.
معرفی منابع جهت مطالعه بیشتر:
1ـ ترجمه و تفسير نهج البلاغه، محمد تقي جعفري، ج10، ص42.
[1]. نهج البلاغه، ترجمه آيتي، عبدالمحمد، تهران، دفتر نشر فرهنگ اسلامي، چاپ سوم، 1378ش، ص810، حکمت 36.
[2]. عاملي، جعفر مرتضي، الصحيح من سيرة النبي الاعظم، بيروت، دارالهادي، چاپ چهارم، 1415ق، ج4، ص93؛ ر.ک: ابن کثير، السيرة النبويه، ج4، ص42؛ ر.ک: طبرسي، اعلام الوري باعلام الهدي، ج1، ص151 و... .
[3]. جعفري، محمد تقي، ترجمه و شرح نهج البلاغه، تهران، دفتر نشر فرهنگ اسلامي، چاپ هفتم، 1376ش، ج1، ص273.
[4]. سيد رضي، تنبيه الغافلين و تذکرة العارفين، ترجمه فتح الله کاشاني، تهران، پيام حق، چاپ اول، 1378ش، ج2، ص595.
[5]. حسيني شيرازي، محمد، توضيح نهج البلاغه، تهران، دارتراث الشيعه، بي تا، ج4، ص276.
[6]. ابن ابي الحديد، عزالدين ابو حامد، شرح نهج البلاغه، قم، کتابخانه مرعشي نجفي، 1341ش، ج18، ص156.
[7]. موسوي، عباس علي، شرح نهج البلاغه، بيروت، دارالرسول الاکرم، چاپ اول، 1376ش، ج5، ص233.
اطلاعات مطلب
- تاریخ انتشار
- 13 امرداد 01
- بازدید
- ۶۶
دیدگاه کاربران
هنوز دیدگاهی برای این مطلب ثبت نشده است.