در رواياتي آمده است که:(( کسي که در بين طلوع فجر تا طلوع آفتاب و نيز کسي که بين نماز مغرب و عشاء بخوابد، از روزي محروم مي ماند.))، در حالي که ما مي بينيم چنين افرادي نیز روزي دارند. اين ناسازگاري چگونه قابل حل است؟
در رواياتي آمده است که:(( کسي که در بين طلوع فجر تا طلوع آفتاب و نيز کسي که بين نماز مغرب و عشاء بخوابد، از روزي محروم مي ماند.))، در حالي که ما مي بينيم چنين افرادي نیز روزي دارند.
پرسش
پاسخ
رواياتي که در آن خوابیدن بين طلوع فجر و طلوع آفتاب و نيز خواب بين نماز مغرب و عشاء مذمت شده و مسأله تقسيم رزق را مطرح نموده فراوان است که به برخي از آن ها اشاره مي شود:
1. امام محمد باقر ـ عليه السلام ـ مي فرمايند: «خواب صبح شوم بوده و موجب طرد رزق و زردي رنگ انسان مي گردد، خداوند تبارک و تعالي ارزاق را بين فجر و طلوع خورشيد تقسيم مي کند پس بر حذر باشيد از خواب صبحگاهي (که موجب محروميت مي شود)».[1]
2. امام صادق ـ عليه السلام ـ فرموده است خداوند را فضل و زيادتي است که آن را از طلوع فجر تا طلوع خورشيد تقسيم مي کند و اين فرموده خدا است که «از خدا فضل او را بخواهيد».[2]
و نيز در رواياتي آمده است که مکروه است قبل از نماز عشاء خوابيده شود:[3]
با توجه به مضمون اين روايات بايد به اين نکته توجه داشت که انسان ها دو نوع روزي دارند:
الف) روزي معنوي؛ ب) روزي مادي.
آنچه مهم تر است روزي معنوي است که انسان ها از آن غافل هستند و براي همين است که امام صادق ـ عليه السلام ـ فرموده اند:(( خداوند فضل و زيادتي دارد که از طلوع فجر تا طلوع آفتاب به بندگانش مي رساند.)) و اين يعني انسان هاي وارسته مي توانند با عبادت هاي خود به اين فضل الهي برسند و بر همين اساس است که در روايات بين نماز مغرب و عشا ساعة الغفله ناميده اند يعني عده اي از عظمت اين وقت غافل هستند و نمي دانند که چقدر ارزش دارد.[4]
بنابراين اصل محروميت افرادي که در اين وقت هاي ارزشمند مي خوابند همان محروميت از روزي هاي معنوي است که ماندگار هستند نه روزي هاي مادي فناپذير.
از سوي ديگر در روايات آمده است که روزي هاي مادي نيز دو نوع هستند:
روزي اي که بايد دنبال آن رفت و روزي اي که خداوند آن را مي رساند.[5]
با اين بيان مي توان گفت يک نوع روزي هست که خداوند منان مي رساند حال چه در بين طلوعين و بين دو نماز بخوابد يا بيدار باشد و نوع ديگر روزي به کار و تلاش و جديت است که طبيعتا هر کس تلاش بيشتري داشته باشد به همان اندازه هم بيشتر به روزي مي رسد و البته بايد در کار و تلاش هم موقعيت يابي شود و دقت نظر داشته باشد که ضرري نبيند و به مقدار در آمدش خرج کند و... و لذا بين اين گونه روايات و افرادي که در اين وقت ها مي خوابند ولي روزي هم دارند هيچ منافاتي وجود ندارد زيرا ممکن است کسي در اين وقت ها بيدار باشد ولي دنبال کار مناسبي نرود و روزي اش کم باشد امّا ديگري در اين وقت ها خواب باشد ولي در روز دنبال شغل مناسبي برود و به اندازه خرج کند و مالي به دست آورد.
صبح زود به بازار (محل کار) رفتن.[6]
در اين روايات بر اين امر که اوّل صبح بايد دنبال رزق حلال رفت تأکيد شده و در روايات ديگر خواب صبح به شدّت مورد مذمت قرار گرفته و استفاده از اين وقت براي هر گونه عبادتي و از جمله عبادت تأمين معاش سفارش شده و ائمه معصومين بيان نموده اند که ساعات بين طلوعين، بهترين ساعات استجابت دعا، تلاوت قرآن، ذکر و مناجات با خداوند و بهترين ساعات بر آورده شدن حاجات مهم و... مي باشد.
امام محمد باقر ـ عليه السلام ـ مي فرمايند: ((خداوند بلند مرتبه از بندگان مؤمن خود هر دعا کننده اي را دوست مي دارد پس بر شما باد به دعا هنگام سحر تا طلوع خورشيد چرا که اين ساعت ساعتي است که درهاي آسمان باز و نسيم صبحگاهي مي ورزد و ارزاق تقسيم و حاجات مهم برآورده مي شود)).[7]
در نتيجه از جمع اين روايات اين مطلب روشن مي شود کساني که در بهترين ساعات شبانه روز مي خوابند اولا از فيض و برکات معنوي اين لحظات از قبيل، استجابت دعا، بر آورده شدن حوائج مهم، لذت ذکر خدا، تلاوت قرآن و رسيدن به مقامات عالي معنوي،محروم می شوند. بهترين دليل بر اين که تقسيم روزي بر اساس تلاش و اجتناب از تنبلي مي باشد رواياتي فراواني است که از يکسو ساعات بين طلوع فجر و طلوع آفتاب را ساعت تقسيم ارزاق و روزي ها مي دانند و از سوي ديگر بر انجام کار از اول صبح تأکيد مي نمايند.
امام صادق ـ عليه السلام ـ مي فرمايند: ((اگر نياز و کاري داريد براي انجام آن صبح زود اقدام کنيد چرا که روزي ها قبل از طلوع خورشيد تقسيم مي شود و خداوند بلند مرتبه براي امت مسلمان برکت را در صبح زود قرار داده است.))[8]
باز هم از امام صادق ـ عليه السلام ـ حديث دلنشيني نقل شده است که حضرت پس از ابلاغ سلام خويش به همه شيعيان و توصيه آنان به رعايت تقواي الهي، سفارش فرموده است که:(( به خدا سوگند من به شما امر نمي کنم جز آنچه را که خود را بدان امر مي کنم پس بر شما باد که جديت و کوشش کنيد و پس از نماز صبح براي طلب رزق خود حرکت کنيد، روزي حلال بدست آوريد خدا به شما روزي خواهد داد و شما را به آن کمک خواهد کرد.))[9]
هم چنين آن حضرت به يکي از اصحاب خود فرموده است:(( اي بنده خدا عزت خود را حفظ کن آن مرد عرض کرد عزت من در چيست؟ حضرت فرمودند: رزق ها و مواهب الهي است.))
ثانيا به موجب همين خواب صبحگاهي که از بهترين لحظات شبانه روز و با نشاط ترين حالات انسان مي باشد، علاوه بر اين که انسان دچار کسالت مي شود، از نظر اقتصادي نيز عقب مي ماند و اين قابل تجربه است، کساني که دير سر کار خود مي روند و تنبلي و بي حوصلگي از خود نشان مي دهند نسبت به آناني که سر حال و با نشاط و در اولين ساعات روز به دنبال رزق حلال راه مي افتند از نظر مادي و مالي بسيار عقب مانده اند و مصداق اين کلام از امام صادق ـ عليه السلام ـ مي باشند که مي فرمايند:
((کسي که نسبت به طهارت و نماز خود کسالت مي ورزد در او خيري براي آخرتش نيست و کسي که در اصلاح امور معيشتي خود تنبلي به خرج مي دهد، در او خيري براي دنياي او نمي باشد.))[10]
معرفی منابع جهت مطالعه بیشتر:
1ـ تفسير الصافي، ملامحسن فيض کاشاني، ج5، ص67.
2ـ البرهان في تفسير القرآن، سيد هاشم بحراني، ج4، ص212.
[1]. شيخ بهائي، مفتاح الفلاح في عمل اليوم و اليلة، بيروت، دارالاضواء، چاپ اول، 1405ق، ص9.
[2]. ثقفي تهراني، محمد، تفسير روان جاويد، تهران، انتشارات برهان، 1398ش، ج2، ص51.
[3]. مجلسي، محمد باقر، بحارالأنوار، باب 37، ج73، ص178.
[4]. ارشاد القلوب، ج1، ص91؛ شيخ صدوق، امالي، مجلس 82، ص554.
[5]. مکارم شيرازي، ناصر، پيام اميرالمؤمنين، تهران، دارالکتب الاسلاميه، چاپ دوم، 1384ش، ج3، ص642.
[6]. الحياة، ج3، ص213، همان، ج3، ص212.
[7]. قطب راوندي، سعيد، الدعوات، قم، مدرسه امام مهدي، چاپ اول، 1407ق، ج1، ص34.
[8]. شيخ مفيد، محمد، امالي مفيد، کنگره شيخ مفيد، بي تا، ص54، مجلس 54.
[9]. حکيمي، اخوان، آرام، احمد، الحياة، ترجمه آرام، احمد، دفتر نشر فرهنگ اسلامي، بي تا، ج5، ص465.
[10]. فيض کاشاني، ملا محسن، المحجة البيضاء، دفتر انتشارات اسلامي، چاپ چهارم، 1417ق، ج4، ص143.
اطلاعات مطلب
- تاریخ انتشار
- 13 امرداد 01
- بازدید
- ۵۹
در رواياتي آمده است که:(( کسي که در بين طلوع فجر تا طلوع آفتاب و نيز کسي که بين نماز مغرب و عشاء بخوابد، از روزي محروم مي ماند.))، در حالي که ما مي بينيم چنين افرادي نیز روزي دارند.
- نشان کردن
پرسش
در رواياتي آمده است که:(( کسي که در بين طلوع فجر تا طلوع آفتاب و نيز کسي که بين نماز مغرب و عشاء بخوابد، از روزي محروم مي ماند.))، در حالي که ما مي بينيم چنين افرادي نیز روزي دارند. اين ناسازگاري چگونه قابل حل است؟
پاسخ
رواياتي که در آن خوابیدن بين طلوع فجر و طلوع آفتاب و نيز خواب بين نماز مغرب و عشاء مذمت شده و مسأله تقسيم رزق را مطرح نموده فراوان است که به برخي از آن ها اشاره مي شود:
1. امام محمد باقر ـ عليه السلام ـ مي فرمايند: «خواب صبح شوم بوده و موجب طرد رزق و زردي رنگ انسان مي گردد، خداوند تبارک و تعالي ارزاق را بين فجر و طلوع خورشيد تقسيم مي کند پس بر حذر باشيد از خواب صبحگاهي (که موجب محروميت مي شود)».[1]
2. امام صادق ـ عليه السلام ـ فرموده است خداوند را فضل و زيادتي است که آن را از طلوع فجر تا طلوع خورشيد تقسيم مي کند و اين فرموده خدا است که «از خدا فضل او را بخواهيد».[2]
و نيز در رواياتي آمده است که مکروه است قبل از نماز عشاء خوابيده شود:[3]
با توجه به مضمون اين روايات بايد به اين نکته توجه داشت که انسان ها دو نوع روزي دارند:
الف) روزي معنوي؛ ب) روزي مادي.
آنچه مهم تر است روزي معنوي است که انسان ها از آن غافل هستند و براي همين است که امام صادق ـ عليه السلام ـ فرموده اند:(( خداوند فضل و زيادتي دارد که از طلوع فجر تا طلوع آفتاب به بندگانش مي رساند.)) و اين يعني انسان هاي وارسته مي توانند با عبادت هاي خود به اين فضل الهي برسند و بر همين اساس است که در روايات بين نماز مغرب و عشا ساعة الغفله ناميده اند يعني عده اي از عظمت اين وقت غافل هستند و نمي دانند که چقدر ارزش دارد.[4]
بنابراين اصل محروميت افرادي که در اين وقت هاي ارزشمند مي خوابند همان محروميت از روزي هاي معنوي است که ماندگار هستند نه روزي هاي مادي فناپذير.
از سوي ديگر در روايات آمده است که روزي هاي مادي نيز دو نوع هستند:
روزي اي که بايد دنبال آن رفت و روزي اي که خداوند آن را مي رساند.[5]
با اين بيان مي توان گفت يک نوع روزي هست که خداوند منان مي رساند حال چه در بين طلوعين و بين دو نماز بخوابد يا بيدار باشد و نوع ديگر روزي به کار و تلاش و جديت است که طبيعتا هر کس تلاش بيشتري داشته باشد به همان اندازه هم بيشتر به روزي مي رسد و البته بايد در کار و تلاش هم موقعيت يابي شود و دقت نظر داشته باشد که ضرري نبيند و به مقدار در آمدش خرج کند و... و لذا بين اين گونه روايات و افرادي که در اين وقت ها مي خوابند ولي روزي هم دارند هيچ منافاتي وجود ندارد زيرا ممکن است کسي در اين وقت ها بيدار باشد ولي دنبال کار مناسبي نرود و روزي اش کم باشد امّا ديگري در اين وقت ها خواب باشد ولي در روز دنبال شغل مناسبي برود و به اندازه خرج کند و مالي به دست آورد.
صبح زود به بازار (محل کار) رفتن.[6]
در اين روايات بر اين امر که اوّل صبح بايد دنبال رزق حلال رفت تأکيد شده و در روايات ديگر خواب صبح به شدّت مورد مذمت قرار گرفته و استفاده از اين وقت براي هر گونه عبادتي و از جمله عبادت تأمين معاش سفارش شده و ائمه معصومين بيان نموده اند که ساعات بين طلوعين، بهترين ساعات استجابت دعا، تلاوت قرآن، ذکر و مناجات با خداوند و بهترين ساعات بر آورده شدن حاجات مهم و... مي باشد.
امام محمد باقر ـ عليه السلام ـ مي فرمايند: ((خداوند بلند مرتبه از بندگان مؤمن خود هر دعا کننده اي را دوست مي دارد پس بر شما باد به دعا هنگام سحر تا طلوع خورشيد چرا که اين ساعت ساعتي است که درهاي آسمان باز و نسيم صبحگاهي مي ورزد و ارزاق تقسيم و حاجات مهم برآورده مي شود)).[7]
در نتيجه از جمع اين روايات اين مطلب روشن مي شود کساني که در بهترين ساعات شبانه روز مي خوابند اولا از فيض و برکات معنوي اين لحظات از قبيل، استجابت دعا، بر آورده شدن حوائج مهم، لذت ذکر خدا، تلاوت قرآن و رسيدن به مقامات عالي معنوي،محروم می شوند. بهترين دليل بر اين که تقسيم روزي بر اساس تلاش و اجتناب از تنبلي مي باشد رواياتي فراواني است که از يکسو ساعات بين طلوع فجر و طلوع آفتاب را ساعت تقسيم ارزاق و روزي ها مي دانند و از سوي ديگر بر انجام کار از اول صبح تأکيد مي نمايند.
امام صادق ـ عليه السلام ـ مي فرمايند: ((اگر نياز و کاري داريد براي انجام آن صبح زود اقدام کنيد چرا که روزي ها قبل از طلوع خورشيد تقسيم مي شود و خداوند بلند مرتبه براي امت مسلمان برکت را در صبح زود قرار داده است.))[8]
باز هم از امام صادق ـ عليه السلام ـ حديث دلنشيني نقل شده است که حضرت پس از ابلاغ سلام خويش به همه شيعيان و توصيه آنان به رعايت تقواي الهي، سفارش فرموده است که:(( به خدا سوگند من به شما امر نمي کنم جز آنچه را که خود را بدان امر مي کنم پس بر شما باد که جديت و کوشش کنيد و پس از نماز صبح براي طلب رزق خود حرکت کنيد، روزي حلال بدست آوريد خدا به شما روزي خواهد داد و شما را به آن کمک خواهد کرد.))[9]
هم چنين آن حضرت به يکي از اصحاب خود فرموده است:(( اي بنده خدا عزت خود را حفظ کن آن مرد عرض کرد عزت من در چيست؟ حضرت فرمودند: رزق ها و مواهب الهي است.))
ثانيا به موجب همين خواب صبحگاهي که از بهترين لحظات شبانه روز و با نشاط ترين حالات انسان مي باشد، علاوه بر اين که انسان دچار کسالت مي شود، از نظر اقتصادي نيز عقب مي ماند و اين قابل تجربه است، کساني که دير سر کار خود مي روند و تنبلي و بي حوصلگي از خود نشان مي دهند نسبت به آناني که سر حال و با نشاط و در اولين ساعات روز به دنبال رزق حلال راه مي افتند از نظر مادي و مالي بسيار عقب مانده اند و مصداق اين کلام از امام صادق ـ عليه السلام ـ مي باشند که مي فرمايند:
((کسي که نسبت به طهارت و نماز خود کسالت مي ورزد در او خيري براي آخرتش نيست و کسي که در اصلاح امور معيشتي خود تنبلي به خرج مي دهد، در او خيري براي دنياي او نمي باشد.))[10]
معرفی منابع جهت مطالعه بیشتر:
1ـ تفسير الصافي، ملامحسن فيض کاشاني، ج5، ص67.
2ـ البرهان في تفسير القرآن، سيد هاشم بحراني، ج4، ص212.
[1]. شيخ بهائي، مفتاح الفلاح في عمل اليوم و اليلة، بيروت، دارالاضواء، چاپ اول، 1405ق، ص9.
[2]. ثقفي تهراني، محمد، تفسير روان جاويد، تهران، انتشارات برهان، 1398ش، ج2، ص51.
[3]. مجلسي، محمد باقر، بحارالأنوار، باب 37، ج73، ص178.
[4]. ارشاد القلوب، ج1، ص91؛ شيخ صدوق، امالي، مجلس 82، ص554.
[5]. مکارم شيرازي، ناصر، پيام اميرالمؤمنين، تهران، دارالکتب الاسلاميه، چاپ دوم، 1384ش، ج3، ص642.
[6]. الحياة، ج3، ص213، همان، ج3، ص212.
[7]. قطب راوندي، سعيد، الدعوات، قم، مدرسه امام مهدي، چاپ اول، 1407ق، ج1، ص34.
[8]. شيخ مفيد، محمد، امالي مفيد، کنگره شيخ مفيد، بي تا، ص54، مجلس 54.
[9]. حکيمي، اخوان، آرام، احمد، الحياة، ترجمه آرام، احمد، دفتر نشر فرهنگ اسلامي، بي تا، ج5، ص465.
[10]. فيض کاشاني، ملا محسن، المحجة البيضاء، دفتر انتشارات اسلامي، چاپ چهارم، 1417ق، ج4، ص143.
اطلاعات مطلب
- تاریخ انتشار
- 13 امرداد 01
- بازدید
- ۵۹
دیدگاه کاربران
هنوز دیدگاهی برای این مطلب ثبت نشده است.